Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 299, սյունակ 1
ԼԿՐԾԻԼ
«լպրծել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Հնդեւրոպական ծագման լպրծիլ բայի բարբառային ձեւ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 304, սյունակ 1
Էջ 312, սյունակ 1
ԽԱՂԱՍՈՒԾ
«տխուր, տրտում, խոժոռ, մռայլ» եւ «տխմար»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Բաղադրյալ կազմութիւն, բայց թե՛ *խաղ եւ թե՛ *սուծ հնարաւոր արմատների բնոյթը պարզ չէ: մուծ-ը թերեւս կարելի է համեմատել հուն. μυγμαῖος «հառաչանք» բառի μυy (<*mug-) արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղամածիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
μυγμαῖος
«հառաչանք»
μυy (<*mug-) արմատի հետ
Էջ 314, սյունակ 1
ԽԱՅԾ
«բիծ, բծավոր, փոքր տեղ, մի փոքր, պատառ, կտոր, խայծ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khaidio-
«լուսավոր, պայծառ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kāi-d/t-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խայծոտ,
խայծութիւն,
խայծիլ,
խայծուած,
խայծող,
խայծողիկ,
խայծկեր,
խայծաղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kētá-
«նշան»
հ. իսլ.
heið
«պայծառ երկինք»
հ. վ. գ.
heitar
«պայծառ, պարզ. զվարթ»
լիտվ.
skaidrùs
«լուսավոր. պարզ»
հայ.
խայտ
«խատուտիկ, պիսակավոր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 325
Էջ 326, սյունակ 1
ԽԵՂԲ
(խիղբ)
«ծիլ, ընձյուղ, արմատի մազմզուք, թելեր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khel-p-)
Համեմատված է խեթ. huelpi «մատղաշ, քնքուշ, խակ» բառի հետ, որ քիչ հավանական է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեղբիլ,
խեղբ արկանել,
առնուլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκόλοψ
«ցից, կարթի ծայր, ձող, փուշ, ծլեպ, ցլեպ»
հ. անգլ.
scielf
«ժայռի ծայր»
Մատենագիտություն
Աղայան, ԲՍՀ 77;
Ջահ. ՀՀՀԼ 150
Էջ 351, սյունակ 1
ԽՌԱՆԾԻԼ
(բբ)
«վարժվել, սովորել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 361, սյունակ 1
ԾԱՓ
II
«կավե աման, կճուճ, պուտուկ, մի բույս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
ծեփ բառի ձայնդարձային ձեւ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծափծափ,
ծափկոտրուկ,
ծափծիլ,
ծիլծափ,
ծափկիկ
Էջ 362, սյունակ 1
ԾԻԼ
(-ոյ)
(ծիղ, ձեղ, ծիլդ «խոխիվ»)
«ծիլ, ընձյուղ, բողբոջ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'l-lo-)
այլեւ թերեւս ծլիկ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծլել,
ծլարձակություն,
ծլածել,
զարեձեղ,
հաստաձեղ,
ծղոտ,
ծլիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
keinan
«ծիլ արձակել, բողբոջել»
լատվ.
ziēdi
«ծաղկել»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 355-356
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. sirū
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas
«ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill
«նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila
«փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։