Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 90, սյունակ 1
ԱՐԾԱԹ
(-ոյ)
«արծաթ, դրամ, հարստութիւն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *arg’-
«փայլուն, սպիտակափայլ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *argəto-)
միայնակ կանգնած. -աթ-ով համընկնում է երկաթ բառի հետ
հ.-ե. արմատ՝ *arg’-
(անմիջական նախաձեւ՝ *arg’ənto-)
աւելի սպասելի էր, պիտի տար արծանթ
Բնիկ հնդեւրոպական, թէեւ բուն նախաձեւի վերականգնումը դժւարութիւն է յարուցում՝ *argəto- (միայնակ կանգնած. -աթ-ով համընկնում է երկաթ բառի հետ), բայց աւելի սպասելի էր *arg’ənto- (պիտի տար արծանթ ) *arg’- «փայլուն, սպիտակափայլ» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արծաթագին,
արծաթագոյն,
արծաթագործ,
արծաթազօծ,
արծաթահանք,
արծաթեղէն,
արծաթի,
անարծաթ,
բազմարծաթ,
կլարծաթ,
արծաթաձուկ,
արծաթապաշտ,
արծաթազօրել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
rajatám
ավ.
әrәzata
լատ.
argentum
հ. իռլ.
argat
«արծաթ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 91, սյունակ 1
ԱՐԿ
II
«ձգում, նետում»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *(h)ark
փոխատու լեզու՝ ավ. harǝk-
Դժուարութիւնն այն է, որ (h)ark արմատը քիչ է տարածուած իրանական լեզուներում, մանաւանդ առանց h-ի:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արկանել,
արկած,
արկանելի,
վերարկու,
գլխարկ,
հիմնարկել,
աղիւսարկ,
երգարկ,
արկնոց,
արկեատ,
քարարկել,
անուանարկ,
ակնարկել,
առարկ,
առարկել,
բանսարկել,
բանսարկու,
բանտարկել,
ենթարկիլ,
խնկարկու,
խնկարկել,
կանխարկ,
խուզարկ,
խուզարկու,
ձեռնարկել,
յուղարկել,
յուղարկաւորութիւն,
սիրարկու,
փոխարկել,
փորձարկութիւն,
շարարկութիւն,
առարկայ,
առարկայական,
խաղարկութիւն,
խաղարկել,
փորձարկել,
ձեռնարկ,
խնդրարկու,
սակարկութիւն,
թուարկութիւն,
ներարկել,
կիրարկել,
գլխարկաւոր,
գլխարկակար,
գլխարկավաճառ,
յարկ,
յարկանել,
յարկել,
յարկակից,
վերնայարկ,
միջնայարկ,
ներքնայարկ,
ետնայարկ,
միայարկ,
կրկնայարկ,
եռայարկ,
գետնայարկ,
ստորնայարկ,
բազմայարկ,
երկյարկանի,
վեցյարկանի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
harǝk-
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 321-322;
Ջահ. ՀԼՊ 517
Էջ 92, սյունակ 1
ԱՐՀԱՄԱՐՀ
«խոտելի, անարգ, արհամարհելի»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. իրան. ahramarh(ī)
իրանական աղբիւրից՝ մ. իրան. ahramarh(ī) < *ādra (h)mrvya «աննշան համարուած, ստոր համարուած, արհամարհելի» < *ādram (h)mar «չնչին համարել» դարձուածից (ըստ Փերիխանեանի)։ Հնարաւոր է նաեւ կրկնաւոր կազմութիւն արհ-ից (< իրան. ahr)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արհամարհանք,
արհամարհել,
արհամարհելութիւն,
արհամարհիչ,
արհամարհոտ,
արհամարհութիւն,
դիւրարհամարհ,
հեշտարհամարհ,
արհամարժեալ,
արհամարհական,
արհամարհելի
Էջ 92, սյունակ 1
ԱՐՁԱԿ
(-ի, -աց)
«ազատ, համարձակ, չփակուած, ընդարձակ, հասարակ, սովորական, հեռու, այն կողմը»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
հ.-ե. արմատ՝ *serg՛-
փոխատու լեզու՝ աւ. harəz
«արձակել»
փոխատու լեզու՝ պրթ. hirz
«արձակել»
իրանական աղբիւրից՝ հմմտ. աւ. harəz, պրթ. hirz «արձակել» (< հ.-ե. *serg՛-)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արձակել,
արձակահեր,
հերարձակ,
արձակավայր,
արձակաքաղաք,
արձակերտասանակ,
արձակումն,
արձակուրդ,
ընդարձակ,
ընդարձակել,
համարձակ,
համարձակելի,
համարձակագոյն,
արձակիլ,
բացարձակ,
ձիարձակ,
ձիարձակարան,
բազմարձակ,
բուսարձակ,
սանձարձակ,
նախայարձակ,
երեքարծեն,
լայնարձակ,
լուսարձակ,
ընդարձակածաւալ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 324;
Ջահ. ՀԼՊ 517
Էջ 92, սյունակ 1
ԱՐՁՈՅԼ
(-ի)
(արձուղ, արձող, արձուղ)
«ուռկան, ձկնորսական ցանց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *serk՛-
«գործուածք, հիւսուածք, ցանկապատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *srk՛o-tel)
Կապ ունի՞ հնդեւրոպական՝ *serk՛- «գործուածք, հիւսուածք, ցանկապատել» արմատի հետ (*srk՛o-tel > արձոյլ)։ Հնչիւնապէս կասկածելի է։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ερκος
«ցանկապատ, յատկապէս (հգն.), ցանց, ուռկան»
լատ.
