Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«արմ» որոնման արդյունք՝ 2355 բառահոդված
· Էջ 153 / 236
Էջ 468, սյունակ 1
ՀՈՒՊ
(-ոյ, ուշ` -ի, -ից)
«մոտ, կից, սեղմ, անմիջապես»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ub-
«սեղմել»
Աճառյանը, (ՀԱԲ 3, 124) առանձնացնում է հնից եկող հուպ «մոտ» եւ հուպ «սեղմում, սեղմելը» արմատները եւ երկրորդն է համեմատում հ. հնդկ. ubjάti ձեւի հետ, իսկ առաջինը համեմատում է լատ. sub «տակ, մոտ» բառի հետ, որ ծագում է *sub- ձեւից: Հնարավոր է երկու ձեւերի բաղարկում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հպիլ,
հպաբար,
հպատուր,
հպելիք,
դիւրահուպ,
երկրահուպ,
վաղահուպ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
ubjάti «ցած է սեղմում»
լիտվ.
ūbyti «շտապեցնել»
Մատենագիտություն
Աճառյան (ՀԱԲ) 124
Էջ 468, սյունակ 1
ՀՈՒՌՆ
««քղանցք» (°)»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ser
«իրար մոտ շարել, կցել»
Եթե հուռն-ը նշանակում է «հյուս», ապա հնարավոր է կապը յեռուլ «ըղդելուզել» արմատի հետ, որ ծագում է հնդեւրոպական *ser «իրար մոտ շարել, կցել» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ոսկեհուռն,
ոսկեհուռազարդ,
ոսկեհուռակապ,
մարգարտահուռն
Տե՛ս նաեւ
Էջ 468, սյունակ 1
ՀՈՒՍԿ
«ամենավերջին, ամենահետին, ամենից, ամենա-»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *pos-
«անմիջապես, մոտ, հետեւում, հետո»
(անմիջական նախաձեւ՝ *post-uo- կամ *post-ko-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
post «հետո»
հ. հնդկ.
paščāt «հետո, արեւմտյան, ուշ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 125;
Ջահ. ՀԼՊ 144
Էջ 468, սյունակ 1
ՀՈՒՐ
(-ոյ, -ք)
«հուր, կրակ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *peuōr-
«կրակ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *pur-, *pun-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հրացեալ,
հրագոյն,
հրալից,
հրայթեաց,
հրայթք,
հրձիգ,
հրատ,
հրկեզ,
հրդեհ,
հրազարդ,
հրակերպել,
հրաբխային,
հրահրել,
հրացան,
հրացանաձիգ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πύρ
հ. վ. գ.
fuir, fiur
հ. իսլ.
fūrr «կրակ»
Մատենագիտություն
H. AG 469;
Աճ. ՀԱԲ 125;
Pok. IEW 828
Տե՛ս նաեւ
Էջ 469, սյունակ 1
ՀՐԱԺ-
(հրաժարել, հրաժեշտ բառերի մեջ)
«հրաժարում, հեռացում, բացասում, մահ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ միջին պարսկերեն hrazest
(բուն արմատական ձեւը չի հավաստվում)
«մահվան դե»
Փոխառություն իրանական աղբյուրից։ հմմտ. թերեւս մ. պ. hrazest «մահվան դե»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հրաժարել,
հրաժարումն,
անհրաժեշտ,
անհրաժեշտաբար,
անհրաժեշտորեն,
անհրաժեշտություն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. պ.
hrazest «մահվան դե»
Էջ 470, սյունակ 1
ՀՐԱՄՈՒՆԿ
«գորտնուկ (բույս)»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ լատ. ranunculus
«հայացված»
հայերենին հարմարեցված՝ «հայացված»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 131
Էջ 471, սյունակ 1
ՀՐԵԼ
«հրել, մղել, մերժել»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *pēr-
«խփել»
հմմտ. լատ. premo «սեղմել, հրել, ճնշել», ռուս. переть (пру) «մղել, հրել, ճնշել, սեղմել, խցկվել»), այլեւ հայ. հարկանեմ (կատ. հարի), հարումն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
premo «սեղմել, հրել, ճնշել»
ռուս.
переть (пру) «մղել, հրել, ճնշել, սեղմել, խցկվել»
հայ.
հարկանեմ (կատ. հարի, հարումն)
Էջ 472, սյունակ 1
ՀՐՃՈՒ
«կարմրաշուշան, լեռնաշուշան»
Ծագումն անհայտ է
Կապ ունի՞ արդյոք հրճիւ «ուրախություն» արմատի հետ:
Էջ 473, սյունակ 1
ՁԱԳ
(-ու, ուշ՝ -ունք)
«ձագ, ճնճղուկ, (մի) թռչուն»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *g'hag-
արմատից
Աղբյուր՝ պ. zāg
«ձագ, հաւի ճուտ»
Աղբյուր՝ ալբ. zag
«թռչուն»
Աղբյուր՝ ալբ. zogu
«հաւի ճուտ»
Ըստ Հիւբշմանի (AG 185), իրանական փոխառութիւն է, բայց այս դէպքում սպասելի էր աւելի շուտ *զագ ձեւ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ձագախառն,
ձագարան,
ձագախոտ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 141;
AG 185
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։