Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 809, սյունակ 1
-ՈՅՐ
«հաստոյր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-tero-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-kʷ o-tero-)
նախորդող -o-ով
Թերեւս ծագում է հ.-ե. *-tero- ածանցից, որ առկայ է նաեւ դերանուանական ոյր < *-kʷ o-tero- ձեւի մէջ` նախորդող -o-ով:
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՐ
I
(հմմտ. -ար, -իր, -ուր)
«բեկոր, գլոր (հմմտ. գիլ), երեկոր, հատոր, մոլոր (հմմտ. մոլ-ի, մոլար), սին-լքոր, այլեւ առանձին չգիտակցվող հիմքով՝ բոլոր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(e)ro-
ածանց
Ծագում է հ.-ե. -(e)ro- ածանցից՝ հավանաբար հետագա առնմանությամբ ծագած նախորդող ձայնավորով՝ *wele-ro> *welo-ro-> գլոր, *regʷos-oro- երեկոր, *mole-ro > *molo-ro- > մոլոր եւ այլն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
բեկոր,
գլոր,
երեկոր,
հատոր,
մոլոր,
սին-լքոր,
բոլոր
Տե՛ս նաեւ
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՐԴ
«ավելորդ, լծորդ, կցորդ, մնացորդ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-dhro-
«գործողության միջոց, գործիք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *-u-)
նախորդող *-u-ով
Հավանաբար ծագում է հ.-ե. *-dhro- ածանցից՝ նախորդող *-u-ով. հ.-ե. այս ածանցը ցույց է տալիս գործողության միջոց, գործիք, բայց հետո հայերենում ընդլայնել է իր գործառության շրջանակները՝ անձերի դեպքում նշանակելով անձերի անուններ (անդորդ, սայլորդ եւ այլն), թվականների դեպքում նախորդ -ր-ի (տե՛ս) հետ միասին՝ կարգ (երկրորդ, երրորդ, չորրորդ եւ այլն)։ այս վարկածը առանձնապես հավանական կլինի, եթե ճիշտ է Բ․ Օլսենը, որ կոկորդ-ը բխեցնում է *gʷo-gʷor-tro- (*-tro-ն *-dhro-ի տարբերակն է)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ավելորդ,
լծորդ,
կցորդ,
մնացորդ,
անդորդ,
սայլորդ,
երկրորդ,
երրորդ,
չորրորդ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 810, սյունակ 1
-ՈՑ
«արգելոց, աւթոց, բայոց, հալոց, ձմերոց, մրջիւնոց, խայթոց, մխոց, ջնջոց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-sko-/-ā-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-u-)
նախորդող հիմքային *-u-ձայնավորով
Ծագում է հ.-ե. *-sko-/-ā- ածանցից՝ նախորդող հիմքային *-u-ձայնավորով. տեղացույց իմաստը զարգացել է հայերենում։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արգելոց,
աւթոց,
բայոց,
հալոց,
ձմերոց,
մրջիւնոց,
խայթոց,
մխոց,
ջնջոց
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԱԾ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է բայական -ու- հիմքակազմ տարրից (հմմտ. կալուած-կալում, հարուած-հարում, հեղուած-հեղում, յաւելուած-յաւելում, եւ -ած վերջածանցից. հետագայում տարածուել է -ու- հիմք չունեցող ձեւերի վրայ (հմմտ. գործուած - գործեմ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անկուած,
արբուած,
գործուած,
հաստուած
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԱԿ
(-աւակ)
(կարուակ (-աւակ))
«կոչկակար»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
փոխատու լեզու՝ վրաց. *kar-/kr-
«կապել»
փոխատու լեզու՝ ուրարտերէն
