Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 797, սյունակ 1
-ԱՆԴ
(ն) (տե՛ս -անդ)
(արգանդ (հմմտ. արգ-ա-հատել) եռանդն)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ti-
նախորդող *-n- տարրով
Ծագում է հ.-ե. *-ti- ածանցից՝ նախորդող *-n- տարրով եւ եռանդն-ի դեպքում՝ ածած ն-ով:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 797, սյունակ 1
-ԱՆԻ
I
(բոկանի, գեղանի, դողանի, լեզուանի, հովանի, մատանի, պիտանի, այլեւ միագնված կազմությամբ՝ կենդանի, հոյանի, հոմանի)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Նկատի ունենալով այս -անի-ով բառերի գերակշիռ մասի հնդեւրոպական ծագումը եւ տողան-տողանի տիպի զուգահեռների առկայությունը՝ կարելի է համարել հայկական կազմություն՝ -ան ածանցով կամ հիմքային տարրով եւ -ի ածանցով. սրանից պետք է տարբերել այն -անի-ն, որ իբրեւ ինքնուրույն ածանց գիտակցվել է բառավերջի -ն-ի անկումից հետո, եւ որը կազմված է -ան հիմքակազմ տարրից ու -ի ածանցից՝ ակն-ական-ականի, անուն- անվան-անվանի եւ այլն:
Էջ 797, սյունակ 1
-ԱՆԻ
II
(ազատանի, ավագանի, նամականի, վնասանի)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. -ān
«հոգնակերտ»
Նկատի ունենալով -անի-ով հոգնակերտ-հավաքական բառերի մեծ մասի իրանական ծագումը՝ այն պետք է համարել իրանական -ān հոգնակերտից ծագող -ան-ի եւ ի-ի միացման արդյունք. վերջինիս ծագումը լիովին պարզ չէ:
Էջ 798, սյունակ 1
-ԱՆՈՑ
«ամարանոց, ձմերանոց, կողմանոց, թիկնանոց, եզնանոց, աւազականոց»
Ստուգաբանություն ()
Կազմուած է -ան տարրից եւ -ոց ածանցից, ընդ որում -ան-ի ծագումը տարբեր է. այն մասամբ գոյականական հիմքակազմ տարր է` ամարանոց (հմմտ. ամառն, սեռ.-տր. ամարան), կողմանոց, ձմերանոց (-անոց-ի հետագայ միասնական ըմբռնմամբ եւ տարածմամբ` եզնանոց, թիկնանոց), մասամբ, թերեւս, -ան հոգնակերտ-հաւաքականանիշը` աշակերտանոց, աւազականոց, երիտասարդանոց, մասամբ էլ բայական հիմքակազմ տարր` ելանոց (ՆՀԲ-ում չկայ, Լ. Հովհաննիսեան, 194), հեծանոց (եթե կապուած է հեծանեմ բայի հետ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամարանոց,
ձմերանոց,
կողմանոց,
թիկնանոց,
եզնանոց,
աւազականոց,
աշակերտանոց,
աւազականոց,
երիտասարդանոց,
ելանոց,
հեծանոց
Մատենագիտություն
Լ. Հովհաննիսեան 194
Տե՛ս նաեւ
Էջ 798, սյունակ 1
-ԱՆՑ
I
«ածանց»
(քերականական տերմին)
Ստուգաբանություն ()
փոխատու լեզու՝ հուն. παράγωγον
«ածանց»
Արհեստականօրէն կազմուել է Թրակացու «Քերականական արուեստի» հայ թարգմանչի կողմից անց(անել) բայի արմատից ածանցական ձեւի հետ միասին` հուն. παράγωγον բառի օրինակով. հմմտ. ած-անցուցանել «ածանցել», որտեղ անցուցանել-ը անցանել բայի պատճառականն է. այժմ կապը անցանել >անցնել բայի հետ չի գիտակցւում. հնում անց-ը սակաւադէպ է հանդիպում որպէս բարդութեան բաղադրիչ` դիւրանց. աւելի տարածուած է -զ-անց-ը` երդմնազանց, ուխտազանց եւ այլն։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ած-անցուցանել,
դիւրանց,
երդմնազանց,
ուխտազանց
Տե՛ս նաեւ
Էջ 798, սյունակ 1
-ԱՆՔ
I
«աղաչանք, աշխատանք, եպերանք, մաղթանք»
Ստուգաբանություն ()
փոխատու լեզու՝ ասոր. purqānā
«փրկանք»
