Մաքրել
Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որ» որոնման արդյունք՝ 4475 բառահոդված · Էջ 172 / 448
Արտահանել արդյունքները (Excel / CSV)
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻԼ «փնտրտուք, որոնում, զննութիւն, անջատում, խզում»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khēl- «կտրել» (անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kel-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլել, խլխլել, խլխլական, խլումն, խլոցք, արմատախիլ, արմատախլել, թիկնախիլ, լարախիլ, դժուարախիլ, տաշտախիլ, տակախիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն. σκύλλω «պատռել, տանջել»
հ. իռլ. skilja «անջատել. տարբերել, հասկանալ»
հ. իռլ. skil «տարբերում, վճիռ»
մ. ն. գ. schelen «անջատել. տարբերել»
հ. անգլ. scielian «բաժանել. հեռացնել»
Մատենագիտություն
Mann, AIE 23; Ջահուկյան, ՕԻԱՊԱՅ 113
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻԼԱՅ «նուէր, իբրեւ նուէր տրուող զգեստ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. hila
Աղբյուր՝ ասոր. *hīlā
Ղազ.-Աւ. ՄՀԲ 340՝ ասոր. *hīlā
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խիլայել
Մատենագիտություն
Ղազ.-Աւ. ՄՀԲ 340
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
Խ(Ի)ԼԱԼ «մի բոյս՝ bunium bulbocastanum» (բուսաբանական)
Փոխառություն
Աղբյուր՝ պ. xīlāl < արաբ. xilāl «քչփորիկ» «մի բոյս»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 372
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
Խ(Ի)ԼԱՅ (ղիլայ, խլ(ղ)աթ, խիշայ) «նուիրատրուած թանկագին զգեստ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. *xīlā
Աղբյուր՝ արաբ. xilat
հմմտ. արաբ. xilat
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խլատեռ, խ(ի)լայել, խ(ի)լաթել
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 372
Տե՛ս նաեւ
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻԽԱԲԱՍ (եխիխասար՞) «խուխ, թուք, կեղտոտ բան»
Ծագումն անհայտ է
կրկնաւոր կազմութիւն՞
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻՂԲ «շատ, ստուար, որոշ քանակի»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-(e)p- «կտրել»
որտեղից՝ գոթ. halbs, հայ. խեղփ «կես»
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ. halbs
հայ. խեղփ «կես»
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻՂՃ (-ի, -ից) (խեղճ, խիղծ) «խիղճ, խղճմտանք, կարեկցանք. չար»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kheldio- «պարտաւոր լինել» (անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kel-)
Քիչ հաւանական է կապը հնդեւրոպական *(s)kel- «կտրել» արմատի հետ, որտեղից՝ հուն. κολονω «վնասել, փչացնել, ստորացնել», լատ. calamitas «դժբախտութիւն», clādēs աղէտ»։ - Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114 (ընդհանրապէս հնարաւոր է հնդեւրոպական երկու արմատների կապը)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խղճել, խղճալ, խղճական, խղճամիտ, խղճմտանք, խղճալի, անխիղճ
Նոր՝
խեղճմութիւն, խղճահարութիւն, անխղճօրէն, անխղճմտանք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ. kaltė «հանցանք, մեղք, պարտականութիւն»
լիտվ. kaltas «մեղաւոր, հանցաւոր, պարտական»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻԱՊԱՅ 114
Էջ 330, սյունակ 1 Էջ 330
ԽԻՃ ուշ՝ -ի, -ից «խիճ, կոպիճ, քարի կտորտանք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d- «կտրել, անջատել» (անմիջական նախաձեւ՝ *khidio-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)h(h)ēd- «ճեղքել, պատռել»
Կապ ունի՞ կիճ «մարմար» բառի հետ՝ կ/խ լծորդությամբ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խճաքար, խճամած, խճել, խճեայ, մանրախիճ
Նոր՝
խճուղի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ. ցոփլ
հուն. σχιδαξ «տաշեղ»
լիտվ. skiedà «տաշեղ, եղան»
լիտվ. skiedarèi «տաշեղ, եղան»
Էջ 331, սյունակ 1 Էջ 331
ԽԻՏՈՒԼԱԿԱՆ «մի տեսակ կավ»
Բնիկ հնդեւրոպական
Բաղկացած է խիմուլա կղզանունից եւ հայ. կան բառից որպէս թարգմանութիւն հուն. Կիմոլիա գի բառակապակցության:
Էջ 331, սյունակ 1 Էջ 331
ԽԻՆԴ (-ի) «ուրախություն, խնդում»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *k(h)endh- «խնդալ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնդալ, խնդացուցանել, խնդալից, խնդանք, խնդակոր, խնդամոլ, խնդամոլի, մոլախինդ, մոլեխինդ
Նոր՝
չարախինդ, չարախնդություն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. պ. xandētan «խնդալ»
մ. պ. xandak «ժպիտ» (հայ-իրանական զուգաբանություն)
Մատենագիտություն
H. IF. Anz. 48; Աճ. ՀԱԲ 367