Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 264, սյունակ 1
ԹԵՐ
II
«թերթ, տերեւ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pet-
«տապալել, թռչել, ընկնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pter-)
որից նաեւ՝ թեր «կողմ» համանիշ արմատը. օրինակները տե՛ս այնտեղ:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 175;
Աճ. ՀԱԲ 185
Տե՛ս նաեւ
Էջ 267, սյունակ 1
ԹԻՆ
«խաղողի կուտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *stai-, *sti-
«խտանալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ti-no-)
զուգահեռները հաւաստի չեն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թնահատ,
թնիճ,
թնիչ,
թնիշ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
stein
«քար»
Էջ 286, սյունակ 1
ԻՆՔՆ
(-եան (ուշ՝ ընթ-))
«ինքը»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sue-
«անդրադարձ դերանուն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(e)ue-)
քե-հիմքից
Կազմուած է բնիկ հնդեւրոպական քե-հիմքից (*sue- (*s(e)ue- անդրադարձ դերանուն)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
այսինքն,
ինքնին,
ինքնեակ,
ինքնեկ,
ինքնանեղել,
ինքնակալ,
ինքնաբաղխ,
ինքնակամ,
ինքնիշխան,
ընթնագիր,
ընթնի,
ինքնագոհ,
ինքնավարութիւն,
ինքնավստահ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
իւր
«իր, յուր»
<*seuoro-
հ. հնդկ.
svá
ավ.
hva
«իր, յուր»
լատ.
suus
ռուս.
свой
«իր, յուր»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 882
Տե՛ս նաեւ
Էջ 286, սյունակ 1
ԻՇԽԱՆ
(-ի, -աց)
«իշխան, իշխող, տեր, պետ, կառավարիչ, զօրաւոր մարդ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական աղբիւր *xšān(a)
փոխատու լեզու՝ պրթ. xšayant (xšynd)
«իշխան»
Հաճախակի համեմատւում է խեթ. išha «տեր» բառի հետ, որ աւելի քիչ հաւանական է։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
իշխանական,
իշխանաբար,
իշխանութիւն,
անիշխանութիւն,
ինքնիշխան,
իշխանավայել,
անիշխանական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրթ.
xšayant (xšynd)
«իշխան»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 246
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂ
I
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ու, -ի, -ից)
«խաղ, ծաղր, կատակ, թատրոն, երաժշտական մի ձայնանիշ, հող, շարժում, ընթացք, վազք, արշաւ, խայտալը»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«քշել, արագ շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khl- (կամ *khəl-))
Կապ ունի՞ արդյոք խեթ. kalai «շարժել» բայի հետ։ Խաղալիք-ի խաղ-ը թերեւս կապուած է *(s)k(h)el- «ծռել, հենել, ծուռ» արմատի հետ, որտեղից կան մարմնի մասերի զանազան անուանումներ, որտեղից ծագում է խեղ արմատը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղալ,
խաղալիկ,
խաղալիք,
խաղարար,
խաղազուրկ,
խաղատակ,
խաղաց,
արագախաղաց,
ծանրախաղաց,
բազմախաղաց,
թատերախաղք,
լարախաղացութիւն,
խաղագնդակ,
խաղաթուղթ,
խաղամոլ,
խաղասրահ,
խաղատոմս,
խաղարկութիւն,
թղթախաղ,
նարդախաղ,
խաղտուտ,
խաղտուտիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kaladati
«ստիպում է, քշում է, տանում է, համարում է»
ալբ.
gil
«բերել, տանել»
հուն.
κελλω
«ափ քշել (նաւը)»
հուն.
κολεα, κολια
«մի պար»
հուն.
κλονος
«իրարանցում, արագ շարժում»
հուն.
κλονεω
«քշել, արագ հալածել»
լատ.
celer
«արագ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 321, սյունակ 1
ԽԱՐԻ(Ւ)
(-խայբի, -խարոյ, -խարու)
«պիտակ, պուտ, սպիտակ բիծ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«գունանիշ արմատից»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khr- (կամ *khor-, *khər-))
թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *khr- (կամ *khor-, *khər-) `*ker-, *k'er-` գույնանիշ արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խայտախարի(ւ),
գորշախարի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
karata
««մուգ կարմիր (°)»»
հ. հնդկ.
kirmira
««գոյնզգոյն, խայտաբղետ»»
հ. հնդկ.
karka
««սպիտակ»»
Էջ 321, սյունակ 1
ԽԱՐ(Խ)ԱՇՏԵԼ
(խարաշտել)
«մթեցնել (աչքի մասին)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«գունանիշ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *խար-)
թերեւս կրկնաւոր խար-խար-շտել ձեւից՝ -շտ բարբառային ածանցով. հնարաւոր է ծագումը *խար արմատից, որ կարող է գալ գույնանիշ հնդեւրոպական *ker- արմատից
Տե՛ս նաեւ
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՐՏԵԱՇ
(-ի)
«խարտյաշ, շեկ, դեղնակարմիր»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Հաւանաբար կազմւած է *խարտի- հիմքից՝ -աշ ածանցով։ Կապ ունի՞ արդյոք խարել «այրել, դաղել» արմատի հետ (հմմտ. շէկ- շիկանալ)։ Քիչ հաւանական է կապը գոյնանիշ *ker- արմատի հետ, որ նշանակում է մուգ գոյներ։
Տե՛ս նաեւ
Էջ 390, սյունակ 1
ԿԱՐԱԿՈՒՄ
«տիղմ, ցեխ, տղմուտ, ցեխոտ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
ծագի իրանական որեւէ կորած բառից (հնդեւրոպական *kel-, *kāl- գույնանիշ արմատից. հմմտ. հ. հնդկ. kalká «կեղտ»)։ Պատահական է նմանությունը թյուրք. qara qum (թրք. kara kum) «սեւ ավազ» կապակցության հետ։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalká
«կեղտ»
թյուրք.
qara qum
«սեւ ավազ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 464, սյունակ 1
ՀՈԼՈՎ
-ի, -ից
«պտույտ, հոլով, հոլովում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pel-
«հրելով կամ խփելով շարժման մեջ դնել, շարժել, քշել»
Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 109-110), հենվելով Պեդերսենի վրա, բխեցնում է *qʷol- «պտտ(վ)ել» արմատից, որ հնչյունապես պակաս հավանական է
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հոլովիլ,
հոլովել,
հոլովումն,
կիսահոլով,
երկրահոլով,
եռահոլով,
բազմանհոլով,
անհոլով,
հոլովակերտ,
հոլովանիշ,
անհոլով,
վերջահոլով,
հոլոլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
pellō
«հրել, քշել, շարժել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 109-110
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։