Մաքրել
Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Զտման արդյունք՝ 87 բառահոդված (էջ 2/9)
Արտահանել արդյունքները (Excel / CSV)
Էջ 83, սյունակ 1 Էջ 83
ԱՐԱԼԵԶ -է (արալէզ, յարալէզ, առլէզ) «առասպելական էակ, որ լիզելով մեռել է կենդանացնում»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Սովորաբար համարվում է բաղադրված Արա կամ յար եւ լէզ բաղադրիչներով, բայց սա կարող է ժողովրդական ստուգաբանություն լինել
Էջ 86, սյունակ 1 Էջ 86
ԱՐԲԵՆԱ (ափրիանա, յարենայ, արբենա) «մի բույս»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
բայց բուն աղբյուրը չի հավաստված:
Էջ 86, սյունակ 1 Էջ 86
ԱՐԳ I «հարգ, արժանիք, արժեք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *arg
Փոխառություն իրանական աղբյուրից` *arg: հայ. (< իրան.) արժ-:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արգատոր, արգոյ, արգաժողով, արգագոյն, անարգ, անարգաբար, անարգել, անարգանք, մեծարգի, մեծարգոյ, մարգարեանարգու, (յ)արգունդ, անարգական, զարգանք, զարգանալ, զարգացումն, զարգուն, զարգալի, յարգ, յարգել, յարգատոր, յարգի, յարգագոյն, յարգոյ, յարգոյք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
arəg
«արժել»
սողդ.
arğ
«արժեք, գին»
օս.
arğ
«արժեք, գին»
պրթ.
argav
«արժանավոր»
Մատենագիտություն
H. IF Anz. 46; Աճ. ՀԱԲ 301
Էջ 87, սյունակ 1 Էջ 87
ԱՐԳ III «ընդերք, որովայն, փոր, աղիք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *arkw- արմատից
Հնարաւոր է նաեւ հ.-ե. *ark- (*oreu-) նախաձեւից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արգանդ, արգանտ, արգանդախեղդ, արգանդակից, արգանդային, արգանդաբերան, արգահատել, արգահատանք, արգահատելի, արգահատութիւն, անարգահատելի, յարգահատել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
կիմր.
arffed
«ծոց, գիրկ» <*arpet
զանդ.
arcuinn
«կովի ստինք»
հուն.
ὀρύα
«աղիք»
լատ.
arvina
«ճարպ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 303
Էջ 88, սյունակ 1 Էջ 88
ԱՐԴ I (-ու) «ձեւ, կերպ, կարգ, կազմ, արված գործ, վաստակ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ar- «հարմարեցնել» (անմիջական նախաձեւ՝ *ar-t- (*rt-/*ar-))
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արդակ, արդակագոյն, արդել, արդակել, արդուած, արդիւն, արդար, արդարեւ, անարդ, անարդի, անարդակ, խորանարդ, գմբեթարդ, ծորձորարդ, վիմարդ, վիմարդեան, զիարդ, յարդ, յարդար, յարդարել, յարդարիչ, յարդարուն, նուագայարդար, երգայարդար, սեղանայարդար, զարդ, զարդասէր, զարդասիրիկ, զարդակից, զարդարել, զարդարագիր, զարդարանք, զարդարուն, զարդուն, արդուկ, արդուկել, բեմայարդար, զարդագիր, պատկերազարդ, նկարազարդ, սիւնազարդ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
rtu-
«կարգ, կանոն, արդիւնք»
հուն.
άρτύς
«կարգ»
լատ.
artus
«հոդ»
Մատենագիտություն
H. AG 423- 424; Աճ. ՀԱԲ 307-308
Էջ 88, սյունակ 1 Էջ 88
ԱՐԵԳ (-ի) (արագ-, արեգն) «արեւ, արեւելյան, հայոց տոմարի 8-րդ ամիս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *reu- «կարմիր > արեւ»
«արեւ», արեւ, -ու, յ-ոջ «արեւ, արեւի լոյս, կեանք» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արեգաւէտ, արեգնապաշտ, արեգունի, արեգնափայլ, արեգդէմ, արեգնածաւալ, արեգակն, արեգնակէզ, արեգնատենչիկ, յարագէյ, արեգնակէզ, արեւելք, արեգնակնակ, արեւմուտք, արեւագալ, արեւածայրք, արեւապաշտ, արեւկայ, յարեւացուցանել, արեւորդի, արեւանկ, արեւոտ, արեւահայեաց, արեւահար, արեւահարութիւն, արեւելահարաւ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
raví
«արեւ»
Մատենագիտություն
H. AG 424; Աճ. ՀԱԲ 311
Էջ 90, սյունակ 1 Էջ 90
ԱՐԾԱԹ (-ոյ) «արծաթ, դրամ, հարստութիւն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *arg’- «փայլուն, սպիտակափայլ» (անմիջական նախաձեւ՝ *argəto-) միայնակ կանգնած. -աթ-ով համընկնում է երկաթ բառի հետ
հ.-ե. արմատ՝ *arg’- (անմիջական նախաձեւ՝ *arg’ənto-) աւելի սպասելի էր, պիտի տար արծանթ
Բնիկ հնդեւրոպական, թէեւ բուն նախաձեւի վերականգնումը դժւարութիւն է յարուցում՝ *argəto- (միայնակ կանգնած. -աթ-ով համընկնում է երկաթ բառի հետ), բայց աւելի սպասելի էր *arg’ənto- (պիտի տար արծանթ ) *arg’- «փայլուն, սպիտակափայլ» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արծաթագին, արծաթագոյն, արծաթագործ, արծաթազօծ, արծաթահանք, արծաթեղէն, արծաթի, անարծաթ, բազմարծաթ, կլարծաթ, արծաթաձուկ, արծաթապաշտ, արծաթազօրել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
rajatám
ավ.
