ԳԱԹԱՅ «մի տեսակ խմորեղեն, գաթա»։ Բուն աղբյուրն անհայտ է։ Տարածված է նաեւ հայերենին տարածքով մոտ լեզուներում՝ թուրքերենում (kete), վրացերենում (kada), քրդերենում (kad), ուտիերենում (kata), որոնք Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 500) դնում է փոխառությունների շարքում՝ նշելով «բոլորի ծագումն էլ անհայտ»։ Ֆրանսերեն gâteau «կարկանդակ» բառի հետ (
Ծագումն անհայտ է
Տարածված է նաեւ հայերենին տարածքով մոտ լեզուներում... որոնք Աճառյանը դնում է փոխառությունների շարքում՝ նշելով «բոլորի ծագումն էլ անհայտ»։ Ֆրանսերեն gâteau «կարկանդակ» բառի հետ (
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
թուրքերենումkete
վրացերենումkada
քրդերենումkad
ուտիերենումkata
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 500
Քննարկումներ «ԳԱԹԱՅ» բառահոդվածի մասին
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։
ԳԱՀ II, ուշ՝ -ի, -ից «բարձր տեղ, դար»։ Բաղադրություններ՝ գահավէժ, գահինք, գահաւանդակ նոր՝ գահավիժօրէն։ Փոխառություն իրանական աղբյուրից, նույնը նախորդի հետ: -Աճ. ՀԱԲ 1, 502 (կասկածով, մինչդեռ իրանական բառերը նշանակում են ոչ միայն «աթոռ», այլեւ առաջին հերթին՝ «տեղ, վայր»)։
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. (՞)
իրանական աղբյուրից, նույնը նախորդի հետ. մինչդեռ իրանական բառերը նշանակում են ոչ միայն «աթոռ», այլեւ առաջին հերթին՝ «տեղ, վայր»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գահավէժ,
գահինք,
գահաւանդակ
Նոր՝ գահավիժօրէն
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 502
Քննարկումներ «ԳԱՀ» բառահոդվածի մասին
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։
ԳԱՂԱԿ «մահիճ» (ԲՀ):
Եթե ճիշտ է ավանդված, ապա թերեւս բնիկ հնդեւրոպական է՝ *ul-ak' *uel- «պտտել, դարձնել, շրջել» արմատից եւ ձայնդարձով կապված է գողտ «մահիճ» (ԲՀ) եւ գողկ «մահիճ» (Մալխ. ՀԲԲ) բառերի հետ. հմմտ հ. հնդկ. vala-, valaka- «(կլոր), գերան», հուն. ελενη «զամբյուղ», հայ. գելուլ, գլել: Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 504) կարծում է, թե կարող է լինել գահակ «օղ, լամբակ» բառի վրիպակը, բայց նա նկատի չի ունեցել գողտ եւ գողկ բառերը:
Եթե ճիշտ է ավանդված, ապա թերեւս բնիկ հնդեւրոպական է՝ *ul-ak' *uel- «պտտել, դարձնել, շրջել» արմատից եւ ձայնդարձով կապված է գողտ «մահիճ» (ԲՀ) եւ գողկ «մահիճ» (Մալխ. ՀԲԲ) բառերի հետ: Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 504) կարծում է, թե կարող է լինել գահակ «օղ, լամբակ» բառի վրիպակը, բայց նա նկատի չի ունեցել գողտ եւ գողկ բառերը:
ԳԱՂԱՏՈՍ, -ի, -աց «քարտաշ, որմնադիր»:
Վրաց. galatozi (kalatozi) նույնիմաստ բառի հետ միասին ծագում է փոքրասիական գալերի (գալատների՝ կելտերի) անունից, որ պահպանվել է հուն. Alaiia երկրի եւ γαλατης «գալ, կելտ» անվանումների մեջ:
Փոխառություն
Աղբյուր՝ վրաց.galatozi (kalatozi)
«նույնիմաստ»
նույնիմաստ բառի հետ միասին ծագում է փոքրասիական գալերի (գալատների՝ կելտերի) անունից, որ պահպանվել է հուն. Alaiia երկրի եւ γαλατης «գալ, կելտ» անվանումների մեջ:
Քննարկումներ «ԳԱՂԱՏՈՍ» բառահոդվածի մասին
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։
ԳԱՄ, -ու «ելք, հնար, կովան, հենարան, հենակետ, սեպ, մեխ, անգամ»։ Բաղադրություններ՝ գամագիտ (գամագիտ), գամագտանել, գամագտական, գամագամ, երկաթագամ, պղնձագամ, գամել։ Թերեւս փոխառություն իրանական աղբյուրից։ հմմտ. ավ. gāma, մ. պ. gām «քայլ»։ իրանական բառը կարող էր ունենալ հայերենին մոտ իմաստ։ - H. AG 126: Աճանյանը (ՀԱԲ 1, 508-509) նախնական իմաստը համարում է «ոտքի կովան» եւ իրանական փոխառության վարկածը՝ կասկածելի։
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ ավ.gāma
(թերեւս)
«քայլ»
Աղբյուր՝ մ. պ.gām
(թերեւս)
«քայլ»
իրանական բառը կարող էր ունենալ հայերենին մոտ իմաստ։ Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 508-509) նախնական իմաստը համարում է «ոտքի կովան» եւ իրանական փոխառության վարկածը՝ կասկածելի
Համեմատությունը հնդեւրոպական *g'hē(i)- «դատարկ լինել, պակասել» արմատի ձեւերի հետ անհավաստի է հնչյունական նկատառումներով (*g'h-ն հանդես է գալիս քմայնացած ձեւով, եւ անհավաստի է հայ. գնալ ու հ. վ. գ. gān «գնալ» համեմատությունը, եթե չենթադրենք *g'h-ի ոչ քմայնացած տարբերակ)։
Նկատի ունենալով հնչյունական դժվարությունները՝ ոմանք համեմատում են կելտական բառերի հետ (հ. իռլ. fdel, գալլ. vailo (անձնանուն) որպես հայ-կելտ. զուգաբանություն՝ *uailo-՝ *uai- ձայնարկությունից)։
Գեւորգ Ջահուկյան (1920–2005) — ականավոր հայ լեզվաբան, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս։
«Հայերեն ստուգաբանական բառարանը» (հրատարակված 2010 թ․, Երեւան, ՀՀ ԳԱԱ Հ․ Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ, 821 էջ)
ամփոփում է հայոց լեզվի բառապաշարի պատմահամեմատական հետազոտության բազմամյա արդյունքները։
Թվային շտեմարան եւ համակարգչային ծրագիր՝ Ռուբեն Թարումյան (tarumian.am):
Շտեմարանի առանձնահատկությունները՝
Յուրաքանչյուր բառահոդվածի համար հասանելի է տպագիր բնօրինակ էջի սանդղացվող պատկերը (nayiri.com)։
Բազմամակարդակ որոնում՝ ըստ գլխաբառի, իմաստի, հ.-ե. արմատների, փոխատու լեզուների եւ բաղադրությունների։
Բոլոր տեքստերը ներկայացված են դասական ուղղագրությամբ («եւ»):
Վիքի սկզբունքով WYSIWYG համայնքային սրբագրման եւ քննարկումների համակարգ՝ շտեմարանի ինքնաշխատ պահուստավորմամբ (backup):
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։