Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՆՔ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-mn-
(անմիջական նախաձեւ՝ *-om-no-)
դերբայական
Կազմված է -ան ածանցից եւ -ք հոգնակերտից. գողանք - գողունք, կոչանք-կոչունք զուգահեռ ձեւերը ցույց են տալիս -ան/-ուն հերթագայություն եւ հաստատում են մեր վարկածը -ն-ի հ.-ե. *-mn-ից ծագելու մասին, եթե մանավանդ ընդունենք Մեյեի վարկածը (1936, 48, 130) -ուն ածանցի՝ մասամբ հ.-ե. դերբայական *-om-no-ից ծագելու մասին (> *-owno- > -ուն):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գողանք,
լալանք,
կոչանք,
մոռացանք,
ցրանք
Մատենագիտություն
Մեյե 48, 130
Էջ 802, սյունակ 1
-ԲԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-bhi
վերջավորություն
Այս ածանցի բ-ն ակնհայտորեն նույնն է -ն-ով հիմքերի գործիականի -բ վերջավորության հետ (հմմտ. եզ. գործ. արամբ՝ այր-ից եւ կանամբ՝ կին-ից). դժվար բացատրելի է ի-ն. հ.-ե. *-bhi վերջավորության *-i-ն չէր կարող պահպանվել վերջնային դիրքում, եւ մնում է ենթադրել -ի ածանցի ուշ հավելում արամբ եւ կանամբ հոլովաձեւերի վրա. այդպիսի հավելումը սովորական չէ, բայց հմմտ. կանացի. այստեղ վիճակը մոտավորապես նույնն է, ինչ հունարենում, որտեղ *επι πατροφι:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արամբի,
կանամբի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πατροφι
Էջ 803, սյունակ 1
-ԵԱԿ
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան. -ya-ka-
Ինչպէս ցոյց են տալիս սարիկ/սարեակ, սպասիկ/սպասեակ տարբերակները՝ համապատասխան իրանական հիմքերով, մենք գործ ունենք իրանական -īk ածանցի հին -ya-ka- ձեւի հետ. սակայն որոշ դէպքերում առկա է հին -ի հիմքակազմ տարրի եւ -ակ-ի զուգորդում՝ հինգ, -ի - հինգեակ, մաշկ, -ի - մաշկեակ, ինչպէս նաեւ աւելի ուշ շրջանում -ի-ով վերջացող բառերի դէպքում՝ կողեակ, որդեակ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկեակ,
իննեակ,
հարիւրեակ,
բամբատեակ,
ինքնեակ,
ջերմնեակ,
սարիկ,
սարեակ,
սպասիկ,
սպասեակ,
հինգեակ,
մաշկեակ,
կողեակ,
որդեակ
Էջ 803, սյունակ 1
-ԵԱՅ
( > *-եէ)
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ասոր. xaldāyā
փոխատու լեզու՝ ասոր. īhudāyā
փոխատու լեզու՝ ասոր. məsalləyānē
Կազմուած է -ի հիմքային տարրից եւ -այ բաղադրիչից, որ հաւանաբար նոյնն է -այ-ք ածանցի -այ-ի եւ, թերեւս, հատուկ անունների -այ վերջաւորութեան հետ, այսինքն՝ նոյնպէս սկզբնական հիմքային տարր է. -ի-ի համար հմմտ. այծ, -ի (սկզբնական հիմքը՝ *այծի) - այծեայ, արեւել-ք, -ից - արեւելեայ, սիրտ, -ի - սրտեայ, փայտ, -ի - փայտեայ. հետագայում տարածուել է նաեւ սկզբնապէս -ի-ով չվերջացող հիմքերի վրայ (հմմտ. անձն, -ին - անձնեայ, բուրդ, -ոյ - բրդեայ), ընդ որում առկա են տարբերակային ձեւեր՝ միջերկրայ - միջերկրեայ. որկորայ - որկորեայ, փողոկրայ - փողոկրեայ. ինչպէս -այ-ք-ի -այ-ը, -եայ-ը նոյնպէս բաղարկուել է օտար կազմութիւնների համապատասխան ձեւերի հետ՝ քաղդեայ - ասոր. xaldāyā, հրեայ - ասոր. īhudāyā, մժնեայ - ասոր. məsalləyānē, այլեւ իրան. ծագման դժնեայ, աշտեայ: քիչ հաւանական է -այ-ի համեմատութիւնը կամայ, ակամայ բառերի -այ-ի հետ, որ գալիս է իրան. -āy ածանցից (սա գոյականներից ածականներ է կազմել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անձեայ,
բրդեայ,
եղեւնեայ,
ծաղկեայ,
կնեայ,
մաշկեայ,
արտեայ,
քրիստոնեայ,
այծեայ,
արեւելեայ,
սրտեայ,
փայտեայ,
անձնեայ,
միջերկրեայ,
որկորեայ,
փողոկրեայ,
քաղդեայ,
հրեայ,
մժնեայ,
դժնեայ,
աշտեայ
Մատենագիտություն
ՕԻՅ. Среднеперсидский язык 198
Էջ 804, սյունակ 1
-(Ե)ԿԻ(Ն)
