Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 552, սյունակ 1
ՅԵՏԵԿ
«պահեստային ձի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ թրք. yedek
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 397
Էջ 552, սյունակ 1
ՅԵՏԷՔ
«ձորձոր, ձորակ»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (ածանցյալ)
յետել «ոռոգել» բայի ածանցյալն է
Տե՛ս նաեւ
Էջ 552, սյունակ 1
ՅԵՏԻՆ
«կտակ»
Ստուգաբանություն (իմաստափոխություն)
Յետին «վերջին» բառն է՝ գործածված «վերջին կամք, կտակ» իմաստով. Աճառյանը (կասկածով համարում է խաբարված յետկար բառը, բայց նշում է, որ Ղեւոնդ պատմիչը գրում է. «Գրե զվերջինս բանից իւրոց»)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 397
Էջ 552, սյունակ 1
ՅԵՏԿԱՐ
«պարտավորագիր, գրություն, նամակավճիռ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. ayātkār
փոխատու լեզու՝ պ. yādgār
բաղադրված հայ. յետ բառի հետ
Մատենագիտություն
H. AG 198;
Աճ. ՀԱԲ 398
Տե՛ս նաեւ
Էջ 552, սյունակ 1
ՅԵՏՐՈՅ
(ԲՀ՝ «բարձրացեալ»)
«բարձրացված»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Ծագումն անհայտ է
Էջ 752, սյունակ 1
ՈՒՍՏ
(-ից)
«տեղից-, որտեղից»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *pu-sti-
որի *po-sti- ձեւից է ըստ-ը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ուստի,
ուստեք,
ուստեմն,
այլուստ,
անդուստ,
անդստին,
աստուստ,
աստստին,
յերկնուստ,
աստուածուստ,
յետուստ,
վերուստ,
վերստին
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
post
«հետո»
ումբր.
post
«հետո (տեղով եւ ժամանակով)»
ումբր.
pus
«հետո (տեղով եւ ժամանակով)»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅԻՆ
«ամառային, ամսային, գարնանային, երկնային, մարդկային, իւրային, ծերային, մերային, նոցային»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է -ա(յ) տարրից եւ -ին ածանցից: Հմմտ. նախ՝ իւրային-իւրոյին, ծերային-ծերոյին, մերային-մերոյին տարբերակները՝ իւրոյ, ծերոյ, մերոյ ձեւերի կողքին՝ իւրոյ-իւրոյին-իւրային զարգացմամբ (վերջինս՝ համաբանութեամբ): Երկրորդ՝ նոցա-նոցային կազմութիւնը՝ հիմքային ա-ի պահպանմամբ եւ -ին ածանցով: Երրորդ՝ ա-ով հիմք ունեցող բառերի -ային-ով կազմութիւնները՝ հնդեւրոպական դարբին, -ա-ց-դարբնային, երկիր, -ա-ց-երկրային, լեզու, -ա-ց- լեզուային եւ այլն (հերթագայական են ամարային, ձմերային ձեւերը ամառն, -րան, ձմեռն, -րան ձեւերից՝ ամառնային, ձմեռնային ուշ ձեւերի կողքին), ոչ հնդեւրոպական ագարակ, -ա-ց - ագարակային, աշխարհ, -ա-ց - աշխարհային, խաւար, -ա-ց - խաւարային, հրեշտակ, -ա-ց - հրեշտակային եւ այլն: Հիմքային -ա-ի անկումից յետոյ ընկալուելով որպէս ինքնուրոյն ածանց՝ -ային-ը բառեր է կազմել նաեւ ոչ -ա-ով հիմքերից՝ աշուն, -նան - աշնանային, երկին, -ի-ց - երկնային, հող, -ոյ հողային, ջերմ, -ոյ ջերմային եւ այլն: Անհաւանական պէտք է համարել իրանական ծագման վարկածը՝ -aina- (աւեստ. -aēna-, հ. պրսկ. -aina-) ածանցից, որ նիւթական ածականներ է կազմել՝ աւեստ. zaranaēna- «ոսկեայ», հ. պրսկ. aθangaina «քարէ» եւ այլն: Իրանական ածանցը գործածութեամբ շատ աւելի նեղ է եղել եւ միջին շրջանում ունեցել է -են տեսքը: Կարելի է կարծել, որ իրանական ածանցը նպաստել է հայերեն ածանցի բաղադրիչների միասնացմանը եւ տարածմանը, եթէ ունենայինք նիւթ նշանակող իրանական ծագման հիմքերից -ային-ով կազմութիւններ, բայց այդպիսիք չկան: ուրարտական -aini-ով հատուկ անունները պէտք է հայկական եւ իրանական կազմութիւններ լինեն, կամ կազմուած լինեն ուրարտական -ni-ով՝ -ia-ով հիմքերից:
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅՆ
«ամենայն, արկայն (հմմտ. երկար), միայն, որովայն, ոստայն, ունայն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ino-
*ā/ə-ով վերջացող բառերի վրայ *-ino ածանցի յաւելմամբ
*ā/ə-ից ծագող ա-ն հետագայում գիտակցուել է որպէս ածանցի տարր, իսկ i-ն ձայնաւորից յետոյ վերածուել է յ-ի:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
δηρόν
հմմտ. dwā-ro->երկար
հուն.
άνθινος
«ծաղկային»
άνθος «ծաղիկ»
Էջ 804, սյունակ 1
-ԱՆ
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. -ān
«հոգնակերտ»
փոխատու լեզու՝ իրան. -yān
«հոգնակերտի տարբերակ»
Փոխառուած է իրանական -ān հոգնակերտի -yān տարբերակից, որ, սակայն, դասական պարսկերէնում դրւում էր ā, ī, ō, ū ձայնաւորներով վերջացող բառերից յետոյ. հայերէնում նրա դրուելը բաղաձայններից յետոյ կարող է բացատրուել նրանով, որ այն ոչ թէ ուղղակի փոխառութիւն է, այլ հայ. -եան-ի` իրանական հոգնակերտի հետ բաղարկուելու արդիւնք:
Էջ 807, սյունակ 1
-ԻՆ
I
(հմմտ. -այն)
«առաջին, արտաքին, ինքնին, լքին, յետին, զերին, ստորին, վերին»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-no-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-eno-)
թերեւս մասամբ նաեւ *-ino- տարբերակից
ածանցից *-eno-, թերեւս մասամբ նաեւ *-ino- տարբերակից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
առաջին,
արտաքին,
ինքնին,
լքին,
յետին,
զերին,
ստորին,
վերին
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։