Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 213, սյունակ 1
ԵՂԵԱՄՆ
(-ան)
«եղեամ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *el-
«գունանիշ»
սկզբնական «փայլուն» > «սպիտակ» իմաստի անցումով
այդ իմաստն առկա է ծառանունների, կենդանական անունների մէջ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եղեմնախառն,
եղեմնախար,
եղեմնապատ,
եղեմնածին
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
olor
«կարապ»
<*«սպիտակ»
Էջ 215, սյունակ 1
ԵՂՈՒԿ
«խեղճ, թշվառ, ողորմելի, ավա՜ղ, ափսո՜ս, վա՜յ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *el-
«բնաձայնական»
-ուկ վերջածանցով
Աճառյանը բխեցնում է *leug’- «կոտրել, բեկանել» արմատից, բայց սրանից կա բնականոն լույծ-ը (լուծանել)։ *leug’-ի կողքին *leug- ձեւի առանձնացումը հարցը չի լուծում, որովհետեւ հայերենում *g-ն *u-ից հետո նույնպես պիտի փոխվեր ծ-ի։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եղկություն,
եղկելի,
եղկել,
եղկանք,
եղուկել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ολολυγή
«ճիչ, ողբ»
հուն.
ελεγος
«եղերերգ»
հուն.
ελεος
«կարեկցություն, խղճահարություն»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 22;
Ջահ. ՀԼՊ 136
Էջ 216, սյունակ 1
ԵՂՋԻՒՐ
(հին՝ եղջեր), -ջեր, -ջերց (-ջերաւ)
«եղջիւր, կոտոշ, պոզ, սրվակ, մի անկիւնազարդ, այծեղջիւր (պտուղ)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k’er-
«վերնամաս, գլուխ, եղջիւր, գագաթ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k’reuer- կամ *k’reuro-)
արմատից ենթադրված
*k՛reuer- կամ *k՛reuro- նախաձեւի դեպքում ենթադրվում է *k՛r-ի նույնպիսի զարգացում, ինչպես *bhr-ի դեպքում (աղբիւր եւ եղբայր բառերում), որը քիչ հավանական է․ անհավանական է նաեւ խեթ․ *karauar «եղջիւր» եւ հայ․ եղջիւր բառերի համար *ghr-ով նախաձեւի վերականգնումը (փոխանակ *k՛r-ով նախաձեւի)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եղջերու,
եղջերատր,
եղջերիկ,
եղջերուաքաղ,
եղջերցել,
միեղջերու,
մահիկեղջիւր,
ռնգեղջիւր,
այծեղջիւր,
միեղջիւր,
եղջերենի,
եղջերաւոր,
եղջիւրաքոյս,
եղջիւրահանդիպեալ
Էջ 218, սյունակ 1
ԵՍ
իմ, ինձ, զիս, յինէն, ինեւ (զինեաւ), մեք, մեր, մեզ, ի մէնջ, մեւք (մեաւք)
«ես»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *eg-
(անմիջական նախաձեւ՝ *es)
u-ն բաղաձայնից առաջ գտնված դիրքում՝ հետագա տարածմամբ
u-ն բաղաձայնից առաջ գտնված դիրքում՝ հետագա տարածմամբ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եսական,
եսամոլ,
եսամոլութիւն,
եսապաշտ,
եսապաշտական,
եսապաշտութիւն,
եսասէր,
եսասիրական,
եսասիրութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
εγω
գոթ.
ik
լիտվ.
aš, eš
պրուս.
as, es
Մատենագիտություն
H. AG 442;
Աճ. ՀԱԲ 32
Էջ 220, սյունակ 1
ԵՐԱՄԱԿ
(արամակ, երմակ)
«երամակ, անասնախումբ, ոջլախումբ, ռջի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *ramak
(երամ-ի հետ միացուած)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոզերամակ,
ուղտերամակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. պ.
ramak
բելուջ.
ramag
Մատենագիտություն
H. AG 147;
Աճ. ՀԱԲ 37
Տե՛ս նաեւ
Էջ 221, սյունակ 1
ԵՐԱՍԱՆ
(-ի, -աց)
«երասան, սանձ, երկար ձի հեծնելուց վաստացում»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. *rasan
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երասանակալ,
աներասան,
դժոխերասան,
խստերասան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. պ.
rasan
«պարան»
պ.
rasan
«պարան»
Մատենագիտություն
H. AG 148;
Աճ. ՀԱԲ 41
Տե՛ս նաեւ
Էջ 222, սյունակ 1
ԵՐԳԻԾԱՆԵԼ
(երգէծ-. հերգիծանել)
«պատռել, ճեղքել, պայթեցնել, գծել, նշան անել, կծել, նախատել, ծաղրել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *uer-
«պատռել, ճեղքել, քերծել, ճանկռոտել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ureid-s)
արմատից (Ֆրիսկ)։ Հնչյունապես խոցելի է Հյուբշմանի ստուգաբանությունը (IF Anz. 10, 47), որ բերում է Աճառյանը՝ *urēg- (պիտի գար *երգիծ- եւ երգծանեմ)։ Երկու դեպքում էլ առկա է ս-ի՝ *r-ից առաջ պահպանվելու եւ *g-ի փոխվելու խնդիրը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երգիծանիչ,
երգիծումն,
երգիծական,
երգիծանք,
երգիծաբան,
երգիծաբանական
Էջ 222, սյունակ 1
ԵՐԴ
(-ոյ)
«տանիքի լուսամուտ, երդիկ, տուն, ծուխ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *per-
«անցկացնել, տանել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *per-to-)
արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երդակից,
երդաշէն,
երդահամար,
երդումարդ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
pərǝtu-
«անցարան, անցուղի, անցատեղ»
հուն.
—
լատ.
porta
«դարպաս, մուտք, ելք, անցարան»
լատ.
portus
«նավահանգիստ, ապաստան, տուն»
հայ.
հորդ
«անցք, անցուղի»
Մատենագիտություն
Աղայան, ԲՍՀ 64
Էջ 223, սյունակ 1
ԵՐԵՐ
(երր)
«երերում, տատանում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tres-
«դողալ, երերալ»
կրկնությամբ կազմված
հ.-ե. արմատ՝ *rei-r(ēi)-
«դողալ, դողդողալ»
վերականգնում
Բնիկ հնդեւրոպական` *tres- «դողալ, երերալ» արմատից` կրկնությամբ կազմված: Մոկռոնին (Pok. IEW 1, 1095) հանում է *tresri- ձեւից, բայց սա պիտի տար *երեռ: Եթե ճիշտ է հնդեւրոպական կրկնավոր *rei-r(ēi)- «դողալ, դողդողալ» ձեւի վերականգնումը (հմմտ. գոթ. reiran «դողալ», հ. հնդկ. lēlāyáti «օրորվում է, երերում է, դողում է»), ապա հնարավոր է երեր-ի պատկանելությունը սրան:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երերիր,
երերագին,
երերում
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
trasati
«դողում է»
հուն.
τρεω
«դողալ, վախից փախչել»
լիտվ.
trĭšëti
«դողալ»
գոթ.
reiran
«դողալ»
հ. հնդկ.
lēlāyáti
«օրորվում է, երերում է, դողում է»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 48;
Pok. IEW 1095
Էջ 224, սյունակ 1
ԵՐԷԹ
(երեք)
«հալումաշ, նիհար, ցամաքած» եւ «ճեղքված, ճաքճաքած (՞)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *krei-t-)
Եթե ընդունելի է երկրորդ իմաստը, ապա, թերեւս, ծագում է հնդեւրոպական *krei-t-ից` *(s)ker- «կտրել» արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երթանալ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։