Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 236, սյունակ 1
ԶԵՂԽ
(զեղ-, զեխ-, ուշ՝ զիղխ)
«խախուտ, անհաստատ, սահուն, շվայտ, ցոփ, անառակ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *pel-
«թափահարել, տատանել, դողալ»
Ծագումն անհայտ է (ենթաշերտային բա՞ռ): Հազիվ թե զ-հեղխ կազմությամբ կապ ունենա *pel- «թափահարել, տատանել, դողալ» արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զեղխագործութիւն,
զեղխութիւն,
զեղխիլ,
զեղխանալ,
զեղխաբարոյութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
παλλω
«թափահարել, ցնցել»
հուն.
παλαχη
«վիճակ»
Հեսիք
Էջ 245, սյունակ 1
ԷԳ
(ուշ` -ի, -ից, -աց)
«էգ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Ենթաշերտային բա՞ռ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
իգանալ,
իգություն,
իգաբար,
իգասեր,
իգախազ,
իգամոլ,
իգատենջ,
որձեէգ
Էջ 256, սյունակ 1
ԹԱՂԱՆԹ
(-ոյ, -ի, -աց)
(թաղանդ)
«բարակ մաշկ, բաղիրթը պատող ճարպ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *tel-
«հարթ, հարթ գետին, տախտակ»
Ավելի քիչ հավանական է *stel- «փռել» արմատից, որտեղից՝ հայ. առաստաղ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թաղանթադեղ,
թաղանթազարդ,
թաղանթապատել,
թաղանթիլ,
թաղանթեայ,
թանձրաթաղանթ,
լուսաթաղանթ,
ծովաթաղանթ,
հրաթաղանթ,
թաղանթածածկ,
թաղանթանյութ,
թաղանթաշերտ,
թաղանթավոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
tala
«հարթություն. ձեռքի ափ, ներբան»
հուն.
τηλία
«մաղի շրջանակ, տախտակամած»
հ. անգլ.
dille
«տախտակ, հատակ»
ռուս.
по-толок
«առաստաղ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 260, սյունակ 1
ԹԱՐԿ
«կողմ, երես, շերտ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պ. tark
Էջ 317, սյունակ 1
ԽԱՇՆ
(-շին, -շինք, -շանց)
«ոչխարների կամ այծերի հօտ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Ծագումն անհայտ է (ենթաշերտային բա՞ռ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաշնադարման,
խաշնասիրութիւն,
խաշնարած,
խաշնարատ,
խաշնաւէտ,
խաշնդեղ,
խաշնտես,
խաշնահաւ
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՒ
-ոյ, (ուշ` նաեւ -ու)
«շերտ, խավ, աղվամազ, բարակ մազածածկույթ, բուրդ, երիզ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«ծածկել, փաթաթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəu-)
հնդեւրոպական *khəu- ` *(s)keu- «ծածկել, փաթաթել» արմատից։ հմմտ. հ. հնդկ. skunāti «ծածկում է», հուն. κῶας «բուրդ, կաշի, մորթի» (կասկածով է հատկացւում այս արմատին, բայց հայ. խաւ-ը կարծես հաստատում է լիտվ. kēvalas, լատվ. caula «կճեպ»):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւել,
խաւաբարտ,
խաւոտ,
խաւարծի,
խաւածբի,
խաւարտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skunāti
«ծածկում է»
հուն.
κῶας
«բուրդ, կաշի, մորթի»
կասկածով
լիտվ.
kēvalas
«կճեպ»
լատվ.
caula
«կճեպ»
Էջ 327, սյունակ 1
ԽԵՃԵՊ
(կեճեպ, կճեպ, այլեւ, թերեւս, փեճեկ, փեճոկ, փոճոկ)
«կճեպ, կեղեւ, պատյան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sek-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(k)h)ed-)
o-ձայնդարձ
Հնարավոր է ծագումը հնդեւրոպական *s(k)h)ed- «ճեղքել, ցրել» արմատից (Պետերսոն), որտեղից հայ. շերտ (*skhedri-), այլեւ հնդկ. skhádatē «ճեղքում է»... մանավանդ որ *s(k)h)ed-ը ծագում է *sek- «կտրել» արմատից, որից ծագում է նաեւ *skend- «պոկել, անջատել» հիմնաձեւը, եւ որից ծագում են հայերենին մոտ իմաստներով բառեր։ Աճառյանը բերում է քարթվելական զուգահեռներ (վրաց. xečbi, ճան. xečepa, մեգր. sepčo), բայց չի լուծում այն հարցը, թե որն է որից փոխառել: Վերեւում տրված ստուգաբանության դեպքում հայերենն է քարթվելական ձեւերի աղբյուրը, մանավանդ որ հայերենում առկա է խ/կ հերթագայությունը, ինչպես խեղ եւ կաղ արմատների դեպքում:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skhádatē
«ճեղքում է»
լիտվ.
skedervà
«բեկոր»
հ. հոլ.
ceinn
«թեփ, թեփուկ, կճեպ, պատյան, կեղեւ»
մ. բրետ.
quenn
«կաշի»
բրետ.
kenn
«թեփ»
բրետ.
ken
«կաշի»
հ. բրետ.
skant
«թեփ»
հ. բրետ.
skān
«կեղեւ»
հ. վ. գ.
scinten
«քերթել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 358;
Ջհայկյան, ՕԻԱՊԱՅ 112
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԵՑ
«կավե աման, խեցի, կտոր, խեցեմորթի պատյան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ed-
«ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khed-sk-)
Վրացերենն ունի keci «կավ, թրծուփ կավ», որ, թերեւս, հայերենից է փոխառված` կ/խ հերթագայությամբ ներկայացված մի արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեցագործ,
խեցանման,
խեցակոյտ,
խեցակարկառ,
խեցատ,
խեցգետին(ն),
խեցբեկ,
խեցբեկագոյն,
խեցբեկոր,
զրախեց,
նշախեց,
խեցխեցի,
խեցի,
խեցկոյտ,
խեցեայ,
խեցեղէն,
խեցեմորթ,
պղնձախեցի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skhadatē
«ճեղքում է»
հայ.
շերտ
<*skhed-ri
լիտվ.
skedervà
«բեկոր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 360
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՈԺՈՌ
«կոշտ, անհարթ, դաժան»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
խոշոր բառի հնչյունիմաստային տարբերակն է։ Ենթաշերտային բառ կամ, թերեւս, պատկերավոր-բնաձայնական կազմություն։ Թերեւս կապված է նաեւ խլուրդ համիմաստ բառի հետ ժ/լ հերթագայությամբ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոժոռադէմ,
խոժոռիլ,
խոժոռագեղ,
խոժոռութիւն,
խոժոռուտ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 338, սյունակ 1
ԽՈԼՈՐ
(խոլոր)
«խժոռ, խեթ (հայացքի մասին)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
ենթաշերտային բառ, որ լ/ժ եւ լ/շ հերթագայություններով կապված է խժոռ եւ խոշոր բառերի հետ: Ավելի քիչ հավանական է կապ տեսնել հնդեւրոպական *(s)kel- «ծռել, ծուռ» արմատի հետ` *k>kh անցմամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոլորել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խեղ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։