Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որ» որոնման արդյունք՝ 4475 բառահոդված
· Էջ 173 / 448
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆՃ
«հրճվանք, ցնծություն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *khendh-
«խնդալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khendhio-)
Բնիկ հնդեւրոպական` *khendhio- > խնճ- > խինճ` *khendh- «խնդալ» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնճաւոր,
խնճոտոր,
խնճիղ,
խնճղալ,
խնճղալից,
խնճղանք,
խնճաղ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. պ.
xandētan «խնդալ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 380
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆՁ
I
«գոգ, խորշ, անկյուն, ծոց. ծալք», խինձ «արգանդախորշ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-d/t-
«ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khintio-, *khindio-)
տարբերակային ձեւերից
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
chitti- «ճեղքում»
հնդկ.
chidrá «ճեղք, անցք»
լատ.
scindō «ճեղքել»
լատ.
scissiō «ճեղքում»
կիմր.
cwis «ակոս» (<*kēidtā)
հ. իսլ.
hīt «կաշեպարկ»
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՆՁ
II
«կաթնաբերիկ, անարմատ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
Բաղադրութիւն՝ խնձձեղէն (խնձձեղինոյ տակ)։ Թերեւս կապված է խինձ/ձ «գոգ, ծալք, խորշ, անկյուն, ծոց» բառի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնձձեղէն
Էջ 331, սյունակ 1
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՇՏ
I
(-ի, -աց)
«անկողին»
Ծագումն անհայտ է
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խշտի(ք),
խշտեակ,
խշտել,
գետնախշտեայ,
հողախշտի,
ստորախշտեցուցանել
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՍՄ
«հակառակորդ, հակառակ կողմ, մեղադրյալ, պատասխանող»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. xasm
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 369
Էջ 331, սյունակ 1
ԽԻՍՏ
(-ի, -աց)
«կարծր, պինդ, դժվարին, խիստ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-to-)
այս դեպքում հայերենում գործում է *dt > *tt > st անցումը, եւ նա պատկանում է *tt > st անցմամբ բնութագրվող տարածքին (արեալին), այսինքն` իրանական, հունական, բալթիական եւ սլավոնական լեզուներին։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 370) դնում է կասկածելի ստուգաբանությունների մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խստութիւն,
խստապահանջ,
խստանալ,
անխստապահանջ,
խստաձայն,
խստաբերութիւն,
խստաշունչ,
խստասիրտ,
խստերախ,
խստիւ,
խստաբար,
խստել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda «ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti «պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիթ, խթել, խեթ (*t ածականով)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 370
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՏ
«խիտ, հոծ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-d-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khid-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խտութիւն,
խստանալ,
խստաբար,
խիտամայրի,
խիտասաղարթ,
թանձրախիտ,
տերեւախիտ,
բազմախիտ,
ոստախիտ,
թաւախիտ,
անտառախիտ,
խտաչափ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khēda- «ճնշում, ծանր բեռ»
հ. հնդկ.
khidáti «պոկում է, սեղմում է»
հայ.
խիստ (*t ածականով)
հայ.
խիթ
հայ.
խթել
հայ.
խեթ
Մատենագիտություն
Scheftelowitz, BB 32;
Meillet, Dial. I.-E. 57
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՐՏ
«խրտնած, վախեցած»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khēr-d-
«ցատկել»
(անմիջական նախաձեւ՝ (s)ker-(d)-)
*k > *kh անցմամբ: Շեֆտելովիցը (BB 28, 312) կապում է խայթ, խեթ ձեւերի հետ, որ հիշատակում է նաեւ Պոկոռնին (Pok. IEW 1, 917), բայց ավելի հակված է այն հանելու *khid-ro-ից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խրտնել,
խրտուիլ,
խրտուիլակ,
խրտչան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κραδάω «թափահարել»
հուն.
κραδαίνω «թափահարել, շարժել»
կրավ.
— «դողալ»
մ. իռլ.
ceird «քայլք»
մ. իռլ.
skreoin «վախ»
հ. իսլ.
skjarr «վախկոտ, երկչոտ, վեհերոտ»
հ. իսլ.
skirra «վախեցնել»
հ. վ. գ.
schrecken «վեր ցատկեցնել, վախեցնել, խրտնեցնել»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114;
BB 312;
Pok. IEW 917
Տե՛ս նաեւ
Էջ 332, սյունակ 1
ԽԻՑ
«խցան, խցանող առարկա»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kei-(d/t)-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khit-so- կամ *khit-s-)
Ավելի քիչ հավանական է կապը խիթ, խայթ արմատների հետ` *(s)k(h)ai-t- «խփել, հրել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խցումն,
խցանել,
խցական,
խցկուկ,
խնուլ,
զուգախնուլ,
ունկնախից,
խցան,
խցհան,
խցահան,
խցանահան,
խցկել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scīt «փայտի կտոր, ծղան»
Մատենագիտություն
Ջհաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։