Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԿ
II
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-u-g'-
քիչ հաւանական վերականգնում
Ինչպէս -իկ²-ի դէպքում, կարելի էր ենթադրել իրական ծագում, բայց համապատասխան իրանական հակադրուող հիմքերը սակաւադէպ են` շնորհուկ, պարտուկ. աւելի հաւանական է ենթադրել հին -ու-ով հիմքերից -կ-ով այլ ձեւերի համաբանութեամբ տարածուած կազմութիւններ. քիչ հաւանական է -ուկ-ի համար վերականգնել հ.-ե. *-u-g'-:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զեղջուկ,
հարցուկ,
հեղուկ,
ջերմուկ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 812, սյունակ 1
-ՈՒՀԻ
«աշակերտուհի, աստուածուհի, թագուհի, մարգարէուհի, սրբուհի, քրմուհի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. *-urhi
Հաւանական է այս ածանցի իրանական ծագումը, բայց ստուգաբանութեան մէջ եղած փորձերն առայժմ լիովին համոզիչ չեն: ըստ Մարկվարտի (1931, 28)՝ -purhi>-urhi -uhi, ըստ Բենվենիստի (1945, 74)՝ *-brθrya > *-wrhri > -urhi, ըստ Շահիձէի՝ -urhi = աւարի - (աւրիորդ բառի մէջ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աշակերտուհի,
աստուածուհի,
թագուհի,
մարգարէուհի,
սրբուհի,
քրմուհի
Մատենագիտություն
Մարկվարտ 28;
Բենվենիստ 74
Էջ 812, սյունակ 1
-ՈՒՆԴ
«ելունդ, ծնունդ, սերունդ, սնունդ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ti-
նախորդող *-on- կամ *-ёá- հիմքային տարրով
Հաւանաբար ծագում է հ.-ե. *-ti- ածականից՝ նախորդող *-on- կամ *-ёá- հիմքային տարրով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ելունդ,
ծնունդ,
սերունդ,
սնունդ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἐλα-υν-ος
գոյական
հուն.
ἐλύνω-
«քշել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 812, սյունակ 1
-ՈՒՆԻ
I
«արքունի, գողունի, ծերունի, մերունի, տերունի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Բաղկացած է -ուն- եւ -ի ածանցներից: -ի ածանցի առկայութեան մասին են խօսում նախ՝ խնամի-խնամունի զուգահեռը, երկրորդ՝ խխունջն ձեւի կողքին խխունջուն (խխնջին)՝ -խխնջունի զուգաձեւերի առկայութիւնը. երրորդ՝ արքունի, ծերունի բառերի՝ առանց -ի-ի *արքուն, *ծերուն ձեւերի համար ստուգաբանական հաւաստի զուգահեռների առկայութիւնը. -ունի-ն նոյնպիսի կազմութիւն է, ինչ -անի-ն (գեղանի), -ենի-ն (-եանի) եւ -նի-ն (գաղտնի): իրարկէ -ունի-ով ձեւերի տարածման մէջ դժուար է ժխտել ուրարտական ենթաշերտի ազդեցութիւնը: թերեւս այս նոյն ծագումն ունի տիկնունի «տիկնանոց» բառի -ունի-ն՝ իմաստային տեղաշարժով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արքունի,
գողունի,
ծերունի,
մերունի,
տերունի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἄρχων, -ντος
«առաջնորդ, հրամանատար. տէր, արքայ, թագաւոր»
հին փոխառութիւն
հ. հնդկ.
járant-
հուն.
γέρων, -ντος
«ծեր, ծերունի»
Մատենագիտություն
Chantraine 218
Էջ 812, սյունակ 1
-ՈՒՆԻ
II
«Ամատունի, Արծրունի, Գնթունի, Գնունի, Մադխազունի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ուրարտ.
Ցեղանուանական ածանց, որ հաւանաբար ծագում է ուրարտերէնից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
Ամատունի,
Արծրունի,
Գնթունի,
Գնունի,
Մադխազունի
Էջ 813, սյունակ 1
-ՈՒՍՏ
I
(հմմտ. -աստ, -ետ, -իստ)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-sti-
նախորդող -ու-ով, որ սկզբնապես հիմքային ձայնավոր է եղել
Ծագում է հ.-ե. *-sti- ածանցից՝ նախորդող -ու-ով, որ սկզբնապես հիմքային ձայնավոր է եղել։ հմմտ. թաքուցանել, կորուսանել, հարուլ-հարուցանել (Benveniste, 1962, 95: Greppin, 1975, 95)։ հավանական է հ.-ե. *-sti-ի ծագումը *-es-/-s- եւ *-ti- ածանցներից (Ջահուկյան, 1959, 263):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ապրուստ,
գալուստ,
ելուստ,
թաքուստ,
կորուստ,
հարուստ,
փախուստ
Մատենագիտություն
Benveniste 95;
Greppin 95;
Ջահուկյան 263
Էջ 813, սյունակ 1
-ՈՒՍՏ
II
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *-kʷu-
«մակբայական հիմք»
հ.-ե. արմատ՝ *-dh-to-i°g
«-ստ-ն»
դժվար է բացատրել
Ծագում է ուստ «որտեղից» բառից, որի ծագումը պարզ չէ։ հավանական է ու-ի մեջ տեսնել հ.-ե. *-kʷu- մակբայական հիմքը, բայց դժվար է բացատրել -ստ-ն (*-dh-to-i°g)։ այս բացատրությամբ -ուստ-ով ձեւերը կապ չունեն իրան. naxust «առաջին» ձեւի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամենուստ,
այլուստ,
անդուստ,
առաջուստ,
արտաքուստ,
բացուստ,
խորուստ,
հեռուստ,
վերուստ
Էջ 813, սյունակ 1
-ՈՒՑ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-sko-
նախորդող -ու- հիմքային տարրով
Ծագում է հ.-ե. *-sko- ածանցից՝ նախորդող -ու- հիմքային տարրով, բայց հետագայում ընդհանրացել է նաեւ այլ հիմքերի համար։ հմմտ., թերեւս, խայտուց < *khaidu-sko- (*u-ով հիմքերի համար հմմտ. հ. հնդկ. -kētu- «լուսերեւույթ, լուսավորություն, պատկեր», գոթ. haidus «եղանակ» (*«լուսերեւույթ»))։ ոչ հնդեւրոպական -ու-ով հիմքերի համար հմմտ. կիզուց՝ կիզում բայից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ալուց,
զայրույց,
խայտուց,
կիզուց,
նեղուց,
սպիտակուց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
-kētu-
«լուսերեւույթ, լուսավորություն, պատկեր»
գոթ.
haidus
«եղանակ (*«լուսերեւույթ»)»
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։