Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 806, սյունակ 1
-ԷՔ
«այծէք, ձեռք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
-եայ-ք-ի հնչյունափոխված տարբերակն է՝ եայ-ք > -էք՝ *այծի-այք > այծէք. ձեռոք-ի էք-ը համաբանական է, եթե նախնական *ձեռքի տիպի հիմք չենթադրենք:
Էջ 806, սյունակ 1
-ԻԼ
«կաթիլ, տեսիլ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-lo-
ածանց
Եթե նկատի ունենանք տեսիլ բառի տես- հիմքի հնդեւրոպական ծագումը, ապա հավանական կլինի -իլ-ը բխեցնել հ.-ե. *-lo- ածանցից՝ նախորդ -ի ձայնավորով: Հմմտ. նաեւ առանձին չգործածվող խնծիղ (խինձ-խնդո), տորմիղ (*տորմ/տարմ):
Էջ 807, սյունակ 1
-ԻԿ
II
«այժմիկ, դրանիկ, մարտիկ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. -ik
ածանցից, որ հաճախադեպ է իրանական փոխառություններում` մարզիկ, ոստանիկ, ռազմիկ, տոհմիկ, սպասիկ (հմմտ. սպասեակ), կազմում է նաեւ ժողովուրդների ներկայացուցիչների անուններ` հնդիկ, պարսիկ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մարզիկ,
ոստանիկ,
ռազմիկ,
տոհմիկ,
սպասիկ,
հնդիկ,
պարսիկ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 807, սյունակ 1
-ԻՆ
I
(հմմտ. -այն)
«առաջին, արտաքին, ինքնին, լքին, յետին, զերին, ստորին, վերին»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-no-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-eno-)
թերեւս մասամբ նաեւ *-ino- տարբերակից
ածանցից *-eno-, թերեւս մասամբ նաեւ *-ino- տարբերակից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
առաջին,
արտաքին,
ինքնին,
լքին,
յետին,
զերին,
ստորին,
վերին
Տե՛ս նաեւ
Էջ 807, սյունակ 1
-ԻՆՔ
«նախատինք, բերդայինք, գահինք, դստինք, հեգենայինք, մաղինք, քրիստոսինք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *en-es
հոգնակի ձեւ
Այս ածանցի տակ միաւորուող` բայերից անուններ ածանցող -նիք-ը (նախատինք) եւ հաւաքական անուններ կազմող -ինք-ը հաւանաբար նոյն ծագումն ունեն, ինչ -ն-ով վերջացող մի շարք բառերի -ինք-ը, որ գալիս է հ.-ե. *-n-ով վերջացող հիմքերի հոգնակի *en-es ձեւից: Եզակի թւում ն-ից զուրկ քար տիպի բառերի հոգնակի քարինք ձեւի համաբանութեամբ -ինք-ը կարող էր տարածուել եւ ստանալ ինքնուրոյն հաւաքականի արժէք:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
նախատինք,
բերդայինք,
գահինք,
դստինք,
հեգենայինք,
մաղինք,
քրիստոսինք,
առինք,
բեռինք,
գառինք,
դառինք,
եղինք,
լերինք,
ազինք,
խաշինք,
նեռինք,
քարինք
Էջ 808, սյունակ 1
-ԻՒՆ
«բախիւն, գոչիւն, լալիւն, սասափիւն, փայլիւն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-iōn-
ածանց
Ծագում է հ.-ե. *-iōn- ածանցից, որ թերեւս, մասամբ խառնվել է հ.-ե. դերբայական *-mno-ով կազմությունների հետ, ինչպես ցույց են տալիս գոչիւն-գոչումն, լալիւն-լալումն տիպի զուգահեռ ձեւերը: Թերեւս միեւնույն ածանցն է առկա մքագնած հիմքով ածին, անկիւն, արդիւն, արիւն, հերիւն բառերում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բախիւն,
գոչիւն,
լալիւն,
սասափիւն,
փայլիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
regio
«ռեգիոն»
սեռ. -ionis
Էջ 808, սյունակ 1
-ԻՔ
«աւետիք, դրուատիք, կեղծիք, հաւաստիք, չարիք»
Ստուգաբանություն ()
Կազմված է -ի ածանցից եւ -ք հոգնակերտից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աւետիք,
դրուատիք,
կեղծիք,
հաւաստիք,
չարիք
Էջ 808, սյունակ 1
-ԿՈՏ
«դանդաղկոտ, ծիծաղկոտ, վախկոտ, ցատկոտ»
Ստուգաբանություն ()
Կազմված է -կ- ածականից եւ -ոտ ածանցից. ընդ որում կան -կ-ով եւ առանց -կ-ի տարբերակներ՝ նախանձկոտ-նախանձոտ. ավելի քիչ հավանական է -կ-ն դիտել որպես -ուկ-ի կամ -իկ-ի շեշտակորույս տարբերակը. թեեւ կան վաղվաղուկ-վաղվաղկոտ զուգահեռ ձեւերը, բայց դրանք եզակի են կանգնած՝ -կոտ-ով այլ բառերի համար -ուկ-ով կամ -իկ-ով տարբերակներ չեն հանդիպում (օրի-նակ՝ դանդաղկոտ-ի դեպքում չկան դանդաղուկ կամ դանդաղիկ տիպի ձեւեր):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դանդաղկոտ,
ծիծաղկոտ,
վախկոտ,
ցատկոտ,
նախանձկոտ,
նախանձոտ
Էջ 808, սյունակ 1
-ՃԱՆ
«գինեճան, տիրեճան»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. -čan
«սեր»
Ծագում է իրան. -čan (-čanah-) «սեր» բաղադրիչից (հմմտ. հ. պրսկ. Aspačanah «ձիասեր», այլեւ պրթ. šadčan «երջանիկ»՝ šad «ուրախություն» հիմքից) եւ հանդիպում է նաեւ իրանական փոխառություններում՝ դաւաճան, խրախճան:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գինեճան,
տիրեճան,
դաւաճան,
խրախճան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. պրսկ.
Aspačanah
«ձիասեր»
պրթ.
šadčan
«երջանիկ»
šad «ուրախություն» հիմքից
Էջ 809, սյունակ 1
-ՈՅ
«աջոյ, առաջոյ, արտաքոյ, երեկոյ, եփոյ, (զ)այգոյ, յետոյ, վերոյ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-es/os-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-regʷos-os)
հ.-ե. արմատ՝ *osyo-
թեմատիկ հիմքերի սեռական-տրական
Հաւանաբար ծագում է հ.-ե. *-es/os- ածանցից (հմմտ. *-regʷos-os > երեկոյ)` -յ-ի ուշ յաւելմամբ, կամ չբացատրուած *s > յ անցմամբ, ինչպէս *wos > - գոյ. մասամբ էլ, թերեւս, թեմատիկ հիմքերի սեռական-տրականից` *osyo > -ոյ անցմամբ:
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։