Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որի» որոնման արդյունք՝ 422 բառահոդված
· Էջ 15 / 43
Էջ 351, սյունակ 1
ԽՌՇՏԱՄՆ
«փափուկ, կակուղ (ոսկորի մասին)»
Անստույգ (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կնճռոտվել, կուչ գալ»
*k > *kh անցմամբ
Կասկածելի են ինչպես հնդեւրոպական *(s)ker- «կնճռոտվել, կուչ գալ» արմատի *k > *kh անցումով, այնպես էլ կոճիկ եւ կրճտալ բառերի հետ կապելու փորձերը (անբացատրելի է մնում -ամն-ը):
Էջ 355, սյունակ 1
ԽՐՇԵԼ
(խրշել, խլշել, խշշել)
«խրտնեցնել»
(ԲՀ)
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«ցատկել»
կրկնաւոր կազմութիւն
կրկնաւոր կազմութիւն՝ հնդեւրոպական *(s)ker- «ցատկել» արմատից, որից նաեւ խրտնուլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
skirra «վախեցնել, խրտնեցնել»
Մատենագիտություն
Ջաուկյան, ՕԻԴՊԱՅ 114
Էջ 355, սյունակ 1
ԽՐՃԻԹ
(խրջիթ, խռճիթ), ուշ՝ -ի, -ոց
«խրճիթ, խցիկ, հյուղակ»
Ծագումն անհայտ է
հ.-ե. արմատ՝ *kred-
«գերաններ»
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *kred- «գերաններ» արմատի հետ, որից գոթ. hrōt «տանիք», հ. իսլ. hrōt «տանիք, ձեղնահարկ»։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
hrōt «տանիք»
հ. իսլ.
hrōt «տանիք, ձեղնահարկ»
Էջ 357, սյունակ 1
ԾԱԳ
(-ի, -աց)
(*ծայգ)
«ծայր (սկիզբ, վերջ)»
(բրբ. «ծլել»)
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ogh-
«ցից, սյուն, ճյուղ, թուփ»
*ծայգ ձեւը, որից ծագում են բարբառային շատ ձեւեր, կարող է գալ *g'ēi- «ծլել» ձեւից (*g'əi-gh-՞):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծագել,
ծագումն,
արեգակնածագ,
լուսածագ,
լուսածագիլ,
հանկարծածագ,
բոցածագումն,
երագածագ,
երկնածագ,
ինքնածագ,
կորածագ,
չորեքծագեան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդեւր.
kag «սեպ»
հ. վ. գ.
kegil «ցից, սյուն, փայտե մեխ»
լիտվ.
žagaras «ճյուղոտ»
լիտվ.
žagrė «խոփ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 354
Էջ 357, սյունակ 1
ԾԱԾՈՒԿ
«ծածուկ, գաղտնի, անիմանալի, խորին»
Անստույգ (թերեւս)
Կազմուած է կամ անծանօթ *ծած- արմատից՝ -ուկ վերջածանցով, կամ, թերեւս, կրկնութեամբ՝ ծա-ծուկ (հմմտ. մամուլ, մամուռ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծածկել,
ծածկոյթ,
ծածկոց,
ծածկութիւն,
ծածկաբար,
ծածկանութ,
ծածկապէս,
ծածկատես,
ծածկելի,
ծածկիչ,
յարկածածուկ,
քողածածուկ,
ամրածածուկ,
գետնածածկոյթ,
գլխածածկել,
թեւածածուկ,
խրթնածածուկ
Նոր՝
ծածկագիր, ծածկագրութիւն, ծածկալեզու, ծածկանուն
ծածկագիր, ծածկագրութիւն, ծածկալեզու, ծածկանուն
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐ
(-ոյ, -աւ)
(այլ ձեռագիր՝ -ով)
«ծիր, շրջագիծ, եզր, սահման»
Փոխառություն (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēi-
«ծլել, ծաղկել»
Աղբյուր՝ ակկադ. sirū
(թերեւս)
«եզր»
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *g'ēi- «ծլել, ծաղկել» արմատից (այստեղից՝ հայ. ծիլ), որից կան իմաստով մերձավոր ձեւեր՝ (հմմտ. մի կողմից՝ լիտվ. žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի», մյուս կողմից՝ հոլ. kill «նեղ ծովածոց», (*«ճեղք»), նորվ. keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 459) նշում է «կովկասյան» (քարթվելական) զուգահեռներ՝ վրաց. cera- «գրել», ճան. (լազ.) car- «գրել», որոնց համար արդի քարթվելագետները առանձնացնում են *cer «պատկերել, քերել» ընդհանուր արմատ (Klimov, ЭСКЯ 249), ապա cre «շրջան(ակ), շրջագիծ», որ այս արմատի հետ չի կապված: Նա հնարավոր է համարում քարթվելականը եւ հայերենը բխեցնել ուրարտերենից (հմմտ. ակկադ. ecēru(m) «նկարել, գծագրել», որից կարող էր փոխառվել ուրարտերեն ձեւը, եթե այն իրոք գոյություն է ունեցել):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծրագիր,
ծրագրել,
ծիրաձան,
ծրանալ,
ծրափակել,
ափնաձիր,
լայնաձիր,
բոլորաձիր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
žiedas «ծաղիկ, օղակ, մատանի»
հոլ.
