Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 325, սյունակ 1
ԽԵԹ
(խէթ) (խեթալ)
«խեթ, խժոռ (խեթել «խփել, խթել, հրել»)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *s(k)h(i)ai-d/t-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khet-)
այլ ձայնավորմամբ
Արմատի կողքին (այլ ձայնավորմամբ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեթահար,
խեթի,
խեթումն,
առխեթել,
խեթկել,
խեթկիչ,
խեթկումն,
անխեթկելի
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 355
Տե՛ս նաեւ
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻԲ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-t-
«խփել, հրել»
որտեղից նաեւ՝ խայթ, խէթ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խբել,
խբան,
խբումն,
խբալ,
խիբամայրի,
առխբել,
գաղտախբել,
ոտնխբի,
ծակախիբ,
ծառախիբ,
ամրախիբ,
կողախիբ,
խբնի,
խբանել
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 364
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՍՏ
(-ի, -աց)
«կարծր, պինդ, դժվարին, խիստ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-to-)
այս դեպքում հայերենում գործում է *dt > *tt > st անցումը, եւ նա պատկանում է *tt > st անցմամբ բնութագրվող տարածքին (արեալին), այսինքն` իրանական, հունական, բալթիական եւ սլավոնական լեզուներին։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 370) դնում է կասկածելի ստուգաբանությունների մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խստութիւն,
խստապահանջ,
խստանալ,
անխստապահանջ,
խստաձայն,
խստաբերութիւն,
խստաշունչ,
խստասիրտ,
խստերախ,
խստիւ,
խստաբար,
խստել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda
«ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti
«պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիթ, խթել, խեթ
*t ածականով
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 370
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՏ
«խիտ, հոծ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտութիւն,
խստանալ,
խստաբար,
խիտամայրի,
խիտասաղարթ,
թանձրախիտ,
տերեւախիտ,
բազմախիտ,
ոստախիտ,
թաւախիտ,
անտառախիտ,
խտաչափ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda-
«ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti
«պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիստ
*t ածականով
հայ.
խիթ
հայ.
խթել
հայ.
խեթ
Մատենագիտություն
Scheftelowitz, BB 32;
Meillet, Dial. I.-E. 57
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՑ
«խցան, խցանող առարկա»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-(d/t)-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khit-so- կամ *khit-s-)
Ավելի քիչ հավանական է կապը խիթ, խայթ արմատների հետ` *(s)k(h)ai-t- «խփել, հրել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խցումն,
խցանել,
խցական,
խցկուկ,
խնուլ,
զուգախնուլ,
ունկնախից,
խցան,
խցհան,
խցահան,
խցանահան,
խցկել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scīt
«փայտի կտոր, ծղան»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՈԹ
I
«խոթում, խայթում, խեթ, ծուռ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-t-
«խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ktoth-)
*(s)k(h)ai-t- «խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել» արմատի կողքին, որտեղից՝ հայ. խայթ, խիթ, խեթ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոթել,
խոթմոթել,
մոթխոթել,
խոթոտել
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 384
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՅԹ
(խութ)
«կոկորդիլոս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ (s)k(h)ai-t-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheuto-)
ձայնավորման տարբերությամբ
տարբերակի կողքին (ձայնավորման տարբերությամբ)։
Մատենագիտություն
H. AG 160;
Աճ. ՀԱԲ 414
Էջ 346, սյունակ 1
ԽՈՑ
(ուշ՝ -ոյ, -ի, -ից)
«խոց, վերք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khai-t-
«խփել, հրել, խոթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khot-sk`)
այլ ձայնավորումով, ինչպես խոթ բառում
արմատի կողքին՝ այլ ձայնավորումով, ինչպես խոթ բառում
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոցել,
խոցահարել,
խոցոտել,
խոստել,
խոցոտիչ,
խոցոտումն,
խոցտուկ,
ծածկախոց,
ծածկախոյց,
լերդախոց,
չարախոց,
սրախոց,
գեղարդնախոց,
ջրխոց,
տիգախոց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խայթ
հայ.
խեթ
հայ.
խիթ
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 147
Էջ 346, սյունակ 1
ԽՈՒԵԼ
«նեղել, չարչարել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«նետել, հրել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-)
պահպանվել է հիմնականում ածականներով եւ *(s)k'eū- տարբերակով
արմատից, որ պահպանվել է հիմնականում ածականներով եւ *(s)k'eū- տարբերակով
Տե՛ս նաեւ
Էջ 347, սյունակ 1
ԽՈՒԹ
(-ոյ, ուշ՝ -ի, -ից)
«խոչընդոտ, արգելք, ծովաժայռ, անհարթ (լեզվի ոճի մասին)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k(h)eu-t-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khuto-)
*(s)k(h)ai-t- արմատի կողքին
*(s)k(h)ai-t- «խփել, հրել» արմատի կողքին, որտեղից՝ խայթ, խիթ, խէթ:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 414;
Ջահ. ՀԼՊ 147
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։