Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 95, սյունակ 1
ԱՐՋԱՌ
(-ոյ, ուշ՝ -ի, -աց)
««խոշոր եղջերաւոր անասուն, տաւար» (բրբ. «ջահել եզ»)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *er(i)-
«եղջերաւոր անասուն (այծ, ոչխար, կով, այծյամ)»
հ.-ե. արմատ՝ *per-
«ծնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pr-tiat-)
Կապ ունի՞ *er(i)- «եղջերաւոր անասուն (այծ, ոչխար, կով, այծյամ)» արմատի հետ, որտեղից թերեւս ծագում են էրինջ, ալոջ բառերը: Կասկածելի է կապը նաեւ *per- «ծնել» արմատի հետ, որտեղից՝ հայ. որթ (հորթ) բառը (*pr-tiat- > առ ՞)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արջառեանց,
արջառաջիլ,
արջառամահ,
արջառակաչի
Մատենագիտություն
Pok. IEW 326
Էջ 95, սյունակ 1
ԱՐՋԱՍՊ(Ն)
(առջասպ)
«քիմիական մի նիւթ, ծծմբատ»
(քիմիական)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *ergu-/*orgu-
«մութ»
հ.-ե. արմատ՝ *reduos-
«մթություն»
փոխատու լեզու՝ իրան.
Այստեղից փոխառուած են նաեւ կովկասեան բառերը՝ վրաց. arjakela, arjioka «արջնդեղ», չեչ., ինգ. arzi «սեւ», որոնք Աճառեանը (ՀԱԲ 1, 336) համարում է հայերեն արջ, արջն ձեւերի աղբիւրը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արջասպաներկ,
արջասպնագոյն,
արջասպախառն,
արջասպային,
արջասպուտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
arjakela, arjioka
«արջնդեղ»
չեչ.
arzi
«սեւ»
ինգ.
arzi
«սեւ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 336;
Ջահ. ՀԼՊ 609
Էջ 96, սյունակ 1
ԱՐՏԱԽՈՅՐ
I
«թագ, Լուսնթագ (մոլորակ)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *art(a) + xorāk
«գլխարկ, սաղավարտ, թագ»
«գլխարկ, սաղավարտ, թագ» (>հայ. խոյր տե՛ս)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արտախուրել,
արտախուրիլ
Մատենագիտություն
H. AG 160;
Աճ. ՀԱԲ 340;
Աճ. ՀԱԲ 392
Տե՛ս նաեւ
Էջ 96, սյունակ 1
ԱՐՏԱԿԷՏ
(-ի, -ից)
«?»
Ստուգաբանություն ()
Ակնհայտորեն կազմված է արտա- եւ կետ բաղադրիչներից եւ «կետ կարթիւ արտակիտիւ» տեքստաշարում հակադրվում է կետ բառին։
Էջ 96, սյունակ 1
ԱՐՏԻ(Կ)
(արտիկ)
«վայրի ոչխար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *er-
«այծ, ոչխար, կով, այծյամ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *r-d-)
-իկ ածանցով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
որոջ
հուն.
ερυρος
«ուլ»
լատ.
aries, -etis
«ոչխար»
ալբան.
erislian
«գառ»
Էջ 97, սյունակ 1
ԱՐՏՈՒՅՏ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *t-r-
բնաձայնական
հ.-ե. արմատ՝ *trozdos-/*trodos-
հ.-ե. արմատ՝ *tet(e)r-
«տատրակ»
առանց բաղաձայնական տեղաշարժի
հ.-ե. արմատ՝ *t/dreut/d-
«արտույտ»
նախաձեռն
բնաձայնական *t-r- պարունակող մի ձեւից։ Հայերենի համար ենթադրելի են *t/dreut/d- (> արտույտ) կամ *t/drut(d)- (> արտուտ) նախաձեռները։ Ժողովրդական ստուգաբանություն է արտույտ < *արտ + ույտ = ուտ (իբրեւ «արտ ուտող»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արտուտիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. խոլ.
truit, druit
«սարյակ»
ռուս.
дрозд
«կեռնեխ»
լատ.
tordus
հուն.
τρύφων
«տատրակ»
Էջ 97, սյունակ 1
ԱՐՏՈՐԱԼ
«շտապել, փութալ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *der-
(անմիջական նախաձեւ՝ *drā-)
-որ ածանցով եւ հայերենին հատուկ դրափոխությամբ
-որ ածանցով եւ հայերենին հատուկ դրափոխությամբ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արտորնալ,
ուշ-արտորցնել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
dráti
«վազում է, շտապում է»
հուն.
εδραν
«վազել, փախչել»
Մատենագիտություն
Աղայան, ԲՍՀ 35
Էջ 97, սյունակ 1
ԱՐՓ
(-ի, -ից, արփի, -ւոյ, -եաւ)
«եթեր»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Հազիվ թե կապ ունի հնդեւրոպական *ser- «կարմիր, կարմրավուն» արմատից ծագող լիտվ. sirpti «հասունանալ» (*«կարմրել» կամ «դեղնել») բայի հետ՝ *srph>արփ (ըստ Պետերսոնի՝ Walde- Pokorny 2, 499)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արփագեղ,
արփամերձ,
արփային,
արփաճաճանչ,
արփայագնաց,
արփեգնաց,
արփենի,
արփիզարդ,
արփիակեզ,
արփիադեմ,
գերարփի,
լուսարփի,
հրաշարփի,
արփնաթել,
երեքարփին,
եաթնարփին,
արփող
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
sirpti
«հասունանալ»
Մատենագիտություն
Walde- Pokorny 499
Էջ 97, սյունակ 1
ԱՐՔԵՐԷՑ
«ավագ երեց, ավագ քահանա»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. αρχιερεύς
երկրորդ մասի բաղարկմամբ հայ. երեց բառի հետ
Էջ 97, սյունակ 1
ԱՐՔԷՆ
(արգէն(իգ))
«քո սիրուն, կեցցես»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
թերեւս երկրորդ մասում քէն դերանվանական ձեւն է
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։