Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 191, սյունակ 1
ԴԵԳԵՐ
«ժամանակ անցկացնելը, հապաղում, դանդաղում», նոր՝ «թափառում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dheu-
«պտտվել, ցրիվ գալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *dheu-er-)
որի համար վերականգնվում է «պտտվել, ցրիվ գալ» իմաստը։ Այդ նույն արմատից է համարվում դեդեւիլ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դեգերանք,
դեգերումն,
դեգերել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
α-θυρω
«խաղալ, զվարճանալ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 192, սյունակ 1
ԴԵՂ
I
(-ոյ, -աւք, ուշ՝ նաեւ -ի, -ից)
«(կանաչ, դալար) խոտ, դեղաբույս, բուժախոտ, դեղ, դարման, թույն, կախարդանք, մարմինն օծելու անուշահոտ յուղ, աչքի ծարիր, թանաք, արեբ, կպչան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dhel-
«ծաղկել, կանաչել»
Այստեղից է նաեւ դեղին գույնանունը: *dhel- «ծաղկել, կանաչել» արմատից՝ *dhal- ձեւի կողքին, որից դալար
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դեղատու,
դեղել,
դեղագիտութիւն,
դեղագործ,
դեղոց,
դեղախոյնկ,
դեղահունդ,
դեղաբուխ,
դեղուն,
անդեղեայ,
անդեղայ,
անթեղայ,
մաղձադեղ,
մկնդեղ,
սեւադեղ,
դառնադեղ,
թմրադեղ,
կապնդեղ,
հացադեղ,
խաշնդեղ,
ծակնդեղ,
դեղագիր,
դեղատոմս,
դեղատուն,
դեղավաճառ,
դեղատուփ,
դեղափոշի,
դեղին
Տե՛ս նաեւ
Էջ 192, սյունակ 1
ԴԵՂԱՆԻ
(տեղանի)
«մախաղ, պարկ, տոպրակ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *thel-
«ուռուցիկություն, կամար կամ փոս, խոռոչ»
Կազմված է -անի ածանցով՝ դեղ- արմատից, որ թերեւս բնիկ հնդեւրոպական ծագում ունի՝ *thel- «ուռուցիկություն, կամար» կամ «փոս, խոռոչ» արմատից (*«ծռել»)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
θολος
«կամարավոր կառույց»
հուն.
θολια
«ամառային կլոր գլխարկ»
մ. նիդեռ.
doel
«փոս»
գ.
dole
«փոքր փոս»
գ.
dul
«խողովակ»
հ. եկեղեցսլավ.
долъ
«անցք, փոս»
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Էջ 192, սյունակ 1
ԴԵՂԵԽ
(դեղեղ-, դեխեխ)
«պղտոր, խռով», դեղեխ (դեղեղ) «դավաճան, նենգ մարդ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dhel-
«տարուբերել, դողալ, տարուբերվել»
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *dhel- «տարուբերել, դողալ, տարուբերվել» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դեղեխել,
դեղեխիչ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
դող
հայ.
դողալ
հայ.
դեխ-
շվեդ. բրբ.
dilla
«տարուբերել»
Էջ 193, սյունակ 1
ԴԵՂՆԵՂԻ
««?» (գործածված է «ճրագուն դեղնեղի լինի» արտահայտության մեջ)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
դեղին + եղ-ի (-եղ ածանց) կազմությունը «դեղնավուն» իմաստով եւ ոչ դեղ նեղի (նեղութեան), ինչպես հավանական է համարում Աճառյանը
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 652
Էջ 193, սյունակ 1
ԴԵՄԱՐՔՈՍ
«գավառապետ, ժողովրդավար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. δήμαρχος
Մատենագիտություն
H. AG 346;
Աճ. ՀԱԲ 652
Էջ 195, սյունակ 1
ԴԵՐՁԱԿ
(-ի, -աց)
(ուշ՝ նաեւ դերձիկ, դերզիկ)
«դերձակ, հագուստ կարող, կոշկակար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *dhergh-
«պտտել, դարձնել, ոլորել»
փոխատու լեզու՝ մ. պ. darzīk
փոխատու լեզու՝ պ. darzī
«դերձակ»
Աճառյանը, հենվելով Լիդենի վրա, գտնում է, որ հնարավոր է համարել բնիկ հնդեւրոպական՝ *dhergh- «պտտել, դարձնել, ոլորել» արմատից, որտեղից՝ հայ. դարձ եւ մ. պ. darzīk ձեւերը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դերձականոց,
դերձակուհի,
դերձակություն
Մատենագիտություն
H. AG 140;
Աճ. ՀԱԲ 656-657
Էջ 195, սյունակ 1
ԴԵՐՁԱՆ
«թել»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *dhergh-
«պտտել, դարձնել, ոլորել»
փոխատու լեզու՝ իրանական darzīk
փոխատու լեզու՝ պ. darz, darza
«կար»
փոխատու լեզու՝ պ. darzmān, darzan
«թել, ասեղ»
Աճառյանը հնարավոր է համարում դերձակ բառի հետ միասին համարել բնիկ հնդեւրոպական՝ միեւնույն *dhergh- «պտտել, դարձնել, ոլորել» արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դերձանիլ
Մատենագիտություն
H. AG 140;
Աճ. ՀԱԲ 656-657
Էջ 196, սյունակ 1
ԴԷՊ
(-ի, -աց)
«դեպք, դիպված, հարմար, պատշաճ, դեպի, մեկի կողմը»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *dheya-
«տեսնել, նայել»
Հավանաբար փոխառություն իրանական աղբյուրից։ Այն թերեւս հանգում է հնդեւրոպական *dheya- «տեսնել, նայել» արմատին, որտեղից իրանական ճանապարհով ծագում են հայ. դէմ, դէտ ձեւերը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դեպետդեպ,
դեպուդեպ,
դեպուղիղ,
դիպուն,
դիպան,
դիպատրութիւն,
դիպիլ,
դիպող,
դիպուկ,
դիպադէպ,
ինքնադէպ,
բարեդէպ,
հանդէպ,
հանդիպիլ
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Տե՛ս նաեւ
Էջ 197, սյունակ 1
ԴԺՊԱՐԻՇՏ
(դժպաշտ-)
«ամբարիշտ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *dužparišt
Հյուբշմանը (AG 142) համարում է հայկական կազմություն՝ իրանական տարրերով
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դժպաշտութիւն
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 665
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։