әrәzata
լատ.
argentum
հ. իռլ.
argat
«արծաթ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 91, սյունակ 1 Էջ 91
ԱՐԿ II «ձգում, նետում»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *(h)ark
փոխատու լեզու՝ ավ. harǝk-
Դժուարութիւնն այն է, որ (h)ark արմատը քիչ է տարածուած իրանական լեզուներում, մանաւանդ առանց h-ի:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արկանել, արկած, արկանելի, վերարկու, գլխարկ, հիմնարկել, աղիւսարկ, երգարկ, արկնոց, արկեատ, քարարկել, անուանարկ, ակնարկել, առարկ, առարկել, բանսարկել, բանսարկու, բանտարկել, ենթարկիլ, խնկարկու, խնկարկել, կանխարկ, խուզարկ, խուզարկու, ձեռնարկել, յուղարկել, յուղարկաւորութիւն, սիրարկու, փոխարկել, փորձարկութիւն, շարարկութիւն, առարկայ, առարկայական, խաղարկութիւն, խաղարկել, փորձարկել, ձեռնարկ, խնդրարկու, սակարկութիւն, թուարկութիւն, ներարկել, կիրարկել, գլխարկաւոր, գլխարկակար, գլխարկավաճառ, յարկ, յարկանել, յարկել, յարկակից, վերնայարկ, միջնայարկ, ներքնայարկ, ետնայարկ, միայարկ, կրկնայարկ, եռայարկ, գետնայարկ, ստորնայարկ, բազմայարկ, երկյարկանի, վեցյարկանի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
harǝk-
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 321-322; Ջահ. ՀԼՊ 517
Էջ 92, սյունակ 1 Էջ 92
ԱՐՁԱԿ (-ի, -աց) «ազատ, համարձակ, չփակուած, ընդարձակ, հասարակ, սովորական, հեռու, այն կողմը»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *serg՛-
փոխատու լեզու՝ աւ. harəz «արձակել»
փոխատու լեզու՝ պրթ. hirz «արձակել»
իրանական աղբիւրից՝ հմմտ. աւ. harəz, պրթ. hirz «արձակել» (< հ.-ե. *serg՛-)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արձակել, արձակահեր, հերարձակ, արձակավայր, արձակաքաղաք, արձակերտասանակ, արձակումն, արձակուրդ, ընդարձակ, ընդարձակել, համարձակ, համարձակելի, համարձակագոյն, արձակիլ, բացարձակ, ձիարձակ, ձիարձակարան, բազմարձակ, բուսարձակ, սանձարձակ, նախայարձակ, երեքարծեն, լայնարձակ, լուսարձակ, ընդարձակածաւալ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 324; Ջահ. ՀԼՊ 517
Էջ 109, սյունակ 1 Էջ 109
ԲԱ (ներկայի 1-ին դեմք՝ բամ) «խոսել, ասել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bhā- «խոսել» *bhā- > բամ, bhā-ti- > բայ, *bhā-ni- > բան, *bhāsri > բառ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բայ, բայածական, աներկբայ, խաբեբայ, մակբայ, թերբայութիւն, բայական, բայակերտ, բայաձեւ, բայաբուն, բայարմատ, բայական, դերբայ, դերբայական, մակբայակերտ, բան, բանբեր, բանագետ, բանագնաց, բանադրել, բանախօսութիւն, բանաստեղծ, բանաքաղ, բանսարկու, բանել, այլաբանել, փառաբանել, ապարանել, մեծարբանել, դիմաբանել, ընդդիմաբանել, բանահիւսութիւն, բանասիրական, բանաստեղծական, բուսաբան, երկրաբան, երկրաբանութիւն, բութաբանութիւն, կենսաբան, կենսաբանութիւն, բառ, բառգիրք, բառակապ, բառացի, կիսաբառ, բարձրաբարբառ, երկբարբառ, մեծաբարբառ, բառագիտութիւն, բառարան, բառացանկ, բառացուցակ, բառախաղ, բառակազմութիւն, բառական, բառաքննութիւն, բարբառ, բարբառել, անբարբառ, բարբառագետ, բարբառագիտական, բամբաս-, բամբասանք, բամբասել, բամբասական, անբամբաս
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
φαμέν
«ասել»
հուն.
φάτις
«լուր, խօսք, բայ»
հ. իռլ.
bōn
«խնդիրք»
Մատենագիտություն
H. AG 427-428; Աճ. ՀԱԲ 386; Ջահ. ՀԼՊ 115