Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 763, սյունակ 1
ՓԵՌԵԿ
«ճեղք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sphēr-
«ճեղքել, բացել, կիսել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sphēr-g-)
արմատից. հմմտ. հուն. σπαράσσω «պատռել», հ. իսլ. spiorr «շորի պատռած կտոր», լիտվ. spragėti «պայթել»։ Ըստ Աճառյանի (ՀԱԲ 4, 496), -եկ-ը կարող է լինել վերջածանց կամ *-g աճականի արտացոլումը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
փեռեկել,
փեռեկումն,
փեռեկտել,
պեռեբել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σπαράσσω
«պատռել»
հ. իսլ.
spiorr
«շորի պատռած կտոր»
լիտվ.
spragėti
«պայթել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 496
Էջ 763, սյունակ 1
ՓՓԻԹ
(-ի)
«ծաղկում, ծաղիկների եւ ծառերի բացվելը»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
փթթազարդ,
փթթնազարդ,
զանազանափթթ,
մշտափթթ,
յարափթթ,
ծաղկափթթ
Էջ 766, սյունակ 1
ՓՈՃՈՐԵԱԼ
(փոճորեալ)
«փորել, ծակ բացել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 780, սյունակ 1
ՔԱՒ
«մեղքի թողություն, քավում, ներում, սրբացում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kau-
«զգուշանալ»
Այս արմատը կապված է *skeu- «դիտել, նկատել» նախաձեւի հետ, որի *-sk' աճականով տարբերակից ծագում է հայ․ ցոյց բառը (*skeu-sk' > ցոյց)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քաւել,
քաւութիւն,
քաւչապետ,
մեղսաքաւիչ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
caveo
«զգուշանալ, հսկել, պահպանել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 566
Էջ 781, սյունակ 1
ՔԵՂԻԿՈՆ
«գլանի պարուրաձեւ գիծ, ականջի արտաքին շրջանակ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հունարեն ἑλικών
Աղավաղված փոխառություն հունարենից՝ ἑλικών։ - Աճ. ՀԱԲ 4, 569 (անբացատրելի է մնում նախաձայն ք-ի հարցը)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 569
Էջ 783, սյունակ 1
ՔԹԻԹ
«աչքը բացել-փակելը, ակնթարթ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
թերեւս կապ ունենա անքոյթ բառի հետ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
քթթել,
քթթելիք,
անքթիթ,
անքթթելի
Տե՛ս նաեւ
Էջ 794, սյունակ 1
(Ա,Ե)ԼԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
շրջանից եւ ոչ թե հայկական նորագոյացում է՝ կազմված անորոշի -(ա,ե)լ-ով եւ -ի ածանցով: Զոլտան համեմատում է լատ. -ilis ածանցի հետ (agilis, docilis եւ այլն) (Solta 1974, 64), բայց այս դեպքում չի բացատրվում -լի-ին նախորդող ձայնավորների բնույթը: -(ա,ե)լի ածանցը հանդես է գալիս նաեւ հոգնակերտ -ք-ի հետ միասին
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արբեցիք,
լսելիք,
բառնալիք,
զարմանալիք,
գտելիք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
agilis, docilis
Մատենագիտություն
Solta 64
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱԿՆ
(հմմտ. -ակ)
«դիակն, այլեւ, թերեւս, արեգակն, կայծակն, փայլակն (եթե վերջիններիս ակն-ը նոյնը չէ ակն «աչք» բառի հետ)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kon-
նախորդող ա-ով
կ-ի անհնչեղութիւնը բացատրւում է նրա դիրքով ն-ից առաջ:
Էջ 801, սյունակ 1
-ԱՑԻ, -ԵՑԻ, -ՑԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sko
հ.-ե. արմատ՝ *iyo
(անմիջական նախաձեւ՝ *skyiyo-)
Կազմուել է հ.-ե. *-sko եւ *-iyo- ածանցների բաղադրի վրայ (*-skyiyo-)` նախորդող ձայնաւորով կամ առանց դրա. տեղային իմաստը, ինչպէս -ոց-ի դէպքում, զարգացել է հայերէնում, եթէ տեղի չի ունեցել *-tyo-ից ծագող ձեւերի հետ բաղարկում. մակբայական ձեւերի համար (աբացի, մուրացի եւ այլն) թերեւս կարելի է ենթադրել -աց-ով, -եաց-ով հիմքային ձեւերի սեռական-տրականի հետ բաղարկութիւն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
այրա-ցի,
արդարացի,
աբացի,
բառացի,
բերանացի,
խելացի,
հայացի,
հայեցի,
ձերբացի,
մուրացի,
հարեւանցի,
բաբելացի,
դրացի,
քաղաքացի,
երբայեցի,
հռովմայեցի
Տե՛ս նաեւ
Էջ 802, սյունակ 1
-ԲԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-bhi
վերջավորություն
Այս ածանցի բ-ն ակնհայտորեն նույնն է -ն-ով հիմքերի գործիականի -բ վերջավորության հետ (հմմտ. եզ. գործ. արամբ՝ այր-ից եւ կանամբ՝ կին-ից). դժվար բացատրելի է ի-ն. հ.-ե. *-bhi վերջավորության *-i-ն չէր կարող պահպանվել վերջնային դիրքում, եւ մնում է ենթադրել -ի ածանցի ուշ հավելում արամբ եւ կանամբ հոլովաձեւերի վրա. այդպիսի հավելումը սովորական չէ, բայց հմմտ. կանացի. այստեղ վիճակը մոտավորապես նույնն է, ինչ հունարենում, որտեղ *επι πατροφι:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արամբի,
կանամբի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πατροφι
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։