Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«եւ» որոնման արդյունք՝ 4539 բառահոդված
· Էջ 194 / 454
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈՅ
(-ոյ, -ի, -ից, -(ե)անք, -աւք)
«խոյ, արու ոչխար, մի կենդանակերպ, պատերազմական հին մի գործիք»
Փոխառություն
հ.-ե. արմատ՝ *khoti-
բխեցվում է Պետերսոնի կողմից
Աղբյուր՝ չաղաթ. goy
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Աղբյուր՝ թրք. koy
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Աղբյուր՝ ավար. kuy
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
Փոխառութիւն, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: հմմտ. (թիւրք.) չաղաթ. goy, թրք. koy, կովկ. աւար. kuy (փոխառութիւն թիւրք. աղբիւրի՞ց): Պետերսոնը, KZ 40, 200, բխեցնում է հնդեւրոպական աղբիւրից՝ համեմատելով իռլ. cit, cetnayt «ոչխար» բառերի հետ, բխեցնելով *khoti- ձեւից եւ հայերենից համարելով թիւրքական ձեւերը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոյակ,
խոյակաւոր,
խոյալ,
խոյանալ,
խոյաթիթ,
խոյայթիթ,
խոյեղջիւր,
եզնախոյ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
իռլ.
cit «ոչխար»
իռլ.
cetnayt «ոչխար»
Մատենագիտություն
KZ 200
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈՅԶ
«որոնում, փնտրտուք, զննություն, քննություն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«ուշադրութիւն դարձնել, զննել, դիտել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheu-gh-)
արմատից. այլեւ, *s նախաձայնով` հայ. ցոյց, ցուցանել: Բեյլին (DKS 76) բխեցնում է *(s)keu- «նետ(վ)ել» արմատից կամ նոյն արմատից ծագող իրանական աղբյուրից (հմմտ. խոտ.-սակ. kūys «որոնել»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խուզել,
մանրախոյզ,
խուզակ,
դատարկախոյզ,
խուզական,
բազմախոյզ,
խուզարկ,
ընդվայրախոյզ,
խուզարկու,
ժամանակախոյզ,
խուզումն,
իրախոյզ,
խուզախնդիր,
լեռնախոյզ,
հետախոյզ,
խուզարկել,
խուզարկիչ,
խուզարկութիւն,
հետախուզութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kavi «խելոք, իմաստուն»
լատ.
caveō «ուշադիր լինել, զգուշանալ»
հ. անգլ.
hāwīan «նայել»
հ. իսլ.
skygna «լրտեսել, գաղտնի հսկել»
հ. իսլ.
skynja «հետազոտել, քննել, հասկանալ»
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՅԹ
(խութ)
«կոկորդիլոս»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ (s)k(h)ai-t-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheuto-)
ձայնավորման տարբերությամբ
տարբերակի կողքին (ձայնավորման տարբերությամբ)։
Մատենագիտություն
H. AG 160;
Աճ. ՀԱԲ 414
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՅԼ
(խոլ)
«ուռուցք, պալար, խաղավարտ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *kaulā-/kulā-
«ուռուցք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheul-)
ձեւի կողքին. այլեւ հայ. խայտաւարտ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոյլիկ,
խօլիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κήλη «ուռուցք» (ատտ. κάλη)
հ. իսլ.
haull «փոշտանոց»
Մատենագիտություն
H. AG 160;
Աճ. ՀԱԲ 391;
Ջահ. ՀԼՊ 131
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՅՍ
«խուսափում, խոտորում, փախուստ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-(k)-
«նետել, հալածել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheu-k-)
արմատից.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոյսել,
խուսափել,
խուսափոխտել,
խուսափանք,
խուսափակ,
լեռնախոյս,
խուսափողական,
անխուսափելի,
անխուսափելիորեն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. անգլ.
scēoh
անգլ.
shy
մ. վ. գ.
schiech «երկչոտ, վախկոտ, վեհերոտ»
մ. վ. գ.
scheuen «խուսափել, խրտնալ»
հ. անգլ.
skyhhan
հ. վ. գ.
suechen «վախեցնել, փախցնել»
Մատենագիտություն
Bugge, IF 447;
Ջահուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 116
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՅՐ
I
(-ի, -ից)
«բարձրաստիճան անձերի գլխարկ (թագ, փաթթոց եւ այլն)»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրանական xōδ
Աղբյուր՝ ավ. xaoδa-
Աղբյուր՝ հ. պ. xauda
Աղբյուր՝ պ. xōy
աղբյուրից.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոյրադիր,
խոյրագործ,
խոյրաբանդակ,
խոյրակերպ,
խոյրաբար
Մատենագիտություն
H. AG 160;
Աճ. ՀԱԲ 392
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՅՐ
II
(խուրանք «փրկանք բազում» ԲՀ)
Ծագումն անհայտ է (թերեւս)
Անստույգ բառ։ փոխառութիւն իրանական աղբյուրից։
Էջ 340, սյունակ 1
ԽՈՆԱՐՀ
(խոնահ), -ի, -աց, ուշ` նաեւ -ից
«ցած, ներքեւ, ծնրադիր, կոր, համեստ, հեզ, հլու, նվաստ, աղքատ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրանական *hu-āna-ra>xo
(բուն աղբյուրը չի հավաստված)
աղբյուրից (հմմտ. -րհ), բայց բուն աղբյուրը չի հավաստված: Ըստ Հ. Բեյլիի (DKS 188), վերականգնելի է *hu-āna-ra>xo իրանական նախաձեւ, որտեղից` hu-ā > xo:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոնարհիլ,
խոնարհութիւն,
խոնարհաբար,
խոնարհագնաց,
խոնարհամիտ,
խոնարհահակ,
նախախոնարհ
Մատենագիտություն
DKS 188
Էջ 341, սյունակ 1
ԽՈՆՋԱՆ
(խոնճան), -ունք
«վարտիքակապ»
Ծագումն անհայտ է (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *kenk-
«գոտեորել, կապել»
Թերեւս նոյնն է խոնջան (խոնճան) «վարտիքի կապ» բառի խոնջ-ի (խոնճ-ի) հետ: Որեւէ կապ կա՞ այս բառի եւ հ. հնդկ. káñcate «կապում է» բայի միջեւ (<հնդեւրոպական *kenk- «գոտեորել, կապել»)։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
káñcate «կապում է»
Էջ 341, սյունակ 1
ԽՈՇՈՐ
(խաշար, խաշոր), -ի, -ից
«կոշտ, անհարթ, հաստ, ցուրտ, սառն, մեծ»
Բնաձայն (թերեւս)
բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոշորավար,
խոշորեցուցանել,
խոշորութիւն,
խոշորշի,
անխոշոր
Նոր՝
խոշորացույց
խոշորացույց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
խոժոռ (խոժոռ)
հայ.
խշուր
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։