Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«ական» որոնման արդյունք՝ 4658 բառահոդված
· Էջ 198 / 466
Էջ 347, սյունակ 1
ԽՈՒՂ
II
(մառախուղ «մեգ, մշուշ» բառում)
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *s(k)eu-
«ծածկել, փաթաթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-lo-)
«ծածկել, փաթաթել» արմատից, որտեղից՝ հայ. խուղ: Հայ. մառախուղ բառը բուն նշանակում է «մշուշապատ, մշուշածածկ»:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
obscūrus «մութ, խավար» («ծածկված»)
հ. անգլ.
scio «ամպ»
հ. իսլ.
skumi «մթնշաղ»
հնտ.
— «կիսախավար, կիսամութ»
Էջ 347, սյունակ 1
ԽՈՒՂԲ
(խաղբ)
«աղբ, աղտեղություն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel- (*kāl-)
«բիծ, սեւ, գորշ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōl-)
«բիծ, սեւ, գորշ» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղբախուղբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalana «բիծ, կեղտ»
հ. հնդկ.
kalusa «կեղտ, աղբ»
հ. վ. գ.
huliwa «խոնավություն, ճահիճ, կեղտ, տիղմ, ցեխ»
Մատենագիտություն
Джаукян, ОИДПАЯ 119
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՃ
(խունջ)
«խրտվիլակ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keud-
«նետել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khudio-)
*k>*kh անցումով
այս նույն *(s)keu- արմատի *-k աճականով ձեւից է ծագում հ. վ. գ. sciuhen, գ. scheuchen «վախեցնել» բայը. (խրտվիլակ-ը նշանակում է «խրտնեցնող, վախեցնող»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խուճիճ,
խունջիճ,
խնջակ,
խունջակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
cōdati «քշում է, ստիպում է»
հ. հնդկ.
skundatē «շտապում է»
հ. վ. գ.
hossen, hotzen «արագ վազել»
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՃԱՊ
(խոճապ), -ի, -ից, ուշ՝ նաեւ -ոյ
«խուճապ, իրարանցում»
Փոխառություն (հավանաբար)
Աղբյուր՝ իրանական (՞)
(հավանաբար, բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Փոխառություն հավանաբար իրանական աղբյուրից, թեեւ բուն աղբյուրը չի հավաստված
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խուճապական,
խուճապել,
խուճապանք
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՃԵԼ
«լկել, նեղել, չարչարել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keud-
«նետել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheud(i)-)
*k>*kh անցումով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
cōdati, cōdáyati «քշում է, մղում է»
հ. իսլ.
skjota
հ. անգլ.
scēotan «նետել, հրել»
հ. վ. գ. բ.
hutzen «քշել, հալածել, հրել»
ռուս.
кидать «նետել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՃՌԵԼ
«քարշել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
նույն ծագումն ունի խուժել «լկել, նեղել, չարչարել» բայի հետ՝ -ռ- բարբառային սաստկականով եւ հնդեւրոպական արմատին մոտ իմաստով
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՄ
I
«խմում, խմելը, ըմպում»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kuem-
«ծծել, խալշտել, կլանել, կուլ տալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kuhom-)
*k>*kh անցումով
Սրա մասին է թերեւս խոսում նաեւ խ/կ հերթագայությամբ պահպանված կում արմատը: Քիչ հավանական է Աճառյանի կարծիքը (ՀԱԲ 2, 418) կովկասյան աղբյուրից փոխառություն լինելու մասին՝ քիչ հավաստի (միայն վրացական) զուգահեռներով՝ վրաց. xma «առնել, ընդունել, վերցնել», xmeva «ուտել խմել», ընդ որում սրանց հետ է կապում նաեւ խոխոմ-ը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խմել,
խմումն,
գինեխում,
բազմախմութիւն,
զարբխում,
ջրխմիկ,
բրբ. խխում,
խխմել,
խխմուկ,
խխխիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
camati, camatī «ծծում է, խալշտում է»
պ.
camidan «խմել»
հայ.
քիմ-ք
Մատենագիտություն
Ջաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 119;
ՀԱԲ 418
Տե՛ս նաեւ
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՄ
II
«խմորում»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ արամ. xmī
(թերեւս)
«թթվել»
Աղբյուր՝ ասոր. xma
(թերեւս)
«թթվել»
լիաձայն՝ -ու-ով ձեւի երկրորդական վերականգնումով
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խմոր,
խմորել,
խմորուն,
խմորոտ,
խմորաթաղ,
խմորանոց,
խմորուկ,
բրբ. խմր(ա)խոտ,
անխմում,
նոր՝ խմորատաշտ
Նոր՝
խմորատիպ, խմորիչ, խմորոտ
խմորատիպ, խմորիչ, խմորոտ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 377;
Ջահ. ՀԼՊ 457, 477
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՄ
III
«ալիք, երաժշտական ալիքաձեւ մի խաղ»
Ծագումն անհայտ է
Էջ 348, սյունակ 1
ԽՈՒՄԲ
-ի, -ից
«հավաք, բազմություն, խումբ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *keu-p-
«կոյտ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-m-p-)
*keu- «ծռել, թեքել» հիմքից
Ձեւով աւելի մօտ են նոյն արմատից կազմուած *kumb(h)-ից ծագող ձեւերը, բայց դրանք ունեն «աման» իմաստը: Կասկածելի է նաեւ *kem- «սեղմել» արմատից ծագելու վարկածը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խմբել,
աշխարհախումբ,
համախումբ,
միախումբ,
ամենախումբ,
աղբախումբ,
տանախումբ,
մեծախումբ,
բազմախումբ,
երամախմբել,
խմբանկար,
խմբապետ,
խմբագրութիւն,
խմբագրական,
խմբագրատուն,
խմբագրապետ,
խմբագրել,
խմբերգ,
արձանախումբ,
զօրախումբ,
նաւախումբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. իռլ.
cuan «բազմութիւն, կոյտ» (<*koup-nā-)
լիտվ.
kaũras «կոյտ»
հուն.
κωμος «բազմութիւն»
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։