«նախկի(ն), կրկին, երեքկին, չորեքկին, հ(ի)նգեկին, վեցկին, եաթնեկի(ն), տասնեկի(ն), յիսնեկի(ն)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Ինչպէս երեւում է բերուած օրինակներից, -կի(ն) տարբերակը բառեր է կազմում ցածր թուականներից` մինչեւ վեց-ը ներառեալ, -եկին(ն)-ը` աւելի բարձրերից. հինգ թուականից կազմւում է եւ՛ -կին-ով, եւ՛ -եկին-ով ձեւեր. -եկին(ն)-ի համար կարելի էր ենթադրել -եակ եւ -ին (հմմտ. առաջին) կամ -ի բաղադրիչներ (Greppin, 1973, 67, 1975, 78), սակայն այս դէպքում անբացատրելի է մնում -կի(ն) տարբերակը, որ դժուար է դիտել որպէս -եկի(ն)-ի կրճատ ձեւ կամ բացատրել որպէս -իկ եւ -ի(ն) բաղադրիչների միացում. հարցի լուծումն առաւել եւս դժուարանում է, եթէ կապ կայ -եկի(ն)-ի, -կի(ն)-ի եւ -եկի միջեւ:
Մատենագիտություն
Greppin 1973, 67, 1975, 78
Տե՛ս նաեւ
Էջ 804, սյունակ 1
-ԵՂԷՆ
«ամպեղէն, աստուածեղէն, բոցեղէն, երկաթեղէն, կաւեղէն, հողեղէն, ջրեղէն, փայտեղէն, քարեղէն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
փոխատու լեզու՝ իրան. -էն
Բաղկացած է -եղ եւ -էն տարրերից, որոնցից երկրորդը գալիս է իրանական ծագման -էն-ից, կամ հին -այն-ից` բարբառային հնչիւնափոխութեամբ (հմմտ. -եայ > է):
Տե՛ս նաեւ
Էջ 804, սյունակ 1
-ԵՄ
«համեմ, խոհեմ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *sab-mo-
հիմքերից առաջինը
փոխատու լեզու՝ իրան. (պարթեւական) խորհ-
Հիմքերից առաջինը` համ, հնդեւրոպական ծագում ունի (*sab-mo-), բայց -եմ-ը հնդեւրոպական հողի վրայ չի բացատրւում. դժուար է համեմ-ը բացատրել որպէս կրկնաւոր բառ, եթէ, մանաւանդ, -եմ-ը կապ ունի խոհեմ-ի -եմ-ի հետ. խոհ-ը ներկայացնում է խորհ-ի տարբերակը եւ րհ կապակցութիւնը ցոյց է տալիս իրանական (պարթեւական) ծագում:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 805, սյունակ 1
-ԵՆԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
ծագում է -եան եւ -ի ածանցների միացմամբ: Վ. Բենեցյանուն ժառանունների համար ենթադրում է ուրարտական ծագում, բայց -ենի-ով ձեւերը -ի-ով ձեւերի համեմատությամբ ավելի նոր են. -եանի ու -ենի-ի հարաբերությունը գիտակցվել է, եւ ուշ շրջանում ծննդեան-ի փոխարեն կազմվել է ծննդենի ձեւը. հմմտ. նաեւ արփեան - արփենի, արքայեան - արքայենի, երեսնամեան -երեսնամենի եւ այլն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դառնենի,
հայրենի,
մայրենի,
այծենի,
գայլենի,
գառնենի,
ուղենի,
արմատենի,
խնձորենի,
ուռենի,
ծննդենի,
արփենի,
արքայենի,
երեսնամենի
Մատենագիտություն
Bolognesi 1923;
Bănăteanu None
Էջ 805, սյունակ 1
-ԵՐԵԱԿ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *penkʷe-ro-
հ.-ե. արմատ՝ *-er-
«հակադրական ածանց»
որ *-(e)ro-ի աթեմատիկ ձեւն է
Կազմված է -եր տարրից՝ -եակ ածանցով. սրանից -եր-ը հինգեր ձեւի մեջ հավանաբար ծագում է հ.-ե. *penkʷe-ro ձեւի *-e-ro-ից. մյուս ձեւերում -եր-ը կամ համաբանական է՝ հինգեր- ձեւի ազդեցությամբ առաջացած, կամ գալիս է հ.-ե. *-er- հակադրական ածանցից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
եաթներեակ,
հինգերեակ,
վեցերեակ,
տասներեակ
Էջ 805, սյունակ 1
-(Ե)ՐՈՐԴ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-ro-
*-o-ն պահպանվել է հաջորդ -րդ-ից առաջ
հ.-ե. արմատ՝ *-dhro-
Այս ածանցի -րորդ բաղադրիչի -րր-ն ծագում է հ.-ե. *-ro-ից, որի *-o-ն պահպանվել է հաջորդ -րդ-ից առաջ` *երկիրորդ > երկրորդ, *երիրորդ > երրորդ, *չորիրորդ > չորրորդ. -րդ-ն հավանաբար ծագում է հ.-ե. *-dhro- ածանցից (հմմտ. -որդ) հինգերորդ բառի մեջ նույնպես առկա է *-ro-ն, իսկ -ե-ն հիմքային է (*penkʷe-ro- հինգերո-). ավելի բարձր թվականների -երորդ-ի -երո-ն կամ հինգերորդ-ի համաբանական ազդեցության արդյունք է, կամ գալիս է *-ro-ի *-ero- տարբերակից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
երկրորդ,
երրորդ,
չորրորդ,
հինգերորդ,
վեցերորդ,
եթներորդ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։