Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 351, սյունակ 1
ԽՌԲՈՒ
«տափոլոռ մշակովի»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
խրբուկ «խոլավարսակ, պոչուկ» բուսանվան բարբառային տարիմաստ տարբերակը
Էջ 359, սյունակ 1
ԾԱՆԱԿ
-ի, -աց
«խայտառակ(ութիւն)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
կազմուած է բնիկ հնդեւրոպական ծան- արմատից՝ -ակ վերջածանցով՝ «ճանաչել տալ, յայտնի դարձնել» իմաստային անցումով: Աւելի քիչ հաւանական է կապել ծաղ «ծաղր» արմատի հետ՝ ենթադրելով *l/*n հերթագայութիւն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծանակել,
ծանակութիւն,
ծանականք,
անծանակ,
ծադանակակ,
ծովածանակ
Էջ 360, սյունակ 1
ԾԱՌԱՅ
(-ի, -ից)
«ստրուկ, ծառա, սպասաւոր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ers-
«պտտել, ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'rsāti-)
*g'rsāti-` *g'ers- «պտտել, ծռել» արմատից, որտեղից նաեւ հայ. ծառ, ծուռ «պտտուող, շրջող» նախնական իմաստով։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծառայել,
ծառայանալ,
ծառայական,
ծառայաբարոյ,
ծառայազն,
ծառայակից,
ծառայապատում
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
kerren
«դարձնել, շրջել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 360, սյունակ 1
ԾԱՒԱԼ
(-ի, -աց)
«ծաւալ, սփռուածք, տարածում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'eu-
«շտապեցնել, շտապել»
Իմաստով հեռու է հնդեւրոպական *g'eu- «շտապեցնել, շտապել» արմատից։ Միւս կողմից՝ անհայտ է հարաբերութիւնը բաւալ, տապալ, ճապաղ բառերի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծաւալիլ,
ծաւալանալ,
ծաւալումն,
բոցածաւալ,
լայնածաւալ,
խաղաղածաւալ,
լուսածաւալ,
ծաղկածաւալ,
գեղեցկածաւալ,
գերածաւալ,
ծովածաւալ,
ծաւալուն,
ընդարձակածաւալ,
меծածաւալ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 362, սյունակ 1
ԾԻԾԱՌՆ
(-ռան)
(ծիծեռն, ծիծեառն)
«ծիծեռնակ, մի համաստեղություն»
(աստղագիտական)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ar-
«բնաձայնական»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'oíg'aron-)
կրկնավոր
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծիծառնուկ,
ծիծեռնակ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ou.
zarin
«երգել»
ou.
zarun
«երգել»
հուն.
γῆρυς
«ձայն»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 456;
Pok. IEW 352
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՆԿԱՐԻ
«բոխի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ վրացերեն՞
կա թրք. cinkari, բայց իմաստով տարբեր է
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. sirū
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas
«ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill
«նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila
«փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐԱՆ
«մի ծառայատուղ՝ ծիրան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'er-
«հասունանալ, ծերանալ»
*-no ածանցով
փոխատու լեզու՝ ասոր. hazzura armənājā
«հայկական խնձոր՝ ծիրան»
փոխատու լեզու՝ լատ. armeniaca
«ծիրանի գիտական անվանումը»
Ծիրանի անունը կապված է հասունանալու գաղափարի հետ, այն համարվել է վաղահաս պտուղ (հմմտ. լատ. praecogum «վաղահաս» > հուն. πραικοκιον > արաբ. (al-)birqūq (barqūq) > իսպ. albaricoque, պորտուգ. albricoque, կատալան. a(l)bercoc, որտեղից՝ ծիրանի եւրոպական անվանումները (ֆրանս. abricot, անգլ. abrecock, ավելի ուշ, ֆրանս. ազդեցությամբ՝ apricot): Հնդեւրոպական *g'er- արմատի ածանցյալն է *-no ածանցով «հատիկ, միջուկ, կորիզ» իմաստով մի նախաձեւ, որից ծագում են լատ. granum «հատիկ», ն. գ. korn «արմատ», kern «մի- ջուկ», ռուս. зерно «հատիկ, հացահատիկ, սերմ» բառերը։ Ծիրանի բուն հայրենիքը Չինաստանն է, բայց հնում այդպիսին է կարծվել Հայաստանը, որի Արմենիա անվան հետ կապված է ծիրանի գիտական armeniaca անվանումը՝ որպես հայկական պտուղ (տե՛ս The Merriam-Webster book of word histories, 1976, 9-10)։ Հմմտ. նաեւ. ակկադ. armannu(m) (armanû) «(ծիրան(ի)»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծիրանի,
ծիրանակիր,
ծիրանեկիր,
ծիրանածին,
ծիրանաներկ,
ծիրանավաճառ,
ծիրանանալ,
ծիրանաւոր,
ծիրանախառն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
praecogum
«վաղահաս»
իսպ.
albaricoque
ֆրանս.
abricot
լատ.
granum
«հատիկ»
ն. գ.
korn
«արմատ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 364, սյունակ 1
ԾԼԻԼ
II
«կոտրվել, ջարդվել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *g'eis- «խիճ» բառի հետ՝ *-l ածանցով, եթե վերջինիս նախնական իմաստն է «ջարդել» եւ ոչ «քար»:
Էջ 365, սյունակ 1
ԾԿԾԿԵԼ
«ձայն հանել (ձայնձայնել)» կամ «խռովել»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
Առաջին իմաստի դեպքում, անշուշտ, կրկնված է բրբ. ծիկ «ճիչ, ձայն» (ծիկայ տալ, ծիկ-ծիկ) արմատից:
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։