Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՐՏ
«խրտնած, վախեցած»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khēr-d-
«ցատկել»
(անմիջական նախաձեւ՝ (s)ker-(d)-)
*k > *kh անցմամբ: Շեֆտելովիցը (BB 28, 312) կապում է խայթ, խեթ ձեւերի հետ, որ հիշատակում է նաեւ Պոկոռնին (Pok. IEW 1, 917), բայց ավելի հակված է այն հանելու *khid-ro-ից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խրտնել,
խրտուիլ,
խրտուիլակ,
խրտչան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κραδάω
«թափահարել»
հուն.
κραδαίνω
«թափահարել, շարժել»
կրավ.
—
«դողալ»
մ. իռլ.
ceird
«քայլք»
մ. իռլ.
skreoin
«վախ»
հ. իսլ.
skjarr
«վախկոտ, երկչոտ, վեհերոտ»
հ. իսլ.
skirra
«վախեցնել»
հ. վ. գ.
schrecken
«վեր ցատկեցնել, վախեցնել, խրտնեցնել»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114;
BB 312;
Pok. IEW 917
Տե՛ս նաեւ
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՑ
«խցան, խցանող առարկա»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-(d/t)-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khit-so- կամ *khit-s-)
Ավելի քիչ հավանական է կապը խիթ, խայթ արմատների հետ` *(s)k(h)ai-t- «խփել, հրել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խցումն,
խցանել,
խցական,
խցկուկ,
խնուլ,
զուգախնուլ,
ունկնախից,
խցան,
խցհան,
խցահան,
խցանահան,
խցկել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scīt
«փայտի կտոր, ծղան»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114
Էջ 334, սյունակ 1
Խ(Ղ)ԽԱՅԹ
(-ի, -ից)
«վերքի ուռուցք, բարախ, որդ, ճիճու, հպարտություն, կեղծիք, խարդախություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«խփել, կտրել»
*k > *kh անցմամբ
Բաղադրյալ կազմություն (բարդ բառ)՝ խող- եւ խայթ. առաջինը կարելի է բխեցնել հնդեւրոպական *kel- «խփել, կտրել» արմատից՝ *k > *kh անցմամբ: Հմմտ. խիղ- (խող-): խայթ-ն էլ թերեւս առնված է ավելի լայն առումով (հմմտ. խեթ, խիթ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խ(ղ)խայթիլ,
խղխայթումն,
բազմախ(ղ)խայթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
calamitas
«վնաս»
լատ.
clades
«վնաս, աղետ, խեղություն, խեղանդամություն, հաշմ»
ռուս.
колоть
«ծակել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 337, սյունակ 1
ԽՈԹ
I
«խոթում, խայթում, խեթ, ծուռ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-t-
«խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ktoth-)
*(s)k(h)ai-t- «խփել, բռնցքահարել, հրել, խփել» արմատի կողքին, որտեղից՝ հայ. խայթ, խիթ, խեթ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոթել,
խոթմոթել,
մոթխոթել,
խոթոտել
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 384
Էջ 346, սյունակ 1
ԽՈՑ
(ուշ՝ -ոյ, -ի, -ից)
«խոց, վերք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *khai-t-
«խփել, հրել, խոթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khot-sk`)
այլ ձայնավորումով, ինչպես խոթ բառում
արմատի կողքին՝ այլ ձայնավորումով, ինչպես խոթ բառում
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոցել,
խոցահարել,
խոցոտել,
խոստել,
խոցոտիչ,
խոցոտումն,
խոցտուկ,
ծածկախոց,
ծածկախոյց,
լերդախոց,
չարախոց,
սրախոց,
գեղարդնախոց,
ջրխոց,
տիգախոց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խայթ
հայ.
խեթ
հայ.
խիթ
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 147
Էջ 347, սյունակ 1
ԽՈՒԹ
(-ոյ, ուշ՝ -ի, -ից)
«խոչընդոտ, արգելք, ծովաժայռ, անհարթ (լեզվի ոճի մասին)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k(h)eu-t-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khuto-)
*(s)k(h)ai-t- արմատի կողքին
*(s)k(h)ai-t- «խփել, հրել» արմատի կողքին, որտեղից՝ խայթ, խիթ, խէթ:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 414;
Ջահ. ՀԼՊ 147
Տե՛ս նաեւ
Էջ 353, սյունակ 1
ԽՏԻՂ
(բրբ. խստուտ, խստոռ, խտիկ)
«գրգիռ, մարմաջ, խտղտանք, խուտուտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *k"ed-
«խայթել, ծակել, սրել, մղել, խթանել, դրդել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k"hēdilo-)
՞
Արմատը թերեւս պատկերավոր-բնաձայնական բնույթ ունի, եւ նման ձեւեր տարածված են նաեւ ոչ հնդեւրոպական լեզուներում
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտղտել,
խտղտանք,
խտղտումն,
խտղտելի,
խստողումն,
խստողտիլ,
խստողոտել,
ակնախստիղ,
ակնախստիտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. խլ.
hvot
«մղում, խթանում, դրդում»
հ. վ. գ.
(h)wezzen
«գրգռել, բորբոքել, սրել»
ֆինն.
kutittaa
«խտղտել, խուտուտ ածել»
Մատենագիտություն
Ջահուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 140
Տե՛ս նաեւ
Էջ 392, սյունակ 1
ԿԱՐԻՃ
(-ի, -աց)
«կարիճ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ փոքրասիական լեզու *karidio
փոքրասիական մի լեզվից` *karidio, որտեղից նաեւ` հուն. καρίς, -ίδος:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարճախայթոց,
կարճընդեց,
կճընդեց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
καρίς, -ίδος
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 551
Էջ 397, սյունակ 1
ԿԵՂ
I
-ոյ
«խոց, ուռուցք, պալար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷel-
«ծակել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷelo-)
(ծակող) ցավ, տանջանք, մահ» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կեղանիկ,
կեղցաւ,
կեղել,
կեղեքել,
կեղեքիչ,
կեղեքումն,
քաղցկեղ,
չարակեղ,
անկեղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
βέλος
«արկ, սուր, սուսեր»
հուն.
βελονη
«ասեղ, ծայր»
լիտվ.
geltì
«խայթել»
լիտվ.
gelà
«ցաւ, վիշտ»
ն. վ. գ.
qual
«ցաւ, տանջանք»
հ. իսլ.
quelia
«կեղեքել»
ռուս.
жалить
«խայթել»
ռուս.
жало
«խայթոց»
ռուս.
жалеть
«կարեկցել»
Մատենագիտություն
H. AG 459;
Աճ. ՀԱԲ 567
Էջ 398, սյունակ 1
ԿԵՂԵՐԶ
«գանգատ, տրտունջ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷel-
«ծակել, խայթել, ցավ, մահ»
առայժմ չբացատրված երզ-ով
առայժմ չբացատրված երզ-ով. հմմտ. հատկապես սլավոնական զուգահեռները՝ հ. չեխ., ռուս. жалоба «գանգատ, տրտունջ», жалеть «խղճալ, ցավել, ափսոսալ, խնայել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կեղերզական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. չեխ.
—
ռուս.
жалоба
«գանգատ, տրտունջ»
ռուս.
жалеть
«խղճալ, ցավել, ափսոսալ, խնայել»
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։