Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«n-» որոնման արդյունք՝ 182 բառահոդված
· Էջ 18 / 19
Էջ 807, սյունակ 1
-ԻՍՏ
(տե՛ս -աստ, -եստ, -ուստ)
«հանգիստ (հմմտ. հանգ-չ-իլ)»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-sti-
նախորդող *-ī-ով
ածանցից` նախորդող *-ī-ով, ընդ որում հանգիստ բառի մէջ ի-ն արմատական է` *-kʷī-> գի-` *-kʷ-ի ձայնեղացմամբ *-n-ից յետոյ.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հանգիստ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 808, սյունակ 1
-ԻՒՆ
«բախիւն, գոչիւն, լալիւն, սասափիւն, փայլիւն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *-iōn-
ածանց
Ծագում է հ.-ե. *-iōn- ածանցից, որ թերեւս, մասամբ խառնվել է հ.-ե. դերբայական *-mno-ով կազմությունների հետ, ինչպես ցույց են տալիս գոչիւն-գոչումն, լալիւն-լալումն տիպի զուգահեռ ձեւերը: Թերեւս միեւնույն ածանցն է առկա մքագնած հիմքով ածին, անկիւն, արդիւն, արիւն, հերիւն բառերում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բախիւն,
գոչիւն,
լալիւն,
սասափիւն,
փայլիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
regio «ռեգիոն» (սեռ. -ionis)
Էջ 808, սյունակ 1
-ՄՆ
«կողմն, ջերմն, սերմն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-men-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-mn-)
ածանց
Ծագում է հ.-ե. *-men-/*-mn- ածանցից եւ հին շրջանում գործուն չի եղել:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կողմն,
ջերմն,
սերմն
Էջ 808, սյունակ 1
-Ն
«բան, կեան-ք, բեռն, բակն, լոյսն/լուսն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-no-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-on-)
ածանց
Ծագում է հ.-ե. *-no- կամ *-on- ածանցից եւ հին շրջանում արդեն գործուն չի եղել:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բան,
կեան-ք,
բեռն,
բակն,
լոյսն,
լուսն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավեստ.
raoxšna- «փայլուն»
Էջ 809, սյունակ 1
-ՈՅԹ
«աւագոյթ, երեւոյթ, զայրոյթ, ծածկոյթ, ծերոյթ, ձանձրոյթ, սովորոյթ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-ti-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-en-)
նախորդող *-en-ով
Ծագում է հ.-ե. *-ti- ածանցից` նախորդող *-en-ով:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
τελευτή «վերջ, աւարտ»
Մատենագիտություն
Melliet 76
Էջ 809, սյունակ 1
-ՈՅՆ
«գիշերոյն, իսկոյն, ողջոյն, ուրոյն, ձեզոյն, ձերոյն, մեզոյն, քեզոյն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
Աղբյուր՝ իրանական han-gōn
(կասկածելի)
«հանգոյն»
Մակբայական այս ածանցը ծագում է ածանցելի հիմքերի սեռական-տրական հոլովաձեւից` -ն հոդի յաւելմամբ. հմմտ. գիշերոյ-գիշերոյն, ողջոյ-ողջոյն, ձերոյ-ձերոյն. համաբանութեամբ տարածուել է նաեւ հիմքային այլ ձեւերի վրայ. անագորոյն բառի ծագումը յայտնի չէ. եւ նրա կազմութիւնը ոչ պարզ, ուստի նրա` -ոյն-ով կազմուած լինելը կասկածելի է (մանաւանդ որ հանդիպում են -ոյն-ի փոխարէն -ոն-ով, -ուն-ով, -ովն-ով ձեւեր). հանգոյն բառի -ոյն-ը ածանցական չէ. այս բառը իրանական ծագում ունի` հանգոյն < han-gōn, ընդ որում -գոյն-ը (gōn) արմատական է:
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԹԻՒՆ
