Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 225, սյունակ 1
ԵՐԻԿԱՄՆ
(-ունք, -անց)
«երիկամ»
(սովորաբար անեզ. գործածությամբ)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *streig-
«շերտ, այլեւ միջուկ, սիրտ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *treig'hme-no-)
Թերեւս հնագոյն հայերէնից է փոխառեալ վրաց. tirkmeli «երիկամ» բառը, որի ընդհանուր ծագումը հայերէնի հետ նշել է Մառը:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրուս.
strigeno
«ուղեղ»
սլավ.
*strьženь
«մեջտեղ, ուղեղ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ԼՀԳ 46
Էջ 238, սյունակ 1
ԶԶՈՒԵԼ
«արհամարհել, նախատել, չարչարել, նողկալ, զարշել»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ վրաց. zizġi
Աճառեանը (ՀԱԲ 2, 93) վրացերէնն է համարում հայերէնից փոխառեալ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զզուանք,
զզուիչ,
զզուելի
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 93
Էջ 263, սյունակ 1
ԹԵԼ
I
(-ոյ)
«թել, դերձան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tek-
«գործել, հիւսել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *tek-lo-)
Այստեղ է նաեւ թելուկ բուսանունը, եթե այն չի կապուած թալ, թաղթ, թայլ բառերի հետ։ Ըստ Աճառեանի, հայերէնից են փոխառուած պրսկ. tēla «առասան» եւ թրք. tel «թել, լար, առասան» բառերը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ոսկեթել,
թելադիր,
թելադրեմ,
թելադրութիւն,
անթել,
թելաւոր,
մետաքսաթել,
մետաղաթել,
հեռագրաթել,
թելանման,
թելուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
օս.
an-dax
«թել»
հ. վ. գերմ.
that
«պատրույգ, քուղ, թել»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 169-170
Տե՛ս նաեւ
Էջ 263, սյունակ 1
ԹԵՂԻ
«ծփի, կնձնի պտուղ, մոծակածառ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pteliā-
«ծառանուն»
Կասկածելի են աւելի լայն համեմատութիւնները, որ բերում է Աճառեանը, ՀԱԲ 2, 171 (հ.-ե. *tel- ծառանիւթ արմատ, որ այժմ չի առանձնացւում)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πτελέα
«համանունը»
(եթե հայերէնը հին փոխառութիւն չէ հունարէնից)
լատ.
tilia
«լորի»
թերեւս
Մատենագիտություն
Pok. IEW 847;
ՀԱԲ 171
Էջ 367, սյունակ 1
ԾՈՐ
«ծոր, ծորվանք»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ter-
«անմաքուր հեղուկ»
փոխատու լեզու՝ քարթվ. *cur
«քամել»
թերեւս փոխառութիւն կովկասեան (քարթվէլական) աղբիւրից, կամ, թերեւս, վերջինիս հետ մասին մի երրորդ աղբիւրից։ Եթէ ճիշտ են թմրիլ-ծմրիլ, թոյլ-ծոյլ զուգահեռները (թ/ծ հերթագայութեամբ), ապա կարող է գալ հնդեւրոպական արմատից, որտեղից՝ թոր, թորել, թարախ, եւ այս դէպքում Աճառեանի կարծիքը հնարաւոր է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծորել,
ծորածոյ,
ծորան,
ծորուն,
ծորենի,
ծո(ր)ծոր,
անծորելի,
երկնածորան,
հրածորան,
շարաւածոր,
քարափածոր,
ծորակ,
ծորակաւոր,
մեղրածոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
cur
մեղր.
cur/cir
ճան.
(n)cor
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 469
Տե՛ս նաեւ
Էջ 367, սյունակ 1
ԾՈՒԽ
-ոյ
«ծուխ, մուխ, գոլորշի, շոգի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ խեթ. tuhhu(uā)i
«ծուխ»
թերեւս բ/ծ հերթագայութեամբ ծագում է խեթերէն բառից։ Աճառեանը բխեցնում է «կովկասեան» (վրացերէն) աղբիւրից, բայց բերած օրինակները համոզիչ չեն (բուն «ծուխ» իմաստի համար կա վրաց. kvamli):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
cuxva
«ցավ, տրտմություն»
վրաց.
mcuxri
«աղջամուղջ, երեկո»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 470
Էջ 424, սյունակ 1
ԿՈՐԿՈՏ
«կորկոտ, թեփահանված եւ ծեծված ցորեն կամ գարի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gred-
«քերել, քերել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gogrod-)
որ ներկայացվում է միայն ալբաներենով եւ գերմանականով (ալբանա-գերմանական զուգաբանություն)։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 650-651) նույնպիսի *grod- արմատ ենթադրում է *ghreu- «շփել, տրորել» արմատի *-d-ով աճած ձեւերի հիման վրա` ենթադրելով *gh-ի դիմաց *g- (բայց այս դեպքում դուրս են ընկնում գերմանական զուգահեռները եւ առանց *-d ածականի ձեւերը):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կորկոտապուր,
գարեկորկոտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ալբ.
gerrusε
«քերոց»
հ. շվեդ.
kratta
«քերել, ճանկռել»
գ.
krutzen
«քերել, քերել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 650-651
Էջ 488, սյունակ 1
ՃԱՆԴԱՆ
(ճանդալ, չանդան)
«սանդալ (բույս), սանդալենի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պ. čandān
ճ-ն ցոյց է տալիս, որ փոխառութիւնն աւելի վաղ է կատարուել, հաւանաբար միջին շրջանում, իսկ չանդան ձեւը աւելի ուշ՝ նոր պարսկերէնից
Մատենագիտություն
H. AG 187;
Աճ. ՀԱԲ 183
Էջ 491, սյունակ 1
ՃԱՒԱՐՍ
«մի տեսակ խաղող»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արաբ. jāvars
(յուն. κλόρος-ի սխալ ընթերցանութիւնից առաջացած)։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 194
Էջ 506, սյունակ 1
ՄԱՅՊԵՏ
«պարսկական մի պաշտոնյա»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
Բեյլին (DKS 1, 110) համարում է արքունի կանանոցի պետ։
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։