Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 750, սյունակ 1
ՈՒՇ
-ի, -ից, -ոյ
«միտք, ուշք, ուշ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական uš
հմմտ. ավ. uši «ուշք միտք», պրթ. uš (wš), մ. պ. (h)ōš «խելք, բանականություն»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ուշաբերիլ,
ուշակալ(ու),
ուշարար,
ապուշ,
ապշիլ,
ափշիլ,
յափշիլ,
յուշարար,
յուշարարութիւն,
չարայուշ,
ամենայուշ,
մշտայուշ,
յերկարայուշ,
յուշիկ,
յուշանալ,
յուշ,
ուշագնաց,
ուշագնացութիւն,
ուշադիր,
անուշադիր,
յուշատետր,
յուշարձան
Մատենագիտություն
H. AG 216;
Աճ. ՀԱԲ 605-606;
Ջահ. ՀԼՊ 538
Էջ 761, սյունակ 1
ՓԱՐԿԱԼ
(բ. փէրկէլ)
«կարկին»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պրս. pargāl
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 490
Էջ 765, սյունակ 1
ՓՂՁՈՒԿ
(փղձուկ)
«սրտի դառնություն, լաց, հեծկլտոց»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Կազմված է անծանոթ փուղձ- կամ փուղծ- արմատից՝ -ուկ ածանցով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
փղձկիլ,
փղձկալ,
փղձկումն,
փղձուկ,
փղձկիլ
Էջ 776, սյունակ 1
ՔԱՆՈՒՆ
«մահճակալի կամ գահույքի սյուններ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական
փոխատու լեզու՝ ասորական kanūnta
Կապված է կանոն (<հուն. κανων) բառի հետ, բայց, ըստ երեւույթին, փոխառվել է իրանական կամ ասորական աղբյուրից (հմմտ. ասոր. kanūnta)։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 552
Էջ 780, սյունակ 1
ՔԱՐՔԵԼ
«ըղձալ, ցանկալ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
ԲՀ՝ «տարփել»։
Էջ 781, սյունակ 1
ՔԵՄՈՒԽՏ
«հարթ կաշի՝ գրքի կազմի համար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. *kemuxt
փոխատու լեզու՝ պրս. kēmuxt
իրանական աղբյուրից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քեմուխտակալ,
քեմուխտապատ
Մատենագիտություն
H. AG 257;
Աճ. ՀԱԲ 569
Էջ 781, սյունակ 1
ՔԵՆԻ
«կնոջ քույրը, քենի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *svo-
«իր, յուր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *svenyo-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քենակալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
sváine
«քենի»
հ. վ. գ.
geswīo
«աներորդի»
Մատենագիտություն
H. AG 503;
Աճ. ՀԱԲ 569
Էջ 789, սյունակ 1
ՔՍԱԿ
(-ի, -աց, գրծ. -ով)
«պարկ, ծրար, դրամապանակ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. *kīsak
փոխատու լեզու՝ պ. kīsa
Իրանական փոխառություն։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քսակագին,
քսակակալ,
քսակահատ
Մատենագիտություն
H. AG 258;
Աճ. ՀԱԲ 598
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅԻՆ
«ամառային, ամսային, գարնանային, երկնային, մարդկային, իւրային, ծերային, մերային, նոցային»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է -ա(յ) տարրից եւ -ին ածանցից: Հմմտ. նախ՝ իւրային-իւրոյին, ծերային-ծերոյին, մերային-մերոյին տարբերակները՝ իւրոյ, ծերոյ, մերոյ ձեւերի կողքին՝ իւրոյ-իւրոյին-իւրային զարգացմամբ (վերջինս՝ համաբանութեամբ): Երկրորդ՝ նոցա-նոցային կազմութիւնը՝ հիմքային ա-ի պահպանմամբ եւ -ին ածանցով: Երրորդ՝ ա-ով հիմք ունեցող բառերի -ային-ով կազմութիւնները՝ հնդեւրոպական դարբին, -ա-ց-դարբնային, երկիր, -ա-ց-երկրային, լեզու, -ա-ց- լեզուային եւ այլն (հերթագայական են ամարային, ձմերային ձեւերը ամառն, -րան, ձմեռն, -րան ձեւերից՝ ամառնային, ձմեռնային ուշ ձեւերի կողքին), ոչ հնդեւրոպական ագարակ, -ա-ց - ագարակային, աշխարհ, -ա-ց - աշխարհային, խաւար, -ա-ց - խաւարային, հրեշտակ, -ա-ց - հրեշտակային եւ այլն: Հիմքային -ա-ի անկումից յետոյ ընկալուելով որպէս ինքնուրոյն ածանց՝ -ային-ը բառեր է կազմել նաեւ ոչ -ա-ով հիմքերից՝ աշուն, -նան - աշնանային, երկին, -ի-ց - երկնային, հող, -ոյ հողային, ջերմ, -ոյ ջերմային եւ այլն: Անհաւանական պէտք է համարել իրանական ծագման վարկածը՝ -aina- (աւեստ. -aēna-, հ. պրսկ. -aina-) ածանցից, որ նիւթական ածականներ է կազմել՝ աւեստ. zaranaēna- «ոսկեայ», հ. պրսկ. aθangaina «քարէ» եւ այլն: Իրանական ածանցը գործածութեամբ շատ աւելի նեղ է եղել եւ միջին շրջանում ունեցել է -են տեսքը: Կարելի է կարծել, որ իրանական ածանցը նպաստել է հայերեն ածանցի բաղադրիչների միասնացմանը եւ տարածմանը, եթէ ունենայինք նիւթ նշանակող իրանական ծագման հիմքերից -ային-ով կազմութիւններ, բայց այդպիսիք չկան: ուրարտական -aini-ով հատուկ անունները պէտք է հայկական եւ իրանական կազմութիւններ լինեն, կամ կազմուած լինեն ուրարտական -ni-ով՝ -ia-ով հիմքերից:
Էջ 803, սյունակ 1
-ԵԱՆ
I
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ti-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-tiyn- կամ *-tiHn-)
Համընկնում է -ունդ, -իստ, -ուստ ածանցներով վերջացող բառերի սեռական-տրականի վերջաւորութեան հետ, որ պարունակում է հ.-ե. *-ti- եւ *-n/n- հիմքային տարրերը՝ *-tiyn- կամ *-tiHn- > -տ/թ/դեան. այս դէպքում -եան-ի համար պէտք է ենթադրել *-iyn- կամ *-iHn- > -եան զարգացումը. պէտք է ենթադրել, որ հետագայում վերջնավանկային *-i-ի անկմամբ -եան-ն ընկալվել է որպէս ինքնուրոյն ածանց եւ տարածվել սկզբնապէս *-i- չպարունակող բառերի վրայ. ածանցի ծագման ընթացքը լավ երեւում է արդ (<*rti-) -արդի եւ արդեան ձեւերի համեմատությամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
առաւօտեան,
աստուածեան,
երեքեան,
եայկեան,
ներբողեան
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։