sarcina
«կապ, կապոց»
Էջ 93, սյունակ 1
ԱՐՄ
(-ի)
(արմն, -ին)
«արմատ, ճյուղ, շառավիղ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *er-
«շարժել, հուզել, բարձրացնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *or-mo-, *ormen-, *ormenos)
թերեւս այստեղից է նաեւ հայերի արմեն անվանումը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արմնիլ,
արմախարիսխ,
արմատ,
արմատել,
արմատագետ,
արմատախիլ,
արմատակեր,
արմատանալ,
արմատիք,
արմատաժողով,
երկարմատեան,
հաստարմատ,
խորարմատ,
արմատական,
արմատանալ,
կինարմատ,
կնիկարմատ,
զարմ,
զարմուհի,
անզարմ,
քաջազարմ,
բարեզարմ,
կայսերազարմ,
արմանալ,
արմանալի,
արմացումն,
զարմանալ,
զարմանագործ,
զարմանազան,
զարմանալի,
զարմացումն,
ընզարմ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ορμενος
«ցողուն, ծիլ, ընձյուղ»
հուն.
οραμνος
«ճյուղ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 327;
Ջահ. ՀԼՊ 123
Էջ 93, սյունակ 1
ԱՐՄ
«հանդիպում է մեկոն (մրկոն) «խաշխաշ» բառի բացատրության մեջ՝ նեղ («խաշխաշ») կամ լայն («բույս») նշանակությամբ»
Ստուգաբանություն ()
Վերջին դեպքում, որ ավելի հավանական է, նույնանում է արմ «արմատ, ճյուղ, ընձյուղ» բառի հետ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 327
Տե՛ս նաեւ
Էջ 94, սյունակ 1
ԱՐՈՒԱՆ
««?» (արուանտակ բուսանուան մէջ)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
չկայ Հ. Աճառեանի ՀԱԲ-ում, բերուած է Ղ. Ալիշանի «Հայբուսակում»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արուանտակ
Էջ 94, սյունակ 1
ԱՐՈՒԳ
(արուք)
«նվազ, չորացած, տկար, զուրկ, թափուր, չոր, անպտուղ, անուժ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Ծագումը չի պարզուած: V դարից հանդիպող այս բառի նմանութիւնը թիւրքական բառերի հետ առայժմ անբացատրելի է:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
թրք.
arug
«հոգնած, նիհար»
Մատենագիտություն
Древнетюркский словарь 58;
Սեվորտյան, ЭСТЯ 160-162
Էջ 95, սյունակ 1
ԱՐՋԱՌ
(-ոյ, ուշ՝ -ի, -աց)
««խոշոր եղջերաւոր անասուն, տաւար» (բրբ. «ջահել եզ»)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *er(i)-
«եղջերաւոր անասուն (այծ, ոչխար, կով, այծյամ)»
հ.-ե. արմատ՝ *per-
«ծնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pr-tiat-)
Կապ ունի՞ *er(i)- «եղջերաւոր անասուն (այծ, ոչխար, կով, այծյամ)» արմատի հետ, որտեղից թերեւս ծագում են էրինջ, ալոջ բառերը: Կասկածելի է կապը նաեւ *per- «ծնել» արմատի հետ, որտեղից՝ հայ. որթ (հորթ) բառը (*pr-tiat- > առ ՞)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արջառեանց,
արջառաջիլ,
արջառամահ,
արջառակաչի
Մատենագիտություն
Pok. IEW 326
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։