Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 345, սյունակ 1
ԽՈՐՀ
(խոհ), ուշ՝ -ոյ, -ի, -ից
«խոհ, մտածմունք, խորհուրդ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան.
հաւանաբար իրանական աղբիւրից, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոր(հ)իլ,
խորհուրդ,
խորհրդանի,
խորհրդաբար,
խորհրդածութիւն,
խորհրդակալ,
խորհրդական,
խորհրդակից,
խոհական,
խոհականութիւն,
խոհեմ,
խոհուն,
մտախո(ր)հ,
համախորհ,
իրաւախո(ր)հ,
բարեխորհել,
բարեխորհուրդ,
երկխորհուրդ,
լայնախորհուրդ,
անխոհ,
ողջախոհ,
ողջախոհութիւն,
բղջախոհ,
համախոհ
Էջ 360, սյունակ 1
ԾԱՒԱԼ
(-ի, -աց)
«ծաւալ, սփռուածք, տարածում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'eu-
«շտապեցնել, շտապել»
Իմաստով հեռու է հնդեւրոպական *g'eu- «շտապեցնել, շտապել» արմատից։ Միւս կողմից՝ անհայտ է հարաբերութիւնը բաւալ, տապալ, ճապաղ բառերի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծաւալիլ,
ծաւալանալ,
ծաւալումն,
բոցածաւալ,
լայնածաւալ,
խաղաղածաւալ,
լուսածաւալ,
ծաղկածաւալ,
գեղեցկածաւալ,
գերածաւալ,
ծովածաւալ,
ծաւալուն,
ընդարձակածաւալ,
меծածաւալ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. sirū
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas
«ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill
«նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila
«փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Էջ 378, սյունակ 1
ԿԱՄԱՐ
I
(-ի, -աց)
«գոտի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. kamar
իրանական աղբյուրից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կամարածու,
կամարաւոր,
լայնակամար,
աստուածակամար
Մատենագիտություն
H. AG 164;
Աճ. ՀԱԲ 501
Էջ 404, սյունակ 1
ԿԻԹ
(-ոյ)
«ընտանի կենդանու տված արդյունքը (կաթ, ձու, կաթնամթերք), կթում, կթվածք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gᵘ̯ēt-
«խեժ, ձյութ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gᵘ̯et-)
արմատից, որ կարող էր ունենալ նաեւ ավելի լայն իմաստ (հմմտ. խեժ «ծառի խեժ» եւ «անասնախեժ»)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
նորվ.
kôda
«դալ, խեժ»
նորվ.
kvoeda
«դալ, խեժ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 445, սյունակ 1
ՀԱՆԱՊ
«մի տեսակ (մեծ եւ լայն) գաւաթ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ֆրանս. hanap
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 34
Էջ 451, սյունակ 1
ՀԱՐԹ
(-ի, -ից)
«հարթ, հավասար, ուղիղ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *plat-
(անմիջական նախաձեւ՝ *plet-)
փոխատու լեզու՝ իրանական
փոխատու լեզու՝ ավ. pərəθu
«լայն»
իրանական աղբիւրից, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: հմմտ. աւ. pərəθu «լայն» եւ հ. հնդկ. prthu- «լայն, ընդարձակ» բառերը, որոնք ծագում են հնդեւրոպական *plat- *plet- արմատից, որտեղից հայ. լայն (<*pləteno):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հարթութիւն,
հարթաբարյատակ,
հարթիկ,
անհարթ,
անհարթութիւն,
միահարթ,
դաշտահարթ,
երկնահարթ,
սարահարթ,
հարթաչափ,
հարթաչափութիւն,
հարթավայր,
հարթաքանդակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
prthu-
«լայն, ընդարձակ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 464, սյունակ 1
ՀՈԼ-
«մերկ, բաց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pol-
«լայն ու հարթ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pele-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հոլանի,
հոլանիի,
հոլոնի,
հոլաթեւել,
հոլաթեւեան,
հոլանել,
հալանել,
հոլամուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
полый
«բաց, ազատ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 109
Էջ 465, սյունակ 1
ՀՈՂ
(-ոյ)
«հող, գետին, արտ, կալված, գերեզման»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pele-
«լայն եւ հարթ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *polo-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հողաբեր,
հողաբլուր,
հողաթաւալ,
հողաթափ,
հողախառն,
հողածին,
հողամաս,
հողեղէն,
բանձրահող,
հողատիրական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
հոլ
«մերկ»
շվեդ.
fala
«հարթութիւն, տափաստան»
ռուս.
поле
«դաշտ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 111;
Pok. IEW 805
Էջ 467, սյունակ 1
ՀՈՒՆ
I
«գետի ծանծաղ անցատեղ, ելք, հնարք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pent-
«ոտք դնել, գնալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pont-)
արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հունաւոր,
հունել,
անհուն,
լայնահուն,
ներհուն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
pánthās
«ճանապարհ»
հուն.
πόντος
«ծով»
հուն.
πάτος
«շավիղ»
ռուս.
путь
«ճանապարհ, ուղի»
Մատենագիտություն
H. AG 468;
Աճ. ՀԱԲ 122
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։