Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 102, սյունակ 1
ԱՒՁ
(-ի)
«օձ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *aughi-
բայց նախաձեւի վերականգնումը դժվարություններ է հարուցում: Թերեւս կարելի վերականգնել *aughi- նախաձեւը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աւձախառն,
աւձահալած,
աւձահար,
աւձամարտ,
աւձապաշտ,
աւձաձուկ
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 112;
Աճ. ՀԱԲ 611-612
Էջ 104, սյունակ 1
ԱՒՐԹԻ
(օրթի, օրթիւ, աւոթի, որթիւ, ռոթիւ, ուռթի, ուռթիւ)
«ուղղիղ կանգնեցէք (ուշադրութեամբ լսելու համար)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. ὀρθοί
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 618
Էջ 115, սյունակ 1
ԲԱՂՁ
(-ի, -ից)
«իղձ, փափագ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bhel-
(անմիջական նախաձեւ՝ *bhelg'h)
եթե Պետերսոնը (Ar. u Arm. Stud., 128) ճիշտ է համեմատում օս. bālun «ցանկանալ, ձգտել» ու լիտվ. balvas «նուէր» բառերի հետ եւ վերականգնում հնդեւրոպական *bhel- արմատը (*bhelg'h > բաղձ)։ իրանագետ Աբաեւը հակված է օսական ձեւը հանգեցնելու հնդեւրոպական *vel- «ցանկանալ» արմատին՝ ենթադրելով իրան. v>ou. b անսովոր անցում (v-ի ուժեղացում)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բաղձանալ,
բաղձանք,
բաղձալի,
բազմաբաղձ,
բազմաբաղձիկ,
երեքբաղձեան,
մեծաբաղձ,
հայրենաբաղձութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
օս.
bālun
«ցանկանալ, ձգտել»
լիտվ.
balvas
«նուէր»
Մատենագիտություն
Ar. u Arm. Stud. 128;
Աբաեւ, ИЭСОЯ 248
Էջ 126, սյունակ 1
ԲԵՐԿՐԻԼ
«ուրախանալ, հրճվել, զվարճանալ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Թեեւ հնարավոր է բերկր- հիմքի հնդեւրոպական ծագումը, բայց առայժմ հավաստիորեն չի որոշված։ Դյումեզիլի կարծիքը բերկրիլ եւ բարկ ձեւերի՝ *bheru- եւ *bhru- «արագ շարժվել, հուզվել» նախաձեւերից ծագելու մասին խիստ կասկածելի է (Pok. IEW 1, 144), եւ որեւէ հնչյունական հիմք չկա կապելու հ. հնդկ. *bhad-ra «բարություն, երջանկություն, լավ, երջանիկ, ուրախ» եւ գոթ. batira «ավելի լավ» ձեւերի հետ, որոնց համար վերականգնվում է *-a ձայնավորով *bhad-a- «լավ» արմատը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բերկրական,
բերկրություն,
բերկրումն,
բերկրել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
*bhad-ra
«բարություն, երջանկություն, լավ, երջանիկ, ուրախ»
գոթ.
batira
«ավելի լավ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 144;
Pok. 106
Էջ 149, սյունակ 1
ԳԱՅՌ-ԵԼ
(-ալ, գառ-ել, գառ-իլ)
«պառկել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ghaid-
«կանգ առնել, հապաղել»
կապ ունի լատ. haereō «կախված լինել, մնալ, հապաղել» եւ լիտվ. garšti «հապաղել» բառերի հետ, որոնց համար վերականգնվում է հնդեւրոպական *ghaid- արմատը (Pok. IEW 1, 410) (գայռ < *uaisro-), բայց սրանց կապը կասկածի տակ է առնվում (Fraenkel, LEW 129):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
haereō
«կախված լինել, մնալ, հապաղել»
լիտվ.
garšti
«հապաղել»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 410;
Fraenkel, LEW 129
Էջ 151, սյունակ 1
ԳԱՐԻ
«հացազգի մի բոյս՝ գարի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gher-
«դուրս գալ, բուսնել. քիստ ունենալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ghārūā- (՞))
արմատից
միւս լեզուներն ունեն զանազան աճականներով ձեւեր, եւ հայերենն իր ձեւով կանգնած է առանձնակի
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գարեղէն,
գարեդիւթ,
գարեհատ,
գարեհաց,
գարեջուր,
գարըմբեց,
գարեջրագործ,
գարեջրատուն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κρι, κριθη-
ալբ.
drith(ë)
լատ.
hordeum
հ. վ. գ.
gersta
Մատենագիտություն
H. AG 432;
Աճ. ՀԱԲ 522
Էջ 179, սյունակ 1
ԴԱԴԱՐ
(-ոյ)
(բրբ. «հոգնել, հենվել, կռթնել»)
«դադար, հանգիստ, կանգառ, դադարի տեղ, (հգն.) բնակարան, կացարան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dher-
«պահել»
կրկնավոր բնիկ
Կրկնավոր բնիկ հնդեւրոպական՝ *dher- «պահել» արմատից, որտեղից նաեւ՝ դարել
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դադարել,
դադարեցուցանել,
դադարիկ,
դադարուն,
անդադար
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 611
Տե՛ս նաեւ
Էջ 183, սյունակ 1
ԴԱՆԴԱՂ
««ծանրաշարժ, թուլամորթ» (բրբ. «անխելք», բրբ. դանդալ «ապուշ»)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dhandh-
«դանդաղաշարժ, ծոյլ, հիմար, տխմար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *dhandhǝlo-)
հեղինակի վերականգնմամբ
արմատից (հեղինակի վերականգնմամբ)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դանդաղիմ,
դանդաղագին,
դանդաղագոյն,
դանդաղական,
դանդաղամած,
դանդաղկոտ,
դանդաղաշարժ,
դանդաղաքայլ,
դանդաղկոտութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ. (պալի)
dhandha
«հիմար, տխմար, դանդաղաշարժ, ծոյլ»
Էջ 188, սյունակ 1
ԴԱՐԳԻՃ
(ուշ՝ -ի, -աց)
«պատգարակ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. *dargič
Փոխառություն հավանաբար իրանական աղբյուրից՝ *dargič (*darg < հ.-ե. *dher-gh-) «պահել» կամ թերեւս, *drag < *dhreg- «քաշել» ձեւից + -ič (՞), որտեղից՝ ասոր. dargūštā «պատգարակ», արամ. dargaš «անկողին»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դարգճակալ,
դարգճաձեւ
Մատենագիտություն
H. AG 137;
Աճ. ՀԱԲ 637;
Ջահ. ՀԼՊ 523
Էջ 188, սյունակ 1
ԴԱՐԵԼ
«կանգ առնել, կենալ, մնալ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dher-
«պահել»
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *dher- «պահել» արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դարումն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
dhar
«պահել, տանել, հաստատել»
ավ.
dar
«պահել, հետ պահել»
հայ.
դադար
կրկնավոր
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 637
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։