Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 247, սյունակ 1
ԸՄՊԵԼ
((ըմբել, ըմպել), ումպ-)
«խմել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pi-be-
«խմել, ըմպել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pōi-pī-)
կրկնաւոր
ումպ ձեւը ը-ի երկրորդական համաբանական վերականգնման արդիւնք է. հմմտ. լատ. bi-bō (<*pi-bō), -ere, հ. իտլ. ibid (<*piberti) «խմում է». ոչ կրկնաւոր ձեւերից՝ հ. հնդկ. pāti, հուն. πινω, հ. սլաւ piti: - Ջահ. ՀԼՊ 144: Հիւբշմանը (AG 108) ընդունում է կասկածով. Աճառեանը (ՀԱԲ 3, 599-600) բերում է ումպ ձեւի տակ՝ առանց հաւաստի հնդեւրոպական վերականգնման:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ըմպելի,
ըմպան,
ըմբան,
ըմպանակ,
ըմպիկ,
գինըմպելիք,
գինըմպութիւն,
ըմբոց,
ըմպաման,
ըմպարան,
նախըմպել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
bi-bō
<*pi-bō
հ. իտլ.
ibid
«խմում է»
<*piberti
հ. հնդկ.
pāti
հուն.
πινω
հ. սլաւ
piti
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 144;
AG 108;
ՀԱԲ 599-600
Էջ 248, սյունակ 1
ԸՄԲՈՌԻԼ
«այրվել, վառվել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bhre-
(անմիջական նախաձեւ՝ *bhre-n-u)
հիմքային ձեւ
Կազմված է ընդ- > ըմ- նախածանցով՝ այլուստ անհայտ պոռիլ ձեւից, որ կարող է կապված լինել արդի հայերենի բռնկ-վ-ել «բոցավառ(վե)լ» բայի հետ: Սա էլ թերեւս գալիս է հնդեւրոպական *bhre-n-u հիմքային ձեւից, որ առկա է գերմանական խմբում (գոթ., հ. վ. գ., հ. սաքս. brinnan «այրել, վառել» եւ այլն)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դիւրըմբոռելի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
brinnan
«այրել, վառել»
հ. վ. գ.
brinnan
«այրել, վառել»
հ. սաքս.
brinnan
«այրել, վառել»
Էջ 249, սյունակ 1
ԸՆԹԵՌՆՈՒԼ
«կարդալ, ընթերցել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ter-
«բարձրաձայն խոսել; բարձր, պարզորոշ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *tor-, *toro-s)
ընդ- նախածանցով
Բնիկ հնդեւրոպական` *ter- «բարձրաձայն խոսել» արմատից (*tor-, *toro-s «բարձր, պարզորոշ» -Pok. IEW, 1, 1088-1089)` ընդ- նախածանցով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ընթերցանելի,
ընթերցիչ,
ընթերցված,
ընթերցողական,
դյուրընթերց,
ընթերցարան,
դժվարընթեռնլի,
դյուրընթեռնլի,
անընթեռնելի,
ընթերցասեր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
τορός
«թափանցող, սլացիկ, հասկանալի, պարզորոշ»
մ. իռլ.
tairm
«աղմուկ»
լիտվ.
tarti
«ասել»
սլավ.
tortoriti
«շաղակրատել»
ռուս. тороторить
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 126-127;
Pok. IEW 1088-1089
Տե՛ս նաեւ
Էջ 250, սյունակ 1
ԸՆԿՈՅԶ
(-ոյ)
(ընգոյզ, անկոյզ)
«ընկոյզ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել, կորացնել, կամար կազմել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *geugho-)
ըն(դ) նախածանցով եւ *-g'(h) ածականով
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 130) հնարավոր է համարում որպես աղբյուր դիտել ուրարտերենը, որից տարածվել է Առաջավոր Ասիայում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ընկուզազարդ,
ընկուզի,
ընկուզաստան,
ընկուզուտ,
ընկուզենի,
հնդկընկույզ,
մշկընկույզ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
gūzak
«ոտքի կոճ»
?
լիտվ.
gùžas
«կոճ, կոնգոմ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 130
Տե՛ս նաեւ
Էջ 250, սյունակ 1
ԸՆՁՈՒՂ
(ընջիղ)
«երիինջ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *andh-
«բողբոջել, ծաղկել»
*-սն ածանցով
բնիկ հնդեւրոպական *andh- «բողբոջել, ծաղկել» արմատից՝ *-սն ածանցով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
անդի
անդեայ
մ. իռլ.
ainder
«երիտասարդ կին»
մ. իռլ.
aindir
«երիտասարդ կին»
կիմր.
anner
«երիինջ, ընջուղ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 112, 157
Էջ 253, սյունակ 1
ԹԱԳ
(-ի, -աց)
«թագ, մեղվամայր (թագուհի)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. tāg
փոխատու լեզու՝ արամ. tāγ
իրանական աղբյուրից (թերեւս արամեական միջնորդությամբ)։ թագավոր-ը ամբողջական փոխառություն է՝ -ատուր-ի բաղարկմամբ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թագավոր,
թագազանգուր,
թագագործ,
թագազարդ,
թագակալ,
թագակապ,
թագիչ
Մատենագիտություն
H. AG 153;
Աճ. ՀԱԲ 135
Տե՛ս նաեւ
Էջ 254, սյունակ 1
Էջ 255, սյունակ 1
ԹԱԿԱՐԴ
(-ի, -աց)
(թակարթ)
«թակարդ, որոգայթ. վանդակ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tag-
«շօշափել, բռնել»
-արդ ածանցով
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թակարդապատ,
թակարդապատեալ,
թակարդադիր,
թակարդել,
թակարդափակել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
τεταγών
«բռնող»
լատ.
tangō
«շօշափել, դիպչել, բռնել, խփել»
Էջ 255, սյունակ 1
ԹԱԿՈՅԿ
(-ի, -աց, ուշ՝ -ով)
(բակոյք)
«հեղուկի մեծ աման, ըմպանակ, բակոյկաձեւ զարդ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. takōk
Մատենագիտություն
H. AG 153;
Աճ. ՀԱԲ 143
Էջ 256, սյունակ 1
ԹԱՂԱՆԹ
(-ոյ, -ի, -աց)
(թաղանդ)
«բարակ մաշկ, բաղիրթը պատող ճարպ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tel-
«հարթ, հարթ գետին, տախտակ»
Ավելի քիչ հավանական է *stel- «փռել» արմատից, որտեղից՝ հայ. առաստաղ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թաղանթադեղ,
թաղանթազարդ,
թաղանթապատել,
թաղանթիլ,
թաղանթեայ,
թանձրաթաղանթ,
լուսաթաղանթ,
ծովաթաղանթ,
հրաթաղանթ,
թաղանթածածկ,
թաղանթանյութ,
թաղանթաշերտ,
թաղանթավոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
tala
«հարթություն. ձեռքի ափ, ներբան»
հուն.
τηλία
«մաղի շրջանակ, տախտակամած»
հ. անգլ.
dille
«տախտակ, հատակ»
ռուս.
по-толок
«առաստաղ»
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։