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *-tion
(անմիջական նախաձեւ՝ *-eu-ti- / -ou-ti-)
առաջին դէպքում պէտք է ենթադրել *-tion-ից առաջ սկզբնական *eu/ou երկբարբառ
Ծագում է կամ հ.-ե. *-tion ածանցից (հմմտ. լատ. *-tio, սեռ. -tionis), կամ -ոյթ եւ -իւն ածանցների բաղարկումից (հմմտ. ծերոյթ - ծերութիւն). առաջին դէպքում պէտք է ենթադրել *-tion-ից առաջ սկզբնական *eu/ou երկբարբառ, որից հետո *t-ն չի փոխւում (-ոյթ < *-eu-ti-/-ou-ti-), կամ կարծել, որ *-ter > -յր փոփոխութեան կողքին եղել է *ti- > թ փոփոխութիւն. վերջին վարկածը երեւի հաւանական է, եթէ նկատի ունենաք -ութիւն-ով մի շարք բառերի -ու-ի համընկնելը ածանցեալների հիմքային եւ ածանցական ու-ի հետ` երէց, սեռ. երիցու -երիցութիւն, այլեւ հոգածու-հոգածութիւն, հոգաբարձու-հոգաբարձութիւն եւ այլն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երիցութիւն,
թողութիւն,
ծերութիւն,
յարութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
*-tio (սեռ. -tionis)
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԿ
I
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *-kon-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-u-kon-)
նախորդող *-u- հիմքակազմ տարրով
Ինչպէս -իկ-ը (տե՛ս), ծագում է հնդեւրոպական *-kon- բաղադրեալ ածանցից` նախորդող *-u- հիմքակազմ տարրով (հմմտ. մանուկ-մանր, սեռ.-տր. մանու). Այս նոյն -ուկ-ն է արդեօք, որ համաբանութեամբ տարածուել է բուսանունների վրայ` ժախուկ, կանեփուկ, հաճարուկ, մեղրուկ, քնարուկ. բողկուկ-ի դէպքում -ուկ-ն ակնյայտօրէն փոքրացուցիչ-փաղաքշական է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
այրուկ,
այրիկ,
ծիծառնուկ,
մժղուկ,
պուտուկ,
պտուկ,
ժախուկ,
կանեփուկ,
հաճարուկ,
մեղրուկ,
քնարուկ,
բողկուկ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 812, սյունակ 1
-ՈՒՄՆ
«իմացումն, լքումն, հոլովումն, մատուցումն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *men-/*mn-
նախորդող -ու հիմքային տարրով
Ծագում է հ.-ե. *men-/*mn- ածանցից՝ նախորդող -ու հիմքային տարրով (հ.-ե. *-eu/u):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
իմացումն,
լքումն,
հոլովումն,
մատուցումն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ.
գելումն - զելում
հայ.
երդումն - երդուայ ((երդնում < *երդումնոմ))
Տե՛ս նաեւ
Էջ 812, սյունակ 1
-ՈՒՆ
«ասուն, արբուն, գործուն, իմաստուն, շարժուն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ono-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-o-mno-)
ձայնդարձային ձեւ *-o-meno- ածանցից
Ծագում է՝ հ.-ե. *ono- ածանցից, թերեւս մասամբ նաեւ միջին սեռի դերբայական *-o-meno- ածանցի ձայնդարձային *-o-mno- ձեւից, ինչպէս կարծում է Ա. Մեյեն (* -mn- > - ւն անցմամբ)։ հնարաւոր է ենթադրել, որ այս ածանցով կազմուած դերբայական տիպի ձեւերն են հիմք տուել -նուլ տիպի բայերի համար՝ այտնուլ < այտունոլ, զարթնուլ < զարթունոլ (հմմտ. զարթուն), մածնուլ < մածունոլ (հմմտ. մածուն) եւ այլն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ասուն,
արբուն,
գործուն,
իմաստուն,
շարժուն
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան 186
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։