Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որ» որոնման արդյունք՝ 4475 բառահոդված
· Էջ 174 / 448
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՒՍ
(-ոյ, ուղ` նաեւ -ի, -ից)
«խյուս, լույծ ուտելիք, նորածին ցորենի միջի հյութ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *k'euk'-
*k > *kh անցմամբ զուգահեռ ունի հուն. κυπαω «խառնել, պղտորել» բառի հետ, որ ենթադրում է *k'euk'- հնդեւրոպական արմատ. սակայն հուն. բառի համեմատությունը լիտվ. šáukštas «գդալ», šíùkšmes «աղբ» բառերի հետ համարվում է անհավաստի:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κυπαω «խառնել, պղտորել»
լիտվ.
šáukštas «գդալ»
լիտվ.
šíùkšmes «աղբ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 597
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԵԶ
(բրբ. նաեւ՝ «խխունջ»)
«մողես»
Անստույգ (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōleig'h-)
*k > *kh անցմամբ
Քիչ հաւանական է նաեւ ծագումը սեմական աղբիւրից.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլեզագի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκώληξ «որդ»
լատ.
coluber «փոքր օձ»
ասոր.
xlezōnā
արաբ.
halazun «խխունջ»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻՄՊԱՅ 115
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԻԿ
«անզօր, տկար»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«չորանալ, ցամաքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēl-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκελίφρος «չորացած, նիհարած»
հ. շվեդ.
skäll «նիհար, բարակ, անհամ»
մ. վ. գ.
hel «թոյլ»
մ. վ. գ.
hellec «հոգնած»
լատվ.
kàlss «նիհար»
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԻԿ-Ք
(խլին-ք, -ամբք, խլնիք)
«խլինք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«բծերի, գորշ եւ սեւ գոյների նշանակման համար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēl- (+ -իկ), *khēl-no-, *khēlniio-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalana «բիծ, կեղտ»
հուն.
κελαίνος «սեւ»
հ. վ. գ.
huiwa «խոնաւութիւն, տիղմ, ջրի կեղտ, ցեխ»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻՄՊԱՅ 119
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԻՆԴ
«բոյսի պալար, կոճղէզ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kh(ē)lendh- կամ *kh(ē)lent-)
*k > *kh անցմամբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κυλίνδω «գլորել» (ատտ. κυλινδέω)
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼՈՒՐԴ
(-ի, -ից)
«խլուրդ, դաշտամուկ»
Անստույգ
Աղբյուր՝ ասոր. *xulda
«խլուրդ»
Գոհացուցիչ չեն ինչպէս հնդեւրոպական, այնպէս էլ ասորական ծագման վարկածները. առաջին դէպքում ուշադրութեան արժանի է համեմատութիւնը սլաւ. *kroto «խլուրդ» (ռուս. крот) բառի հետ, բայց չի վերականգնւում գոհացուցիչ նախաձեւ. երկրորդ դէպքում համարւում է ասորական փոխառութիւն՝ *xulda* «խլուրդ» (Աճ. ՀԱԲ 2, 374), բայց չի բացատրւում *ր*-ն, ուստի հնարաւոր աղբիւր է համարում ասորական բարբառային մի ձեւ (հմմտ. xaldūdā համիմաստ բառը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլրդենի,
խլրդնի
Նոր՝
խլրդային
խլրդային
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սլաւ.
*kroto «խլուրդ» (ռուս. крот)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 374
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼՊԼՏԱԼ
(բբ)
(ԲՀ՝ խալպտալ)
«խայտալ, թռչկոտել, թայտալ, շարժվել, զեռալ»
(բառարանային)
Բնիկ հնդեւրոպական (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *kēl-
«քշել, արագ շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ */խլ-)
կրկնաւոր կազմութիւն
կրկնաւոր կազմութիւն՝ */խլ- արմատից (հմմտ. բրբ. խլվլալ), որ կարող է կապ ունենալ հնդեւրոպական *kēl- արմատից՝ *khēl > խլ- (՞)
Տե՛ս նաեւ
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Անստույգ
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
Աղբյուր՝ վրաց. xweça
(քիչ հավաստի է)
«քերթել, թելը մաքրել»
Աղբյուր՝ մեգր.-ճան. xoc
(քիչ հավաստի է)
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 334, սյունակ 1
Խ(Ղ)ԽԱՅԹ
(-ի, -ից)
«վերքի ուռուցք, բարախ, որդ, ճիճու, հպարտություն, կեղծիք, խարդախություն»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«խփել, կտրել»
*k > *kh անցմամբ
Բաղադրյալ կազմություն (բարդ բառ)՝ խող- եւ խայթ. առաջինը կարելի է բխեցնել հնդեւրոպական *kel- «խփել, կտրել» արմատից՝ *k > *kh անցմամբ: Հմմտ. խիղ- (խող-): խայթ-ն էլ թերեւս առնված է ավելի լայն առումով (հմմտ. խեթ, խիթ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խ(ղ)խայթիլ,
խղխայթումն,
բազմախ(ղ)խայթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
calamitas «վնաս»
լատ.
clades «վնաս, աղետ, խեղություն, խեղանդամություն, հաշմ»
ռուս.
колоть «ծակել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 334, սյունակ 1
ԽՄԱԹԵԼ
«կպչել, հարել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kol(e)i-
«սոսինձ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōl(i)-)
հ.-ե. արմատ՝ *klēu-
«կեռիկ, կցել»
Բաղադրյալ կազմություն (բարդ բառ)՝ խող- եւ խթել. առաջինը կարելի է բխեցնել հնդեւրոպական *kol(e)i- «սոսինձ» արմատից (*khōl(i)- > *խոտղ): Երկրորդը կազմված է խթ արմատից: Ավելի քիչ հավանական է կապել հնդեւրոպական *klēu-, *klāu- «կեռիկ, կցել» արմատի հետ:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κολλα «սոսինձ»
մ. ստ. գ.
helen (*haljan) «սոսնձել, կպցնել, կպչել»
ռուս.
клей, клеить «սոսնձել, սոսինձ, սոսնձով կպցնել»
Մատենագիտություն
Ջաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 115
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։