Մաքրել
Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որ» որոնման արդյունք՝ 4475 բառահոդված · Էջ 162 / 448
Արտահանել արդյունքները (Excel / CSV)
Էջ 315, սյունակ 1 Էջ 315
ԽԱՅՐԱԼԻ ««գոհութիւն» (ԲՀ)»
Անստույգ (թերեւս)
թերեւս բաղկացած է խայր եւ լի բաղադրիչներից, որոնցից առաջինը փոխառուած է հուն. χαιρον «ուրախութիւն», χαιρω «ուրախանալ, գոհ լինել, գոհանալ» բառերի χαιρ- հիմքից
Էջ 315, սյունակ 1 Էջ 315
ԽԱՆ I (խոն), -ի, -ից ««սինի» (թրք. «գորենի մի չափ»)»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրանական (՞)
Աղբյուր՝ պ. xuān «սինի, սեղան, սփռոց»
պ. xuān (կարդացւում է առանց ս-ի) «սինի», այլեւ՝ «սեղան. սփռոց»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանակիր
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 327
Տե՛ս նաեւ
Էջ 315, սյունակ 1 Էջ 315
ԽԱՆ IV «կտոր, բեկոր, փշուր (՞)»
Ծագումն անհայտ է (՞)
Էջ 315, սյունակ 1 Էջ 315
ԽԱՆԴ (խանտ), -ոյ, -ի, -ից «ուժգին կիրք, եռանդ, սրտի բորբոքուածութիւն, գորով, սէր»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *khand- «լուսաւորել, վառվել, այրվել» (անմիջական նախաձեւ՝ *(s)kand-, *(s)kend-) ռնգայինից հետո տ/դ անցումով
արմատից (ռնգայինից հետո տ/դ անցումով)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանդակաթ, խանդալ, խանդանի, խանդութիւն, խանդել, խանդեղնութիւն, խանդաղանի, խանդաղական, խանդաղիլ, խանդաղատ, խանդաղատիլ, խանդաղատութիւն, խանդաղատանք, չխանդաղատանք
Նոր՝
խանդավառ, խանդավառութիւն, խանդոտ, խանդոտիլ, խանդոտութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ. candati «լուսաւորում է»
հուն. κανδαρος «ածուխ»
լատ. candeō
հինդկ. candra-
հուն. κανδαλος
հայ. խանդ
Էջ 316, սյունակ 1 Էջ 316
ԽԱՆԴԱԿ II ««խանագործ (՞)» («սեղանագործ (՞)»)» (ԲՀ)
Փոխառություն (՞)
Աղբյուր՝ պրսկ. xuān (թերեւս) «սեղան, ափսե, սինի»
կապված է պրսկ. xuān > հայ. խան «սեղան, ափսե, սինի» բառի հետ
Էջ 316, սյունակ 1 Էջ 316
ԽԱՆՁ (խանձ) «այրվածահոտ, հրդեհ, վառելիք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kend- «լուսավորել, վառվել, այրվել» (անմիջական նախաձեւ՝ *khndio-) ռնգայինից հետո խուլ/ձայնեղ (ծ/ժ) անցմամբ
արմատից՝ ռնգայինից հետո խուլ/ձայնեղ (ծ/ժ) անցմամբ։ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 329) խանձ-ից է բխեցնում խազ «ցանկացող, մոլյալ», որ իրանական ծագում ունի
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանձել, խանձիլ, խանձոց, խանձառ, խանձատ, խանձող, խանձողի, խանձիք, խանձրահոտ, խանձրահոտիլ, խանձրահամ, խանձրահամութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ. candati «լուսավորում է»
հուն. κανδαρος «ածուխ»
լատ. candeō «սպիտակ լինել, փայլել, բոցավառվել, շիկանալ»
կիմր. cann «սպիտակ, լուսավոր»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 331
Տե՛ս նաեւ
Էջ 316, սյունակ 1 Էջ 316
ԽԱՆՁԱՐՈՒՐ «մանկան բարուր, փաթաթաշոր, փաթաթան»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. ՙazrurā
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանձարրել, խանձարրապուտ, խանձարրապատիլ
Մատենագիտություն
H. AG 517; Աճ. ՀԱԲ 331
Էջ 316, սյունակ 1 Էջ 316
ԽԱՆՈՒԹ (խանութ), -ի, -ից «խանութ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. xānutā
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խանութապան, խանութպան, խանութայք
Մատենագիտություն
H. AG 304; Աճ. ՀԱԲ 331
Էջ 317, սյունակ 1 Էջ 317
ԽԱՇ «ձորձին»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. hāšā
Աղբյուր՝ արաբ. hāšā
Էջ 317, սյունակ 1 Էջ 317
ԽԱՇԱՐ «ձող, ցից, նեցուկ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ վրաց. xašari (ինչ-որ աղբյուրից) «նեցուկ, ցից»
Աղբյուր՝ արաբ. hšr (ինչ-որ աղբյուրից) «ի մի հաւաքել»
Փոխառութիւն ինչ-որ աղբիւրից, որտեղից նաեւ վրաց. xašari «նեցուկ, ցից»։ Աճառեանը (ՀԱԲ 2, 333) Մառի հետ միասին հասկանում է որպէս «մարդկային բազմութիւն»։ Այս դէպքում կարելի է ենթադրել արաբ. վաղ փոխառութիւն՝ hšr «ի մի հաւաքել» արմատից։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց. xašari «նեցուկ, ցից»
Մատենագիտություն
Աճառեան 333