Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 321, սյունակ 1
ԽԱՐԽԱՓ
«խարխափ, խարխափում»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«պտտել, ծռել»
հ.-ե. արմատ՝ *kap-
«բռնել»
Պատկերաւոր՝ բնաձայնականին մոտ, կազմութիւն՝ *խարխ- արմատից -ափ ածանցով (հմմտ. սարսափ) կամ *խափ արմատի կրկնութեամբ։ Քիչ հաւանական է առաջին դէպքում կապել հնդեւրոպական *(s)ker- «պտտել, ծռել», երկրորդ դէպքում՝ *kap- «բռնել» արմատի հետ՝ *k/kh անցմամբ (*krk/*khrkh + -ափ) եւ *kap-/*khap-։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 346
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼՈՒՐԴ
(-ի, -ից)
«խլուրդ, դաշտամուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
փոխատու լեզու՝ ասոր. *xulda
«խլուրդ»
Գոհացուցիչ չեն ինչպէս հնդեւրոպական, այնպէս էլ ասորական ծագման վարկածները. առաջին դէպքում ուշադրութեան արժանի է համեմատութիւնը սլաւ. *kroto «խլուրդ» (ռուս. крот) բառի հետ, բայց չի վերականգնւում գոհացուցիչ նախաձեւ. երկրորդ դէպքում համարւում է ասորական փոխառութիւն՝ *xulda* «խլուրդ» (Աճ. ՀԱԲ 2, 374), բայց չի բացատրւում *ր*-ն, ուստի հնարաւոր աղբիւր է համարում ասորական բարբառային մի ձեւ (հմմտ. xaldūdā համիմաստ բառը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլրդենի,
խլրդնի,
խլրդային
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սլաւ.
*kroto
«խլուրդ»
ռուս. крот
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 374
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
փոխատու լեզու՝ վրաց. xweça
«քերթել, թելը մաքրել»
փոխատու լեզու՝ մեգր.-ճան. xoc
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 334, սյունակ 1
ԽՄԱԹԵԼ
«կպչել, հարել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kol(e)i-
«սոսինձ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōl(i)-)
հ.-ե. արմատ՝ *klēu-
«կեռիկ, կցել»
Բաղադրյալ կազմություն (բարդ բառ)՝ խող- եւ խթել. առաջինը կարելի է բխեցնել հնդեւրոպական *kol(e)i- «սոսինձ» արմատից (*khōl(i)- > *խոտղ): Երկրորդը կազմված է խթ արմատից: Ավելի քիչ հավանական է կապել հնդեւրոպական *klēu-, *klāu- «կեռիկ, կցել» արմատի հետ:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κολλα
«սոսինձ»
մ. ստ. գ.
helen (*haljan)
«սոսնձել, կպցնել, կպչել»
ռուս.
клей, клеить
«սոսնձել, սոսինձ, սոսնձով կպցնել»
Մատենագիտություն
Ջաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 115
Տե՛ս նաեւ
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈՂՈՎԱԿ
(-ի, -աց)
(խողովակի, խողուակ, խողակ, խողով (բբ))
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kuel-
«պտտել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k(u)holou-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«ծռել»
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *k(u)holou-` *kuel- «պտտել» արմատից կամ *(s)kel- «ծռել» արմատից. հմմտ. առաջին դեպքում՝ հ. իսլ. hvel, պրուս. kelan «անիւ», երկրորդ դեպքում՝ հուն. κυλινδρος «գլան»: Հնչիւնապէս հեռու է *kau-l- «դատարկ, դատարկ ցողուն, դատարկ ոսկր» հիմքը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խողովակաձեւ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
hvel
«անիվ»
պրուս.
kelan
«անիվ»
հուն.
κυλινδρος
«գլան»
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՄ
II
«խմորում»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արամ. xmī
«թթվել»
փոխատու լեզու՝ ասոր. xma
«թթվել»
լիաձայն՝ -ու-ով ձեւի երկրորդական վերականգնումով
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խմոր,
խմորել,
խմորուն,
խմորոտ,
խմորաթաղ,
խմորանոց,
խմորուկ,
բրբ. խմր(ա)խոտ,
անխմում,
նոր՝ խմորատաշտ,
խմորատիպ,
խմորիչ,
խմորոտ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 377;
Ջահ. ՀԼՊ 457, 477
Էջ 351, սյունակ 1
ԽՌՆՆԴՈՒԿ
«կերբելուկ, խնդատերեւ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Կազմված է -ուկ բուսանվանակազմ ածանցով՝ խռ- եւ -խնդ- բաղադրիչներից, որոնցից երկրորդը թերեւս խնդատերեւ-ի խնդ արմատն է: Հնարավոր է նաեւ բառի կրկնավորությունը:
Էջ 375, սյունակ 1
ԿԱԿՎՈՐԴԻԿ
««չաման» (բբ)»
(բարբառային)
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
երկրորդ մասում կարող է լինել հին անգլ. wort «բոյս, խոտ» բաղադրիչը
Էջ 380, սյունակ 1
ԿԱՅԹ
II
(-ի, -ից)
«կողով, 60 լիտրանոց մի չափ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
փոխատու լեզու՝ ասոր. kailtā
«չափ»
Հազիվ թե երկրորդ իմաստով կապ ունենա ասոր. kailtā «չափ» բառի հետ (բաղարկո՞ւմ)
Էջ 388, սյունակ 1
ԿԱՍԿԵԼ
««պղծել, խախտել» կամ «դադարել, պակասել» (ԲՀ)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Երկրորդ իմաստի դեպքում թերեւս կապ ունի կասել բայի հետ:
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։