Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 218, սյունակ 1
ԵՍՓՈՒՂԷ(Ս)
«դուրս» (ԲՀ՝ «արտաքս»)»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. εκ φυλης
«ցեղից դուրս»
փոխատու լեզու՝ հուն. εκφυλος
«ցեղից դուրս գտնվող, այլացեղ»
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Էջ 313, սյունակ 1
ԽԱՂՏ
I
«կոշտ, կոպիտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kal-
«կարծր, կոշտ»
k/kh անցմամբ` *khal-d > խաղտ
խաղճ բառի հետ միասին ծագում է հնդեւրոպական *kal- «կարծր, կոշտ» արմատից` k/kh անցմամբ` *khal-d > խաղտ։ հմմտ. խաղճախուղճ եւ խաղտախուղտ կրկնաւորները։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 323) կապում է խաղտիք ցեղի (այստեղից` Խաղտիք երկիր) անվան հետ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղտալեզու,
խաղտաւուր,
խախտաւուր,
խաղտախուղտ
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 323
Տե՛ս նաեւ
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԵՑ
«կավե աման, խեցի, կտոր, խեցեմորթի պատյան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ed-
«ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khed-sk-)
Վրացերենն ունի keci «կավ, թրծուփ կավ», որ, թերեւս, հայերենից է փոխառված` կ/խ հերթագայությամբ ներկայացված մի արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեցագործ,
խեցանման,
խեցակոյտ,
խեցակարկառ,
խեցատ,
խեցգետին(ն),
խեցբեկ,
խեցբեկագոյն,
խեցբեկոր,
զրախեց,
նշախեց,
խեցխեցի,
խեցի,
խեցկոյտ,
խեցեայ,
խեցեղէն,
խեցեմորթ,
պղնձախեցի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skhadatē
«ճեղքում է»
հայ.
շերտ
<*skhed-ri
լիտվ.
skedervà
«բեկոր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 360
Էջ 338, սյունակ 1
ԽՈԼՈՐՁ(Ն)
(խոլորձ, որձարմատ)
«խոլորձ, որձարմատ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *org'h-
որձ բաղադրիչը
հին բարդություն, որի մեջ առկա է հուն. orchis «ամորձի, ձու, խոլորձ» բառին ցեղակից որձ (հ.-ե. *org'h-) բաղադրիչը:
Էջ 358, սյունակ 1
ԾԱՅԹ
(ծայդ, ծաթ, ծաղ)
«կիսահավատ, կիսադավան»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ գնչուական ձաթ
«ցեղի անուն»
գնչուական ձաթ ցեղի անունից, որ հնդկական ծագում ունի
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 442
Էջ 363, սյունակ 1
ԾՆԱՆԻՄ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'en-
«ծնել»
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *g'en- «ծնել» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծնանիլ,
ծնանելի,
ծնութիւն,
ծնելի,
ծնուցիչ,
ծնաղ-ք,
ծնաւդանարգու,
ծնունդ,
ծննդական,
ծննդաբախտ,
բազմածին,
միածին,
անծին,
ընդածին,
բնածին,
դժուարածին,
եաւթնածին,
երկրածին,
ինքնածին,
բազմածնունդ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
h. հնդկ.
jana
«ցեղ»
h. հնդկ.
janati
«ծնում է»
հուն.
genos
«ցեղ»
գոթ.
kuni
«ցեղ»
Մատենագիտություն
H. AG 456;
Աճ. ՀԱԲ 457
Էջ 376, սյունակ 1
ԿԱՂԱՄԱՍ(Ի)
(կաղամադի, կաղամահի)
«բարդի դողդոջուն»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ուրարտերեն
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 492) համարում է փոխառություն ուրարտերենից (խալդերենից), բայց հմմտ. թրակ. (էդոնների ցեղում) kalamín-dar «սոսի, չինարի» (dar «ծառ»):
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 492
Էջ 397, սյունակ 1
ԿԵԱՆՔ
(կեն-), -աց
«կյանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷei-
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷei̯u-nā-)
*-n ածանցով
Համարւում է հայկական կազմութիւն կեա-ից՝ -ան ածանցով, բայց հաւանական է կեան- ձեւի անմիջական հնդեւրոպական ծագումը: Ցեղակից լեզուներում պահպանւել են բայական կազմութիւններ՝ հ. հնդկ. jinvati, լիտվ. gyve'nù:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կենակից,
կենասեր,
կենասիրութիւն,
կենատու,
անկեանք,
դժուարակեանք,
կենսաբեր,
կենսատուր,
կենսական,
կենսունակ,
կենսառիթ,
կենսաբան,
կենսագիր,
կենսագրութիւն,
կենսաթոշակ,
կենսարթթու,
կենսալից,
կենսունակութիւն,
կենսուրախ,
կենցաղ,
կենցաղական,
անկենցաղ,
կենցաղավարական,
կենցաղավարութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jinvati
լիտվ.
gyve'nù
Մատենագիտություն
H. AG 459;
Աճ. ՀԱԲ 465-466
Էջ 487, սյունակ 1
ՃԱՅ
-ի, -ից
«ուրուր, ագռաւացեղ մի թռչուն, մի արագիլ, մի տեսակ ծովաթռչուն»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
Բնաձայնական կազմութիւն, որի նման կազմութիւններ կան հնդեւրոպական եւ ոչ հնդեւրոպական լեզուներում։ Աճառեանը (ՀԱԲ 3, 180-181) բերում է այս ձեւերը, բայց դրանց յարաբերութիւնը անյայտ է համարում։ Կա նաեւ հայ. բ. ճարեց «սեւ կեռնեխ»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ճայեակ,
ճայեկ,
անտառաճայ,
մայրեճայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
чайка
«ուրուր»
վրաց.
čari, čaro
«ուրուր»
թրք.
çay
«ցին»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 180-181
Էջ 492, սյունակ 1
ՃԵՏ
(-ի)
«ցեղ, սերունդ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. *čit (čiyāt-)
հմմտ. ավ. čiθra- «ծագում է»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
միաճետի,
անճետ,
անճետութիւն,
անճետել,
անճիտել
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 533
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։