Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 590, սյունակ 1
ՇՂՈՒԱԿԱՆ
«մի տեսակ կոշիկ (հողաթափ)»
Ստուգաբանություն ()
Կազմված է շղու- անհայտ արմատից՝ -ական վերջածանցով: Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 525) սրան է միացնում ԲՀ-ի շղոկան «փառամոլ» կամ «աշխարհական» բառը
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 525
Էջ 602, սյունակ 1
ՈՉ
(-ով, չ-)
«ոչ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kue-
(անմիջական նախաձեւ՝ n- (<*kuo-))
դերանվանական հիմք
Կազմված է բնիկ հնդեւրոպական n- եւ չ տարրերից, որոնցից երկրորդը գալիս է վերջահար *-k’- մասնիկից (հմմտ. ո-ք, ին-չ, այլեւ հ. հնդկ. ca, ավ. ča հուն. τέ, լատ. -ex), իսկ առաջինի հարցը լիովին պարզ չէ։ Ճիշտ է, այն կարծես համընկնում է n- (<*kuo-) դերանվանական հիմքի հետ, բայց այդ դեպքում ո՞րն է ժխտական տարրը (*kuo-kue- պիտի նշանակեր «ով որ», «ով է », որի անցումը ոչ-ի դժվար է բացատրել)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ոչինչ,
չժողովուրդ,
ոչնչութիւն,
չիք,
ոչնչանալ,
չմեղ,
ոչէութիւն,
չբոտի,
չախորժութիւն,
չբոտիլ,
չագահութիւն,
չքատորիլ,
չահագին,
չքանալ,
չանձնաւոր,
չնաշխարհիկ,
չանսական,
չնչին,
չաստուած,
ոչնչին,
չեւ,
ոչնչական,
չէական,
չբմեղանք,
չբմեղութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
ca
ավ.
ča
հուն.
τέ
լատ.
-ex
Էջ 618, սյունակ 1
ՊԱՂԱՏ
(պաղետ)
«պաղատանք»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *bhel-
բնաձայնական
հ.-ե. արմատ՝ *(s)pel-
բնաձայնական
Որեւէ հարաբերութիւն ունի՞ հնդեւրոպական *bhel- կամ *(s)pel բնաձայնական արմատների հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
պաղատիլ,
պաղատանք,
պաղատախառն,
պաղատումն,
պաղատաւոր,
աշխարհապաղատ,
բազմապաղատ,
մեծապաղատ
Էջ 662, սյունակ 1
ՍԱԼԱԿ
«արծաթ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական
փոխատու լեզու՝ մ. պ. salak
Փոխառություն իրանական աղբյուրից:
Մատենագիտություն
Երեմյան, Հայաստանը ըստ «Աշխարհացույցի» 98
Էջ 667, սյունակ 1
ՄԱՆԴԱՐԱՄԵՏ
(-ի, -աց)
(սպանդարամետ)
«դժոխք, անդրաշխարհ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *spandāramat
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
սանդարամետական,
սանդարամետային,
սանդարամետապետ,
սանդարամետապետական
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 173;
Ջահ. ՀԼՊ 579
Էջ 676, սյունակ 1
ՍԵՐԱԼՈՒՐ
«աշխարհալուր»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Սխալագրություն սխրալուր-ի:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 204
Էջ 681, սյունակ 1
ՍԻՐՈՒՐԴ
«աշխարհագրական ինչ-որ անուն»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 693, սյունակ 1
ՍՏԵՂԾԱՆԵԼ
(-այ)
«ստեղծել»
Ստուգաբանություն ()
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ստեղծական,
ստեղծիչ,
ստեղծուած,
բանաստեղծ,
աշխարհաստեղծ,
կենդանաստեղծ,
ձեռաստեղծ,
նախաստեղծ,
չարաստեղծ
Էջ 723, սյունակ 1
ՏԱՐ
«հեռավոր, օտար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *tar-
նախածանցի արժեքով (հուն. δια-, παρα-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տարաշխարհիկ,
տարադեմ,
տարադիմիկ,
տարակաց,
տարագիր,
տարաժամ,
տարապայման,
տարակարծ,
տարապարտ,
տարապարփակ,
տարբերել,
տարաձայնութիւն,
տարօրինակ,
տարափոխիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
աւ.
tarō
«ընդ, միջով, այն կողմ»
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅԻՆ
«ամառային, ամսային, գարնանային, երկնային, մարդկային, իւրային, ծերային, մերային, նոցային»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է -ա(յ) տարրից եւ -ին ածանցից: Հմմտ. նախ՝ իւրային-իւրոյին, ծերային-ծերոյին, մերային-մերոյին տարբերակները՝ իւրոյ, ծերոյ, մերոյ ձեւերի կողքին՝ իւրոյ-իւրոյին-իւրային զարգացմամբ (վերջինս՝ համաբանութեամբ): Երկրորդ՝ նոցա-նոցային կազմութիւնը՝ հիմքային ա-ի պահպանմամբ եւ -ին ածանցով: Երրորդ՝ ա-ով հիմք ունեցող բառերի -ային-ով կազմութիւնները՝ հնդեւրոպական դարբին, -ա-ց-դարբնային, երկիր, -ա-ց-երկրային, լեզու, -ա-ց- լեզուային եւ այլն (հերթագայական են ամարային, ձմերային ձեւերը ամառն, -րան, ձմեռն, -րան ձեւերից՝ ամառնային, ձմեռնային ուշ ձեւերի կողքին), ոչ հնդեւրոպական ագարակ, -ա-ց - ագարակային, աշխարհ, -ա-ց - աշխարհային, խաւար, -ա-ց - խաւարային, հրեշտակ, -ա-ց - հրեշտակային եւ այլն: Հիմքային -ա-ի անկումից յետոյ ընկալուելով որպէս ինքնուրոյն ածանց՝ -ային-ը բառեր է կազմել նաեւ ոչ -ա-ով հիմքերից՝ աշուն, -նան - աշնանային, երկին, -ի-ց - երկնային, հող, -ոյ հողային, ջերմ, -ոյ ջերմային եւ այլն: Անհաւանական պէտք է համարել իրանական ծագման վարկածը՝ -aina- (աւեստ. -aēna-, հ. պրսկ. -aina-) ածանցից, որ նիւթական ածականներ է կազմել՝ աւեստ. zaranaēna- «ոսկեայ», հ. պրսկ. aθangaina «քարէ» եւ այլն: Իրանական ածանցը գործածութեամբ շատ աւելի նեղ է եղել եւ միջին շրջանում ունեցել է -են տեսքը: Կարելի է կարծել, որ իրանական ածանցը նպաստել է հայերեն ածանցի բաղադրիչների միասնացմանը եւ տարածմանը, եթէ ունենայինք նիւթ նշանակող իրանական ծագման հիմքերից -ային-ով կազմութիւններ, բայց այդպիսիք չկան: ուրարտական -aini-ով հատուկ անունները պէտք է հայկական եւ իրանական կազմութիւններ լինեն, կամ կազմուած լինեն ուրարտական -ni-ով՝ -ia-ով հիմքերից:
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։