Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 232, սյունակ 1
ԶԱՆԳԱԾԻԼ
(ձեռ. տարբերակ՝ զգաձիլ)
«?»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
զ- ածանցով կազմություն, բայց սկզբնաձեւը հայտնի չէ՝ զանգած-, թե՞ զ-ան-գած-
Էջ 233, սյունակ 1
ԶԱՏԻԿ
«զոհ, զոհաբերում, զատիկ, հարության տոն, տոն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
կազմված է զատանել բայի արմատից՝ -իկ ածանցով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զատկաշաբաթ,
զատկատոմար,
զատկանալ,
կրկնազատիկ,
զատկական
Մատենագիտություն
Ջահ. ՊԲՀ 1992
Էջ 234, սյունակ 1
ԶԱՒԵՇՏ
«կատակ, երգիծանք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական
հմմտ. -եշտ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զաւեշտաբար,
զաւեշտական,
զաւեշտաբան,
զաւեշտաբանութիւն,
զաւեշտախօս,
զաւեշտաբերթ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 237, սյունակ 1
ԶԵՐԾ
«զերծ, զատ, ազատ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *serg-
«արձակել»
զ- ածանցով
Կազմված է զ- ածանցով՝ թերեւս բնիկ հնդեւրոպական *երծ արմատից, որ ծագում է serg- «արձակել» ձեւից: Պոկոռնու բառարանում (Pok. IEW 1, 900-901) հնդիրանական բառերը բերված են *selg- արմատի տակ, եւ հայերենը չի տրված (հայերենում *l > ր հնչյունափոխություն չկա). դրա փոխարեն բերված են հ. հոլ. selg «որս», մ. վ. գ. selken «կաթիլ-կաթիլ թափվել», հ. անգլ. solcen «ծույլ» զուգահեռները, որոնք Աճառյանը արդարացիորեն կասկածելի համարում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զերծանել,
զերծուլ,
զերծուցիչ,
մորթազերծ,
արագազերծ,
դիազերծ,
դյուրազերծ,
անզերծանելի,
մեհենազերծ,
սեղանազերծ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
sarjati
«արձակում է, հոսում է, թափում է»
ավ.
harǝz
«արձակել, թողնել»
Մատենագիտություն
H. AG 446;
Աճ. ՀԱԲ 92;
Pok. IEW 900-901
Էջ 240, սյունակ 1
ԶՄՈՒՌՍ
-ի, -աց, -ոյ
(զմուռն, զմուռ, մուռ)
«կնդրուկի ծառ, մի խեժ՝ զմուռս»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. σμύρνα
փոխատու լեզու՝ հուն. σμύρρα
փոխատու լեզու՝ հուն. μύρρα
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զմոռել,
զմռսաբեր,
զմռսալիր,
զմռսալից,
զմռնաբեր,
զմռնախունկ,
զմռնենի,
զմռել,
զմռանալ,
զմռաբեր
Մատենագիտություն
H. AG 393;
Աճ. ՀԱԲ 100
Էջ 241, սյունակ 1
ԶՈՀ
(-ի, -ից)
«զոհ, ողջակեզ, մատաղ»
(կրոն.)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *zōhr
Փոխառություն իրանական աղբյուրից՝ *zōhr.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զոհել (զոհեալ «մատաղամիս»),
զոհանոց,
զոհարան,
զոհաւոր,
զոհասէր,
պատարագազոհ,
մարդազոհ,
կենդանազոհութիւն,
բրագոհ,
զոհաբերել,
զոհաբերութիւն,
զոհողութիւն,
անձնազոհ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
zaotar
«քուրմ, զոհաբերող»
ավ.
zaoϑra
«զոհահեղուկ (եւ «զոհ»?)»
մ. պ.
zōr
«օրհնաջուր»
Մատենագիտություն
H. AG 151;
Աճ. ՀԱԲ 103
Էջ 245, սյունակ 1
ԷՂՆԱ
««որ էրն» (ԲՀ)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Էղ նա կապակցությունն է։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 116) բերում է առանց մեկնության։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 116
Էջ 247, սյունակ 1
ԸՄԲՈՆԱՂ
(բոճամաղ)
«հոտը ձմեռելու ուղարկելու ժամանակը (նոյեմբերի 24)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ լատ. hibernalis
«ձմեռային»
(հուն. միջնորդութեամբ)՝ ըմբռնել ձեւի հետ բաղարկուած:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 121
Տե՛ս նաեւ
Էջ 247, սյունակ 1
ԸՄՊԵԼ
((ըմբել, ըմպել), ումպ-)
«խմել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pi-be-
«խմել, ըմպել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pōi-pī-)
կրկնաւոր
ումպ ձեւը ը-ի երկրորդական համաբանական վերականգնման արդիւնք է. հմմտ. լատ. bi-bō (<*pi-bō), -ere, հ. իտլ. ibid (<*piberti) «խմում է». ոչ կրկնաւոր ձեւերից՝ հ. հնդկ. pāti, հուն. πινω, հ. սլաւ piti: - Ջահ. ՀԼՊ 144: Հիւբշմանը (AG 108) ընդունում է կասկածով. Աճառեանը (ՀԱԲ 3, 599-600) բերում է ումպ ձեւի տակ՝ առանց հաւաստի հնդեւրոպական վերականգնման:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ըմպելի,
ըմպան,
ըմբան,
ըմպանակ,
ըմպիկ,
գինըմպելիք,
գինըմպութիւն,
ըմբոց,
ըմպաման,
ըմպարան,
նախըմպել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
bi-bō
<*pi-bō
հ. իտլ.
ibid
«խմում է»
<*piberti
հ. հնդկ.
pāti
հուն.
πινω
հ. սլաւ
piti
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 144;
AG 108;
ՀԱԲ 599-600
Էջ 248, սյունակ 1
ԸՆԴ ԻՐՍ
(ընդիրանգիրս)
««անմարմինս» (ԲՀ)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 125) ունեցել է ընդիրանգիրս տարբերակը։ Երեմիայի բառարանի քննական հրատարակության մեջ Ամալյանը բերում է ընդ իրս ձեւը։
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 125
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։