Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 62, սյունակ 1
ԱՆՍԱԼ
«խոսքը լսել, խոսքին հնազանդվել, համբերել, սպասել»
Ծագումն անհայտ է
հ.-ե. արմատ՝ *enk'-
«հասնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *onk'- կամ *nk'-)
հ.-ե. արմատ՝ *nek'-
«հասնել»
Որեւէ կապ կա՞ հնդեւրոպական *enk'-, *nek'- «հասնել» արմատի հետ (*onk'- կամ *nk'-> անս), որին սովորաբար հանգեցնում են հասանել բայը։ Բնականաբար, հանդես են գալիս երկու ձեւերը իրար հետ կապելու հնչյունական ու իմաստային դժվարություններ։ Սակայն նշենք, որ նախ՝ հասանել բայի բխումն այս արմատից ինքնին հնչյունապես հեշտ չէ, երկրորդ՝ հնդեւրոպական արմատին հանգեցվող ձեւերի իմաստները առանձին դեպքերում զգալիորեն հեռու են վերականգնվող հիմնական իմաստից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
չանսական,
չանսացութիւն,
չանսատրութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. անգլ.
(ge)nægum «մոտենալ, դիմել, ձեռնարկել»
խեթ.
henk, hink «հանձնել, հանձնարարել, սահմանել, նշանակել, բաշխել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 62, սյունակ 1
ԱՆՏԻՆԵԼ
«զարհուրել (?)»
Ծագումն անհայտ է (՞)
Էջ 63, սյունակ 1
ԱՆՑ
(-ի, -ից)
«անցում, ճանապարհ, ուղի, անցք, դիպված, նեղություն, վիժվածք»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ant-
«առաջ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ant-s)
Հմմտ. հուն. ἀντομαι «հանդիպել, դիմել» (Pok. IEW 1, 49) կամ *snt-s-, *sent- «ընթանալ, գնալ»։ Հմմտ. հայ. ընթանալ (Ջահ. ՀԼՊ 147)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անցանել,
անցունակ,
անցարան,
անցիկ,
անցութիւն,
անցնող,
անցուորիկ,
հարեւանցի,
երջանցուկ,
թափանցանց,
լուսանցոյց,
վաղանցուկ,
անանց,
զանցուցանել,
ուխտազանցութիւն,
գերազանց,
առանց,
առանցանել,
առանցք,
զառանցել,
պատուիրազանցութիւն,
յանցանել,
յանցաւոր,
յանցանք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἀντομαι «հանդիպել, դիմել»
հայ.
ընթանալ
Մատենագիտություն
Pok. IEW 49;
Ջահ. ՀԼՊ 147
Տե՛ս նաեւ
Էջ 63, սյունակ 1
ԱՆՓԵՂԹ
(-ի, -ից)
«արջառաջի»
Ծագումն անհայտ է (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)p(h)el-
«ճեղքել, հանել»
թերեւս հայկական կազմություն է՝ ան- ոչ ժխտական նախածանցով եւ *փեղթ «կտրված (կաշվի) շերտ» բառով, որ կարող էր գալ *(s)p(h)el- «ճեղքել, հանել» արմատից։
Էջ 63, սյունակ 1
ԱՆՔՈՅԹ
«հանգիստ, խաղաղ, հանդարտ, ապահով, թաքուն, ծածուկ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kēe-
«շարժ(վ)ել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kōi-)
եզակի է *kōi- > *քոյ անցումը
հ.-ե. արմատ՝ *han+*kōi-
«հաճելիորեն հանգստանալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kōeio-)
հնչյունական անցումը պարզ չէ