Ծագում է -ան- բայահիմքային տարրից (կազմիչից)` -ք հոգնակերտով, որ այս դէպքում ածանցական արժէք է ձեռք բերել. հմմտ. աղքատանք-աղքատան-(ալ), գտանք-գտան-(ել), երկութան-ք -երկութան-(ալ), զառածանք-զառածան-(ել), զարման-ք-զարման-(ալ), յանցան-ք-յանցան-(ել), լուծան-ք-լուծան-(ել) եւ այլն. եթե կան բայական զուգահեռն` -ան-ով եւ առանց -ան-ի ձեւեր, ապա -ան-ք-ով ձեւերը կազմուել են -ան-ով ձեւերից` մարթանք-մարթան-(ալ) եւ մարթ-(ել), լուտան-ք-լուտան-(ալ) եւ լուտ-(ալ). հետագայում -ան-ք-ը համաբանութեամբ անուններ է կազմել նաեւ -ան-ից զուրկ հիմքերից` աղաչել - աղաչան-ք, մաղթ-ել-մաղթ-ան-ք, ողորմ-իլ-ողորմ-ան-ք եւ այլն. -ան-ք-ի կայունացման եւ տարածման համար քիչ դեր չեն խաղացել իրանական բայահիմքից ածական անուններ կազմող -ān-ով, մասամբ, նաեւ ասորական -ānā-ով հիմքերը (հմմտ. փրկանք < ասոր. purqānā). ճիշտ չէ Գրեպինը (Greppin, 1975, 43)` նշելով, թե «-անք ածանցը երեւան է գալիս միայն ենթաշերտային ծագման արմատների հետ (՞) եւ նմանապէս ինքն էլ պիտի լինի ենթաշերտային ծագման»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղաչանք,
աշխատանք,
եպերանք,
մաղթանք,
աղքատանք,
գտանք,
երկութանք,
զառածանք,
զարմանք,
յանցանք,
լուծանք,
մարթանք,
լուտանք,
ողորմանք,
փրկանք
Մատենագիտություն
Greppin 1975, 43
Էջ 799, սյունակ 1
ԱՍՈՒՆ
(-(ա)սուն)
«յիսուն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *komt-
(անմիջական նախաձեւ՝ *komtə-)
որ կազմել է տասնեակ ցոյց տուող թուականներ
Կարելի է առանձնացնել -սուն-ը, որը ծագում է հ.-ե. *komtə-ից, որ կազմել է տասնեակ ցոյց տուող թուականներ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
յիսուն,
վաթսուն,
ութսուն,
քառասուն,
եաւթանասուն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
τριάκοντα
«երեսուն»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 799, սյունակ 1
ԱՍՏ
(-(ա)ստ)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-sti-
նախորդող -ա ձայնաւորով, որ տարբեր բնոյթ ունի
Հաւանաբար ծագում է հ.-ե. *-sti- ածանցից նախորդող -ա ձայնաւորով, որ տարբեր բնոյթ ունի։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
զգաստ,
իմաստ,
ուրաստ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
խեթ.
-ašti
հ. սլ.
-ostĭ
Մատենագիտություն
Benveniste 1962, 95
Տե՛ս նաեւ
Էջ 800, սյունակ 1
-ԱՏ
I
«արմատ, հաստատ, այլեւ, թերեւս, աղքատ, անքատ, փինատ, որոնց ածանցելի հիմքերը անկախօրէն չեն պահպանուել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
ածանցելի հիմքերը անկախօրէն չեն պահպանուել։ Համեմատելի է հ. հնդկ. -ad-, աւ. -əδ-, հուն. -αδ- ածանցների հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արմատ,
հաստատ,
աղքատ,
անքատ,
փինատ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
drsad-
«ժայռ, քար»
հուն.
δειράς, -αδος
«լեռնաշղթա»
հ. հնդկ.
sarád-
«աշուն»
աւ. sarəδ-
հուն.
φυγάς, -άδος
«վազող, փախչող, փախստական»
Մատենագիտություն
Greppin 56
Էջ 800, սյունակ 1
-ԱՐ
I
(հմմտ. -իր, -որ, -ուր)
«մեծար, մթար, մոլար... այլեւ՝ գրաբարում այլեւս անվերլուծելի արդար, գալար, դալար, երկար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ro-
(անմիջական նախաձեւ՝ *(e)ro-)
*-ro-ի դէպքում նախորդ ձայնաւորով
հ.-ե. *-(e)ro- ածանցից՝ *-ro-ի դէպքում նախորդ ձայնաւորով։ թերեւս մասամբ խառնուել է առնել բայի ար- հիմքից ծագող ձեւերի հետ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
մեծար,
մթար,
մոլար,
արդար,
գալար,
դալար,
երկար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
δ(φ)αρόν
«երկար ժամանակ»
հուն.
*μεγαρος
«մեծարել»
որտեղից μεγαίρω = մեծարել
աւ.
arə dhra-
«հաւատարիմ»
հուն.
θαλερός
«մատաղ»
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։