Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՈԺՈՌ
«կոշտ, անհարթ, դաժան»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
խոշոր բառի հնչյունիմաստային տարբերակն է։ Ենթաշերտային բառ կամ, թերեւս, պատկերավոր-բնաձայնական կազմություն։ Թերեւս կապված է նաեւ խլուրդ համիմաստ բառի հետ ժ/լ հերթագայությամբ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոժոռադէմ,
խոժոռիլ,
խոժոռագեղ,
խոժոռութիւն,
խոժոռուտ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈՅ
(-ոյ, -ի, -ից, -(ե)անք, -աւք)
«խոյ, արու ոչխար, մի կենդանակերպ, պատերազմական հին մի գործիք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *khoti-
բխեցվում է Պետերսոնի կողմից
փոխատու լեզու՝ չաղաթ. goy
փոխատու լեզու՝ թրք. koy
փոխատու լեզու՝ ավար. kuy
Փոխառութիւն, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: հմմտ. (թիւրք.) չաղաթ. goy, թրք. koy, կովկ. աւար. kuy (փոխառութիւն թիւրք. աղբիւրի՞ց): Պետերսոնը, KZ 40, 200, բխեցնում է հնդեւրոպական աղբիւրից՝ համեմատելով իռլ. cit, cetnayt «ոչխար» բառերի հետ, բխեցնելով *khoti- ձեւից եւ հայերենից համարելով թիւրքական ձեւերը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոյակ,
խոյակաւոր,
խոյալ,
խոյանալ,
խոյաթիթ,
խոյայթիթ,
խոյեղջիւր,
եզնախոյ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
իռլ.
cit
«ոչխար»
իռլ.
cetnayt
«ոչխար»
Մատենագիտություն
KZ 200
Էջ 341, սյունակ 1
ԽՈՇՈՐ
(խաշար, խաշոր), -ի, -ից
«կոշտ, անհարթ, հաստ, ցուրտ, սառն, մեծ»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոշորավար,
խոշորեցուցանել,
խոշորութիւն,
խոշորշի,
անխոշոր,
խոշորացույց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խոժոռ
խոժոռ
հայ.
խշուր
Էջ 344, սյունակ 1
ԽՈՐԻՍԽ
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ի, -ից)
(«խորիխս, մեղրահաց, մոմով մեղր, յուղով եւ մեղրով պատրաստված խմորեղեն»)
«խորիխս, մեղրահաց, մոմով մեղր, յուղով եւ մեղրով պատրաստված խմորեղեն»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *kār-
«մեղրամոմ»
բայց լատիներենը (եթե փոխառություն չէ հունարենից) եւ հայերենը (եթե իրոք պատկանում է այս խմբին) ցույց են տալիս այլ ձայնավորում (հայերենը նաեւ *k>*kh անցում)
Թերեւս պատկանում է զուգահեռների այն խմբին, որոնց համար Պոկոռնին (Pok. IEW 1, 532) վերականգնում է *kār- «մեղրամոմ» արմատը, բայց լատիներենը (եթե փոխառություն չէ հունարենից) եւ հայերենը (եթե իրոք պատկանում է այս խմբին) ցույց են տալիս այլ ձայնավորում (հայերենը նաեւ *k>*kh անցում):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մեղրախորիսխ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κηρός
«մեղրամոմ»
հուն.
κηρίον
«մեղրահաց»
լիտվ.
krys
«խորիսխ, մոմով մեղր»
լեհ.
skárzyk
«խորիսխ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 532;
Bugge KZ 10
Էջ 347, սյունակ 1
ԽՈՒԽ
(խոխ, խօխ, խատղ, խօղ), -ոյ
«խուխ»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
պատկերավոր-բնաձայնական կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խօխաբերել,
խաւղամաղձական
Էջ 347, սյունակ 1
ԽՈՒՂ
II
(մառախուղ «մեգ, մշուշ» բառում)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *s(k)eu-
«ծածկել, փաթաթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-lo-)
«ծածկել, փաթաթել» արմատից, որտեղից՝ հայ. խուղ: Հայ. մառախուղ բառը բուն նշանակում է «մշուշապատ, մշուշածածկ»:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
obscūrus
«մութ, խավար»
«ծածկված»
հ. անգլ.
scio
«ամպ»
հ. իսլ.
skumi
«մթնշաղ»
հնտ.
