Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 80, սյունակ 1
ԱՍՏՈՒԱԾ
-ոյ
«աստված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ansu-
«աստված, ոգի»
հ.-ե. արմատ՝ *diu-
«աստված»
միասնական վարկած չկա: Ամենից հավանական են երկուսը. ա) ծագում է հնդեւրոպական *ansu- «աստված, ոգի» (հմմտ. հ. հնդկ. ánila «կենսաշունչ», գ. *ansur «աստված, ոգի») եւ *diu- «աստված» հիմքերի բարդումով եւ -ած-ով, կամ այդ նույն *ansu- հիմքի եւ տուած «տվող» (հմմտ. գթած, ողորմած), ձեւի բաղադրությամբ. բ) ծագում է աստ- արմատից, որ հաստ արմատի տարբերակն է, բայց սխալմամբ միաց-
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աստուածաբարբառ,
աստուածաբեր,
աստուածագէտ,
աստուածագիր,
աստուածախաւս,
աստուածախաւսել,
աստուածահար,
աստուածանշան,
աստուածեղէն,
աստուածական,
աստուածանի,
աստուածարել,
բազմաստուածեան,
երեքաստուածեան,
չաստուած
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
ánila
«կենսաշունչ»
գ.
*ansur
«աստված, ոգի»
Էջ 85, սյունակ 1
ԱՐԱՏ
I
(-ոյ, ուշ՝ -ուէ, -աւ)
«արատ, պակասություն, բիծ, կեղտի նշան, վնաս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *arəd-
*g' > ծ եւ տ արտացոլմամբ
արած-ի տարբերակը՝ *g' > ծ եւ տ արտացոլմամբ, ինչպէս *bhrg' - > բարդի
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արատաւոր,
արատել,
անարատ,
անարատութիւն
Էջ 90, սյունակ 1
ԱՐԻՒՆ
(-եան)
(մ. հ. այրիւն, այրոյն, արոյն)
«արյուն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *esr-
«արյուն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ésr-)
ձեւից՝ + -իւն ածանց
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *esr- «արյուն» արմատի *ésr- (> *esar, *asar > *ahar > *ar) կամ *esr- (> *asar > *ahar > *ar) ձեւից՝ + -իւն ածանց
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արիւնագոյն,
արիւնակալ,
արիւնահան,
արիւնահեղ,
արիւնանալ,
արիւնանշան,
արիւնարբու,
արիւնոտ,
անարիւն,
արեանագին,
արեանապարտ,
արեանառու,
արեանհեղութիւն,
արեանաջուր,
արեանապարտ,
արեանալ,
արիւնել,
անարիւնութիւն,
զտարիւն,
պաղարիւն,
սառնարիւն,
տաքարիւն,
արենակցական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
ásrk
հուն.
εαρ
լատ.
aser
խեթ.
ešhar
բոխ. ԱԲ
yšār
«արյուն»
Մատենագիտություն
H. IF Anz. 44;
Աճ. ՀԱԲ 317
Էջ 91, սյունակ 1
ԱՐԾՈՒԻ
(-ոյ, -եաց)
(ուշ` արծիւ, -ի, -ից, -ոյ)
«արծիվ (թռչուն), մի համաստեղութիւն»
(կենդանաբ., աստղաբ.)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *rg'ipio-
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արծուենշան,
արծուեկիր,
արծուանշան,
արծուաթռիչ,
արծուակերպ,
արծուաբեր,
արծուաճանկ,
արծուունգն,
արծուունկն,
արծըռունկն,
արծռուկն,
արծունգութիւն,
գետարծուի,
արծուացաւ,
արծուիք,
արծուադրոշ,
արծուաթիթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
rjipyá
«սլացող, նետվող (արծվի մասին)»
ավ.
ǝrǝzifya
«արծիվ»
Մատենագիտություն
H. AG 424;
Աճ. ՀԱԲ 320
Էջ 92, սյունակ 1
ԱՐՀԱՄԱՐՀ
«խոտելի, անարգ, արհամարհելի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. իրան. ahramarh(ī)
իրանական աղբիւրից՝ մ. իրան. ahramarh(ī) < *ādra (h)mrvya «աննշան համարուած, ստոր համարուած, արհամարհելի» < *ādram (h)mar «չնչին համարել» դարձուածից (ըստ Փերիխանեանի)։ Հնարաւոր է նաեւ կրկնաւոր կազմութիւն արհ-ից (< իրան. ahr)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արհամարհանք,
արհամարհել,
արհամարհելութիւն,
արհամարհիչ,
արհամարհոտ,
արհամարհութիւն,
դիւրարհամարհ,
հեշտարհամարհ,
արհամարժեալ,
արհամարհական,
արհամարհելի
Էջ 93, սյունակ 1
ԱՐՄ
«հանդիպում է մեկոն (մրկոն) «խաշխաշ» բառի բացատրության մեջ՝ նեղ («խաշխաշ») կամ լայն («բույս») նշանակությամբ»
Ստուգաբանություն ()
Վերջին դեպքում, որ ավելի հավանական է, նույնանում է արմ «արմատ, ճյուղ, ընձյուղ» բառի հետ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 327
Տե՛ս նաեւ
Էջ 93, սյունակ 1
ԱՐՄԱ
«զինանշան»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իտալ. arma
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 328
Էջ 110, սյունակ 1
ԲԱԴ
(բատ, պատ)
«ջրային մի թռչուն՝ բադ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *bad
Բառը լայնօրէն տարածուած է հայերենին տեղով մերձաւոր եւ հեռաւոր զանազան լեզուներում՝ «բադ» կամ «սագ» նշանակութեամբ եւ գերազանցապէս խուլ երկրորդ, երբեմն էլ առաջին բաղաձայնով՝ bat, pat եւ այլն։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բադիճուտ,
բադակնոց,
բադակտուց
Մատենագիտություն
H. AG 114;
Աճ. ՀԱԲ 374
Էջ 112, սյունակ 1
ԲԱԼԱԽ
I
«սնոտի, չնչին, աննշան»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 114, սյունակ 1
ԲԱՂ
I
«կից, հար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bhendh-
«կապել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *bhendh-la-)
ածանցյալ ձեւ
Բաղ-ը գործածված է հատկապես հունաբան հեղինակների երկերում որպես նախածանց՝ փադ-ին զուգահեռ: Ծագումը չի պարզված: Մնացած վարկածներն ավելի անհավանական են. 1. բաղեղն-ի եւ հնդեւրոպական *bhel-eno- (թունավոր խոտերի նշանակում) հիմքի նմանությունը պատահական է: 2. բաղ-ի եւ փադ-ի նույնացումը որպես բարբառային հնագույն տարբերակներ կասկածելի է. պատահական պետք է համարել նմանությունը բյուրք. bār «կապել» արմատի հետ, եթե նկատի առնենք, որ հայ դ-ն նախապես ձայնորդային հնչում է ունեցել:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բաղայք,
բաղել,
բաղբաղայք,
բաղաբաղել,
բաղբաղանք,
բաղբաղել,
անբաղայ,
անբաղայապես,
անբաղապես,
անբաղադայ,
կողբաղ,
բաղեղն,
բաղել,
բառեղ,
բարեխ,
զբաղիլ,
սբաղիլ,
զբաղնուլ,
զբաղանք,
զբաղասեր,
զբաղկոտ,
ընդզբաղիլ,
անզբաղապես,
բազմազբաղ,
զբաղայեղ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։