kill «նեղ ծովածոց, (*«ճեղք»)»
նորվ.
keila «փոքր փողրակ, ջրանցք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 470;
Աճ. ՀԱԲ 459;
Klimov, ЭСКЯ 249
Տե՛ս նաեւ
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐԱՆ
«մի ծառայատուղ՝ ծիրան»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'er-
«հասունանալ, ծերանալ»
*-no ածանցով
Աղբյուր՝ ասոր. hazzura armənājā
«հայկական խնձոր՝ ծիրան»
Աղբյուր՝ լատ. armeniaca
«ծիրանի գիտական անվանումը»
Ծիրանի անունը կապված է հասունանալու գաղափարի հետ, այն համարվել է վաղահաս պտուղ (հմմտ. լատ. praecogum «վաղահաս» > հուն. πραικοκιον > արաբ. (al-)birqūq (barqūq) > իսպ. albaricoque, պորտուգ. albricoque, կատալան. a(l)bercoc, որտեղից՝ ծիրանի եւրոպական անվանումները (ֆրանս. abricot, անգլ. abrecock, ավելի ուշ, ֆրանս. ազդեցությամբ՝ apricot): Հնդեւրոպական *g'er- արմատի ածանցյալն է *-no ածանցով «հատիկ, միջուկ, կորիզ» իմաստով մի նախաձեւ, որից ծագում են լատ. granum «հատիկ», ն. գ. korn «արմատ», kern «մի- ջուկ», ռուս. зерно «հատիկ, հացահատիկ, սերմ» բառերը։ Ծիրանի բուն հայրենիքը Չինաստանն է, բայց հնում այդպիսին է կարծվել Հայաստանը, որի Արմենիա անվան հետ կապված է ծիրանի գիտական armeniaca անվանումը՝ որպես հայկական պտուղ (տե՛ս The Merriam-Webster book of word histories, 1976, 9-10)։ Հմմտ. նաեւ. ակկադ. armannu(m) (armanû) «(ծիրան(ի)»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծիրանի,
ծիրանակիր,
ծիրանեկիր,
ծիրանածին,
ծիրանաներկ,
ծիրանավաճառ,
ծիրանանալ,
ծիրանաւոր,
ծիրանախառն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
praecogum «վաղահաս»
իսպ.
albaricoque
ֆրանս.
abricot
լատ.
granum «հատիկ»
ն. գ.
korn «արմատ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 364, սյունակ 1
ԾԻՒ
I
«կտոր, պատառ (հատկապես շորի)»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ēbh-
«ճյուղ, փայտի կտոր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *g'ēbh- / *g'ebh-)
հ.-ե. արմատ՝ *g'ē(i)-
«ծլել, ծաղկել, ճեղքվել, պատռվել»
(*g'ī-u > ծիւ)
Բաղադրություն՝ ծուեն, ծիրանածուեն, ծուել (ծլել՝ ԲՀ)։ Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական *g'ēbh- / *g'ebh- «ճյուղ, փայտի կտոր» (°) արմատից: Հնարավոր է կապը նաեւ հնդեւրոպական *g'ē(i)- «ծլել, ծաղկել, ճեղքվել, պատռվել» արմատի հետ, որտեղից՝ հայ. ծեղ, ծիղ, հ. անգլ. cinu, դան. բրբ. kin «ճեղք» (*g'ī-u > ծիւ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծուեն,
ծիրանածուեն,
ծուել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. խլ.
kafi «կտոր, կտրված բան»
լիտվ.
žabas «ճիպոտ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 365, սյունակ 1
ԾԿ(Ր)ԱՒՈՐԻ
(ծպաւոր)
«Հրատ (Մարս) մոլորակ»
(աստղաբաշխական)
Ծագումն անհայտ է
Անստույգ բառ: Ծպաւոր տարբերակը թերեւս իրոք ծոպաւոր-ի տարբերակն է:
Տե՛ս նաեւ
Էջ 366, սյունակ 1
ԾՈԹՈՐ
(ծոթորին, ծոթորուն, ծոթրին, ծոթրուն, ծոթրին, ծայթրին, ծիթրոն, ծունթրոն, ծունթրան)
«մի համեմունքային բույս, կորթին»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. sātrā
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծայթրինատել,
ծեթրնոց
Մատենագիտություն
H. AG 306;
Աճ. ՀԱԲ 466
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։