Եթէ կար-ը ծագում է քարթվելական (յատկապէս զաներէն) աղբիւրից (հմմտ. վրաց. *kar-/kr- «կապել»), ինչպէս կարծում է Ֆոգտը, ապա կարելի է կապ տեսնել հիմքային -av-/-v- տարրերի (հմմտ. վրաց. *kar-/kr-ից kr-av հիմքը, այլեւ ker-ից krva բայանունը) ու կարու-/-աւ/ու- տարրերի միջեւ եւ -ակ-ը դիտել որպէս ածանց: Եթէ ճիշտ է Հ. Աճառեանը, որ անհաւանական է համարում հայերէն ձեւերը բխեցնել վրացերէն համապատասխան ձեւերից, ապա թերեւս պէտք է ենթադրել ընդհանուր փոխառութիւն ուրարտերէնից, մանաւանդ որ առկա է ընդհանուր արմատ, եւ այն կարող էր ժառանգել ուրարտերէնը, որպէս նորատիպ լեզու:
Մատենագիտություն
NTS 333;
ՀԱԲ 542;
Иллич-Свитыч 321-323
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԹԻՒՆ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-tion
(անմիջական նախաձեւ՝ *-eu-ti- / -ou-ti-)
առաջին դէպքում պէտք է ենթադրել *-tion-ից առաջ սկզբնական *eu/ou երկբարբառ
Ծագում է կամ հ.-ե. *-tion ածանցից (հմմտ. լատ. *-tio, սեռ. -tionis), կամ -ոյթ եւ -իւն ածանցների բաղարկումից (հմմտ. ծերոյթ - ծերութիւն). առաջին դէպքում պէտք է ենթադրել *-tion-ից առաջ սկզբնական *eu/ou երկբարբառ, որից հետո *t-ն չի փոխւում (-ոյթ < *-eu-ti-/-ou-ti-), կամ կարծել, որ *-ter > -յր փոփոխութեան կողքին եղել է *ti- > թ փոփոխութիւն. վերջին վարկածը երեւի հաւանական է, եթէ նկատի ունենաք -ութիւն-ով մի շարք բառերի -ու-ի համընկնելը ածանցեալների հիմքային եւ ածանցական ու-ի հետ` երէց, սեռ. երիցու -երիցութիւն, այլեւ հոգածու-հոգածութիւն, հոգաբարձու-հոգաբարձութիւն եւ այլն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երիցութիւն,
թողութիւն,
ծերութիւն,
յարութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
*-tio
սեռ. -tionis
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԼ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-lo-
նախորդող -ու- ձայնաւորով
Թէեւ թաթ, կափ հիմքերի հ.-ե. ծագումը չի հաստատուած, բայց հաւանական է -ուլ ածանցի -լ-ի հ.-ե. ծագումը` *-lo- ածանցից (նախորդող -ու- ձայնաւորով), որ ունեցել է նաեւ փոքրացուցիչ - փաղաքշական արժէք:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թաթուլ,
կափուլ
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԿ
I
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-kon-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-u-kon-)
նախորդող *-u- հիմքակազմ տարրով
Ինչպէս -իկ-ը (տե՛ս), ծագում է հնդեւրոպական *-kon- բաղադրեալ ածանցից` նախորդող *-u- հիմքակազմ տարրով (հմմտ. մանուկ-մանր, սեռ.-տր. մանու). Այս նոյն -ուկ-ն է արդեօք, որ համաբանութեամբ տարածուել է բուսանունների վրայ` ժախուկ, կանեփուկ, հաճարուկ, մեղրուկ, քնարուկ. բողկուկ-ի դէպքում -ուկ-ն ակնյայտօրէն փոքրացուցիչ-փաղաքշական է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
այրուկ,
այրիկ,
ծիծառնուկ,
մժղուկ,
պուտուկ,
պտուկ,
ժախուկ,
կանեփուկ,
հաճարուկ,
մեղրուկ,
քնարուկ,
բողկուկ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 811, սյունակ 1
-ՈՒԿ
II
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-u-g'-
քիչ հաւանական վերականգնում
Ինչպէս -իկ²-ի դէպքում, կարելի էր ենթադրել իրական ծագում, բայց համապատասխան իրանական հակադրուող հիմքերը սակաւադէպ են` շնորհուկ, պարտուկ. աւելի հաւանական է ենթադրել հին -ու-ով հիմքերից -կ-ով այլ ձեւերի համաբանութեամբ տարածուած կազմութիւններ. քիչ հաւանական է -ուկ-ի համար վերականգնել հ.-ե. *-u-g'-:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զեղջուկ,
հարցուկ,
հեղուկ,
ջերմուկ
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։