կան վերականգնման դժվարություններ։ Եթե ան-ը ժխտական է, ապա քոյթ-ը թերեւս կարելի է կապել *kēe- «շարժ(վ)ել» արմատի հետ (այս դեպքում էլ եզակի է *kōi- > *քոյ անցումը)։ Եթե ան-ը ժխտական չէ, ապա անքոյթ-ը ծագմամբ կարող է համապատասխանել հանգիստ-ին, որ գալիս է *han+*kōi- (*kōeio-) «հաճելիորեն հանգստանալ» արմատից. այս դեպքում էլ հնչյունական անցումը պարզ չէ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անքութանալ,
անքոյթութիւն
Տե՛ս նաեւ
Էջ 63, սյունակ 1
ԱՇԱԿԵՐՏ
(-ի, -աց)
«աշակերտ, սովորող»
Փոխառություն
Փոխառության աղբյուր՝ իրանական *ašākert
Փոխառության աղբյուր՝ հ. պ. (մանիք.) hašāgerd
Փոխառության աղբյուր՝ պ. šāgird
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աշակերտիլ,
աշակերտական,
աշակերտակից,
աշակերտասէր,
աշակերտութիւն,
աշակերտուհի
Նոր՝
աշակերտաբար, աշակերտավայել
աշակերտաբար, աշակերտավայել
Մատենագիտություն
H. AG 100;
Աճ. ՀԱԲ 215
Էջ 64, սյունակ 1
ԱՇԽԱՏ
«հոգնութիւն, չարչարանք, աշխատանք»
Փոխառություն
Փոխառության աղբյուր՝ իրանական *axšāt
Փոխառության աղբյուր՝ պրթ. axšād
Փոխառության աղբյուր՝ մ. պ. (մանիք.) axšād
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աշխատել,
աշխատութիւն,
աշխատասէր,
անաշխատ,
բազմաշխատութիւն,
դառնաշխատ
Նոր՝
աշխատազուրկ, աշխատավարձ, աշխատաւոր, աշխատատրական, աշխատունակ, անաշխատունակ
աշխատազուրկ, աշխատավարձ, աշխատաւոր, աշխատատրական, աշխատունակ, անաշխատունակ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 216;
Ջահ. ՀԼՊ 514
Էջ 64, սյունակ 1
ԱՇԽԱՐ
«ողբ, լացուկոծ»
Փոխառություն
Փոխառության աղբյուր՝ իրանական *axšād
Փոխառության աղբյուր՝ պրթ. axšād
Փոխառության աղբյուր՝ մ. պ. axšād
(ըստ Բենվենիստի)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աշխարել,
աշխարահեծ,
աշխարան,
աշխարանք,
աշխարումն,
գերաշխարան
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 514
Էջ 64, սյունակ 1
ԱՇԽԱՐՀ
(-ի, -աց)
«աշխարհ, երկիր, մարդ»
Փոխառություն
Փոխառության աղբյուր՝ ավ. xšaθra
Փոխառության աղբյուր՝ մ. պ. šahr
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աշխարհագիր,
աշխարհաբնակ,
աշխարհագունդ,
աշխարհակոծ,
աշխարհահեղձ,
աշխարհադիտել,
աշխարհաժողով,
աշխարհիկ,
տաշխարհիկ,
տարաշխարհ,
տարաշխարհական,
միջնաշխարհ,
համաշխարհի,
գերաշխարհիկ,
չնաշխարհիկ,
աշխարհալած,
աշխարհամար
Նոր՝
անդրաշխարհ, անդրաշխարհային, աշխարհագրական, աշխարհագրագետ, աշխարհագրություն, աշխարհադես, աշխարհահռչակ, համաշխարհային
անդրաշխարհ, անդրաշխարհային, աշխարհագրական, աշխարհագրագետ, աշխարհագրություն, աշխարհադես, աշխարհահռչակ, համաշխարհային
Մատենագիտություն
H. AG 101;
Աճ. ՀԱԲ 218
Էջ 65, սյունակ 1
ԱՇՏԱՆԱԿ
(-ի, -աց)
«մոմակալ»
Փոխառություն
Փոխառության աղբյուր՝ պրթ. *ātistānak
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Փոխառության աղբյուր՝ հ. պրթ. *ātrštānaka
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Փերիխանյանը (МЕСДЯ, 27-28) վերականգնում է պրթ. *ātistānak < հ. պրթ. *ātrštānaka:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աշտանակազարդ,
աշտանակակիր,
աշտանակամազ,
աշտանակել
Մատենագիտություն
МЕСДЯ 27-28
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։