Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 736, սյունակ 1
ՏՏՈՑ
«արտաքնոց»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
կազմուած է տտել այլուստ անծանօթ բայից` -ոց վերջածանցով:
Էջ 745, սյունակ 1
Էջ 750, սյունակ 1
ՈՒՆՋ
II
-ի
«գանձ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ վրաց. սոյն
Աճառյանը (ՀԱԲ 3, 605) հաւանական է համարում հակառակ փոխառութիւնը, եթէ մանաւանդ հայ. ունջ «տակ, խորք» բառը ունեցել է «կուտակւած, դիզւած բան» իմաստը:
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 605
Էջ 751, սյունակ 1
Էջ 766, սյունակ 1
ՓՈԽ
-ո
«փոխ տուած բան, դրամ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Աճառեանը (ՀԱԲ 4, 510-511) կցում է ակկադ. pūxu «փոխանութիւն, փոխարինութիւն» բառից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
փոխել,
փոխադարձ,
տեղափոխ,
փոխաբերութիւն,
փոխանցել,
փոփոխել,
անփոփոխ,
փոխարքայ,
փոխարինաբար
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 510-511
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՂ
«բակաղ, կենցաղ, այլեւ խանդաղ(-ատ), կախաղ(-ան) եւ յաշաղ(-ել), յապաղ(-ել)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-lo-
նախորդող -ա ձայնաւորով
-ա-ի համար հմմտ. բակ, -աց, աշ, -աց:
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՄՆ
«այծեամն (կազմուած՝ այծի հիմքից, եւ պէտք է առանձնացնել ոչ թէ -եամն, այլ -ամն ածանց)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
կարելի է ենթադրել ինչ-որ հին գոյականական կամ, աւելի քիչ հաւանականութեամբ, ածական բաղադրիչ:
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅԻՆ
«ամառային, ամսային, գարնանային, երկնային, մարդկային, իւրային, ծերային, մերային, նոցային»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է -ա(յ) տարրից եւ -ին ածանցից: Հմմտ. նախ՝ իւրային-իւրոյին, ծերային-ծերոյին, մերային-մերոյին տարբերակները՝ իւրոյ, ծերոյ, մերոյ ձեւերի կողքին՝ իւրոյ-իւրոյին-իւրային զարգացմամբ (վերջինս՝ համաբանութեամբ): Երկրորդ՝ նոցա-նոցային կազմութիւնը՝ հիմքային ա-ի պահպանմամբ եւ -ին ածանցով: Երրորդ՝ ա-ով հիմք ունեցող բառերի -ային-ով կազմութիւնները՝ հնդեւրոպական դարբին, -ա-ց-դարբնային, երկիր, -ա-ց-երկրային, լեզու, -ա-ց- լեզուային եւ այլն (հերթագայական են ամարային, ձմերային ձեւերը ամառն, -րան, ձմեռն, -րան ձեւերից՝ ամառնային, ձմեռնային ուշ ձեւերի կողքին), ոչ հնդեւրոպական ագարակ, -ա-ց - ագարակային, աշխարհ, -ա-ց - աշխարհային, խաւար, -ա-ց - խաւարային, հրեշտակ, -ա-ց - հրեշտակային եւ այլն: Հիմքային -ա-ի անկումից յետոյ ընկալուելով որպէս ինքնուրոյն ածանց՝ -ային-ը բառեր է կազմել նաեւ ոչ -ա-ով հիմքերից՝ աշուն, -նան - աշնանային, երկին, -ի-ց - երկնային, հող, -ոյ հողային, ջերմ, -ոյ ջերմային եւ այլն: Անհաւանական պէտք է համարել իրանական ծագման վարկածը՝ -aina- (աւեստ. -aēna-, հ. պրսկ. -aina-) ածանցից, որ նիւթական ածականներ է կազմել՝ աւեստ. zaranaēna- «ոսկեայ», հ. պրսկ. aθangaina «քարէ» եւ այլն: Իրանական ածանցը գործածութեամբ շատ աւելի նեղ է եղել եւ միջին շրջանում ունեցել է -են տեսքը: Կարելի է կարծել, որ իրանական ածանցը նպաստել է հայերեն ածանցի բաղադրիչների միասնացմանը եւ տարածմանը, եթէ ունենայինք նիւթ նշանակող իրանական ծագման հիմքերից -ային-ով կազմութիւններ, բայց այդպիսիք չկան: ուրարտական -aini-ով հատուկ անունները պէտք է հայկական եւ իրանական կազմութիւններ լինեն, կամ կազմուած լինեն ուրարտական -ni-ով՝ -ia-ով հիմքերից:
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅՆ
«ամենայն, արկայն (հմմտ. երկար), միայն, որովայն, ոստայն, ունայն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ino-
*ā/ə-ով վերջացող բառերի վրայ *-ino ածանցի յաւելմամբ
*ā/ə-ից ծագող ա-ն հետագայում գիտակցուել է որպէս ածանցի տարր, իսկ i-ն ձայնաւորից յետոյ վերածուել է յ-ի:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
δηρόν
հմմտ. dwā-ro->երկար
հուն.
άνθινος
«ծաղկային»
άνθος «ծաղիկ»
Էջ 796, սյունակ 1
-ԱՅՆԻ
«ամարայնի, գարն(ան)այնի, ձմերայնի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Մակբայական այս ածանցը հաւանաբար ծագում է -ային ածականական ածանցի հին ներգոյական ձեւից՝ ամարային- ամարայնի, գարն(ան)ային-գարնայնի, ձմերային-ձմերայնի. աւելի քիչ հաւանական է ենթադրել -ային եւ -ի ածանցների բաղարկութիւն կամ -այն ածանցի սեռական-տրականի ձեւ (*ամարայն, *գարնայն, *ձմերայն ձեւեր չկան):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամարայնի,
գարն(ան)այնի,
ձմերայնի
Մատենագիտություն
Greppin 1975, 105
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։