Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 170, սյունակ 1
ԳՈՐՈՎ
(-ոյ)
«գորով, սեր, խանդաղատանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *guher-
«ջերմ, տաք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *guhor-ou-i-, *guher-ou-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գորովալիր,
գորովեմ,
գորովագին,
գորովանք,
դյուրագորով,
մաքրագորով,
հոգիագորով,
քաղցրագորով,
մայրագորով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրուս.
garrewingi
«կրքոտ, ջերմ»
հ. խոլ.
gor (garwa)
«պատրաստ, կատարյալ»
հ. սլավ.
žezavyj
«ջերմ, տաք»
լիտվ.
garas
«շոգի, ուժեղ ցանկություն»
լիտվ.
garuoti
«շոգիանալ. ուժգին ցանկանալ»
ռուս.
горевать
«վշտանալ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ԲԷՀ 90-91
Էջ 171, սյունակ 1
ԳՈՒԹԱՅ
(գութան, նոր եւ բրբ.՝ գութան, քութան)
«գութան»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
տարածված է կովկասյան լեզուներում։ Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 587) համարում է կովկասյան («հարավային կովկասյան») ծագման բառ, բայց կովկասյան բառերի աղբյուրը նույնպես չի հավաստված։ Սակայն հմմտ. հ. հնդկ. kūtam «գութանի խոփ» բառը, որի կապը սրանց հետ հայտնի չէ (Մայrhoֆերը հակված է համարելու դրավիդյան ծագման բառ):
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
gutani
չեչ.
gota
այլեւ՝ ou.
guton, goton
ադրբ.
kotan
քրդ.
kotan
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 587;
Աճ. ՀԱԲ 587;
Абаев 527
Էջ 172, սյունակ 1
ԳՈՒՄԱՆ
«կասկած, երկբայություն, տարակույս, կարծիք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. gumān
փոխատու լեզու՝ պ. gumān
Փոխառություն իրանական աղբյուրից: հմմտ. մ. պ., պ. gumān:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անգուման
Մատենագիտություն
H. AG 590;
Աճ. ՀԱԲ 590
Էջ 172, սյունակ 1
ԳՈՒՄԱՐ
«համախումբ, հավաք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. gumārtan
«կարգել, նշանակել, հանձնարարել, հանձնել»
փոխատու լեզու՝ մ. պ. gumāretan
«լիազորել, կարգել»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. gamāru (gammaru)
«լիակատարություն»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. gamartu(m)
«հավաք, ամբողջություն»
փոխատու լեզու՝ ակկադ. gummurtu(m)
«լիակատարություն»
Փոխառություն իրանական աղբյուրից. հմմտ. մ. պ. gumārtan «կարգել, նշանակել, հանձնարարել, հանձնել», gumāretan «լիազորել, կարգել» (թերեւս փոխառություն ակկադերենից. հմմտ. ակկադ. gamāru (gammaru) «լիակատարություն», gamartu(m) «հավաք, ամբողջություն», gummurtu(m) «լիակատարություն»), ավելի քիչ հավանական է անմիջական փոխառություն ենթադրելը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գումարել,
գումարութիւն,
բազմագումար,
երկնագումար,
հոգեգումար,
համագումար,
հանրագումար
Մատենագիտություն
H. AG 130;
Աճ. ՀԱԲ 591
Էջ 172, սյունակ 1
ԳՈՒՄԱՐՏԱԿ
(-ի, -աց)
«խումբ, բազմություն, բանակ, համախումբ, մարդարտաշար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. gumārtak
«լիազոր, հանձնակատար, կուսակալ»
Բաղադրություն՝ գումարտակել. -ակ-ի հանումով կազմվել են գումարտ, գումարտակական ձեւերը: Փոխառություն իրանական աղբյուրից, բայց մ. պ. gumārtak «լիազոր, հանձնակատար, կուսակալ» բառը իմաստով զգալիորեն տարբերվում է. ենթադրելի է սկզբնական այլ իմաստ, որ պահպանել է հայերենը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գումարտակել,
գումարտ,
գումարտակական
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 592
Տե՛ս նաեւ
Էջ 180, սյունակ 1
ԴԱԼԱԿԵԼ
(դարլակել)
«ջանքով ձեռք բերել, հայթայթել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
ԲՀ՝ «կատարել» կամ «ջանալ». -իլ «աշխատել, ջանք թափել»։ Հավանական չէ բխեցնել հնդեւրոպական *dhy-lo-ից, որ ծագում է *dhē- «դնել» արմատից (հմմտ. ռուս. дело «գործ», делать «գործ անել», հ. իռլ. dalidum «նրանք արեցին, կատարեցին»)
Էջ 181, սյունակ 1
ԴԱՂԱՊԱՐ
«մագը»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Դալապար բառի աղավաղված ձեւը կամ լ/ղ լծորդությամբ տարբերակը:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 184, սյունակ 1
ԴԱՇՏ
I
(-ի, -աց, -ից)
«դաշտ, հարթավայր»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. dašt
փոխատու լեզու՝ պ. dašt
փոխառություն իրանական աղբյուրից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
դաշտագետին,
դաշտական,
դաշտաձեւ,
դաշտային,
դաշտավայր,
դաշտատար,
լեռնադաշտ,
ձորադաշտակ
Մատենագիտություն
H. AG 134;
Աճ. ՀԱԲ 623
Էջ 185, սյունակ 1
ԴԱՍԱՆ
««կոխել» (ԲՀ)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Աղաւաղուած բառայօդուած, որ ձեռագրերից մէկում տրուած է բայական ձեւով` դասեմ «կոխեմ»: ԲՀ-ի հրատարակիչը (էջ 359) հնարաւոր է համարում նոյնացնել դասօն «խօսիլ» բառայօդուածի հետ` սա բխեցնելով եբր. lāšōn «լեզու» բառից
Էջ 185, սյունակ 1
ԴԱՍՏԱՐԱԿ
«ոսկրածուծ (՞)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Աճառեանը (ՀԱԲ 1, 628) եզրակացնում է «ոսկրածուծ» իմաստը «Եւ այլք` ի ջերմ հողմոյ եւ ի ցրտոյ, որ մտաներ ի դաստարակ ոսկերացն նորա եւ չորացուցանէր զձեռսն» հատուածից, սակայն կարելի է հասկանալ «ձեռքի ե...»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 628
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։