Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԶՐԱԿ
(խզբակ ծաղիկ կապակցության մեջ` ըստ Ալիշանի «Հայբուսակ»-ի)
(խզբած)
«ըստ Ալիշանի «Հայբուսակ»-ի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պ. xazrā
«կանաչ»
Այս դեպքում ի՞նչ է նշանակում խզբած տարբերակը:
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԵԹ
(խեդ)
«խղճի խայթ, խիթ, փորացավ, խեթ նայվածք, ոխ, արգելք, հրում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Խայթ արմատի տարբերակը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խիթալ (-ել),
անխեթ,
բռնխեթ
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԵՇ
«կողքին, մոտ, «մի խեցեմորթ»»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-t-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheitio-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեշափառ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
skaidan
«բաժանել, անջատել»
հ. վ. գ.
suida
«սրի պատյան, բաժանում, սահման»
մ. վ. գ.
scheit
«բաժանում, ջրբաժան»
մ. վ. գ.
schit
«բաժանում, տարբերություն»
ռուս.
щит
«վահան»
ռուս.
защитить
«պահպանել»
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԵՐԱՆԴԵՄ
«բարեմիտ, բարեխոհ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արաբ. խեր
«բարիք»
փոխատու լեզու՝ մ. պ. անդեմ
«-միտ (միտք)»
դիտված է որպես յուրատեսակ երկտարր (հիբրիդային) կազմություն:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 362
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻԼ
«փնտրտուք, որոնում, զննութիւն, անջատում, խզում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khēl-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kel-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլել,
խլխլել,
խլխլական,
խլումն,
խլոցք,
արմատախիլ,
արմատախլել,
թիկնախիլ,
լարախիլ,
դժուարախիլ,
տաշտախիլ,
տակախիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκύλλω
«պատռել, տանջել»
հ. իռլ.
skilja
«անջատել. տարբերել, հասկանալ»
հ. իռլ.
skil
«տարբերում, վճիռ»
մ. ն. գ.
schelen
«անջատել. տարբերել»
հ. անգլ.
scielian
«բաժանել. հեռացնել»
Մատենագիտություն
Mann, AIE 23;
Ջահուկյան, ՕԻԱՊԱՅ 113
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻԾ
«մեղադրանք, ստգտանք»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-d-
«կտրել, անջատել»
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ed-
«ճեղքել, պատռել»
փոխաբերութեամբ եւ *k>*kh անցմամբ
Քիչ հաւանական է նաեւ կապը խիղձ կամ խեղճ արմատների հետ (Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծբիծ,
խծբծել
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆՁ
I
«գոգ, խորշ, անկյուն, ծոց. ծալք», խինձ «արգանդախորշ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-d/t-
«ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khintio-, *khindio-)
տարբերակային ձեւերից
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
chitti-
«ճեղքում»
հնդկ.
chidrá
«ճեղք, անցք»
լատ.
scindō
«ճեղքել»
լատ.
scissiō
«ճեղքում»
կիմր.
cwis
«ակոս»
<*kēidtā
հ. իսլ.
hīt
«կաշեպարկ»
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆՁ
II
«կաթնաբերիկ, անարմատ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Բաղադրութիւն՝ խնձձեղէն (խնձձեղինոյ տակ)։ Թերեւս կապված է խինձ/ձ «գոգ, ծալք, խորշ, անկյուն, ծոց» բառի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնձձեղէն
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՍՏ
(-ի, -աց)
«կարծր, պինդ, դժվարին, խիստ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-to-)
այս դեպքում հայերենում գործում է *dt > *tt > st անցումը, եւ նա պատկանում է *tt > st անցմամբ բնութագրվող տարածքին (արեալին), այսինքն` իրանական, հունական, բալթիական եւ սլավոնական լեզուներին։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 370) դնում է կասկածելի ստուգաբանությունների մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խստութիւն,
խստապահանջ,
խստանալ,
անխստապահանջ,
խստաձայն,
խստաբերութիւն,
խստաշունչ,
խստասիրտ,
խստերախ,
խստիւ,
խստաբար,
խստել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda
«ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti
«պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիթ, խթել, խեթ
*t ածականով
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 370
Էջ 335, սյունակ 1
ԽՆԱՄ
(-ոյ)
«խնամք, հոգատարություն»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *ken-
«ջանալ, ձգտել, շտապել»
հ.-ե. արմատ՝ *kʷenth-
«տառապել, համբերել, հանդուրժել»
*k > *kh անցումով
Ակնհայտորեն կապված է խնայ- «խնայում» արմատի հետ, որի ծագումը նույնպես անհայտ է: Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական արմատներից մեկի հետ` *k>*kh անցումով: Խնամ/խնայ արմատների մ/յ հերթագայությունը ցույց է տալիս հայերենից տարբեր աղբյուր:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնամել,
խնամոտ,
խնամարկել,
խնամատարություն,
խնամակալ,
խնամագութ,
խնամած,
խնամի,
խնամունի,
խնամություն,
խնամենալ,
խնամեխոս,
բարեխնամություն,
բազմախնամ,
ժողովրդախնամ,
նախախնամություն,
վերնախնամ
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։