—
«կիսախավար, կիսամութ»
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՒՐՁՆ
(-ձան, -ձունք)
«խուրձ, կապոց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kert-
«պտտել, ոլորել, կծկել, կուլ ածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōrtio-no- (?))
Պարզ չէ հարաբերությունը հնդեւրոպական *kures-, *kuers-, *kurs- «փայտ, ծառ» եւ օս. (իրան.) kwiris «խուրձ», կովկասյան (աբազ. kwres, ինգ. kurs «կապոց, խուրձ»), այլեւ ֆիննոուգր. համիմաստ բառերի միջեւ (տե՛ս Աբաեւ, ИЭСОЯ 120, Ջաուկյան, ОИДПАЯ 120, ծան.):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
krtati
«կապում է, կցում է»
հուն.
καρταλ(λ)ος
«զամբյուղ»
լատ.
cratis
«հյուսված ցանկապատ, ցանկապատիկ»
հ. վ. գ.
horst
«թփուտ»
Մատենագիտություն
Джаукян, ОИДПАЯ 120
Տե՛ս նաեւ
Էջ 352, սյունակ 1
ԽՈՌՈՎ
«խռովք, շփոթություն, կռիվ, պատերազմ, խռով, խռովված, շփոթված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)krāu-
«դիզել, կուտակել»
փոխատու լեզու՝ վրաց. xrv, xrova, xroba
«ռհմակ, հոտ, բազմություն»
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *(s)krāu- «դիզել, կուտակել» արմատի հետ. հմմտ. լիտվ. kraũti «իրար վրա դնել, դիզել, կուտակել», krūvà «կույտ»։ - Ջահ.: Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 426) բխեցնում է «կովկասյան» (իմա՝ քարթվելական, հատկապես վրացական) աղբյուրից՝ մատնանշելով վրաց. xrv, xrova, xroba «ռհմակ, հոտ, բազմություն» բառը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խռովել,
խռովութիւն,
խռովական,
խռովիչ,
խռովուտ,
խռովարար,
անխռովութիւն,
խռովայոյզ,
խռովկան,
խռովկոտ,
խռովուկ,
խռովխոտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
kraũti
«իրար վրա դնել, դիզել, կուտակել»
լիտվ.
krūvà
«կույտ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 426
Էջ 353, սյունակ 1
ԽՏԻՂ
(բրբ. խստուտ, խստոռ, խտիկ)
«գրգիռ, մարմաջ, խտղտանք, խուտուտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k"ed-
«խայթել, ծակել, սրել, մղել, խթանել, դրդել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k"hēdilo-)
՞
Արմատը թերեւս պատկերավոր-բնաձայնական բնույթ ունի, եւ նման ձեւեր տարածված են նաեւ ոչ հնդեւրոպական լեզուներում
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտղտել,
խտղտանք,
խտղտումն,
խտղտելի,
խստողումն,
խստողտիլ,
խստողոտել,
ակնախստիղ,
ակնախստիտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. խլ.
hvot
«մղում, խթանում, դրդում»
հ. վ. գ.
(h)wezzen
«գրգռել, բորբոքել, սրել»
ֆինն.
kutittaa
«խտղտել, խուտուտ ածել»
Մատենագիտություն
Ջահուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 140
Տե՛ս նաեւ
Էջ 353, սյունակ 1
ԽՏԻՐ
-ոյ
«տարբերություն, խտրություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keid-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-)
Թերեւս խ/կ հերթագայությամբ՝ խտիր / կտիր (կտրել)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտրել,
խտրանք,
խտրող,
խտրութիւն,
խտրադիմայ,
խտրողադիմք,
temp_անխտիր,
շաբաթախտիր,
լուսնախտիր,
շեղջախտիր,
դժվարախտորելի,
խտրականութիւն,
անխտրականութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
chidira
«կացին, սուր»
հ. հնդկ.
chinátti, chindati
«կտրում է, անջատում է»
ավ.
sid(a)ra-n
«անցք, բացվածք, ճեղք»
լատ.
scindō
«պատռել, ճեղքել»
Մատենագիտություն
Meillet, MSL 294
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։