Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 276, սյունակ 1
ԹՈՒՐՋ
«թրջում, թրջոց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ter-
«անմաքուր հեղուկ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *tōrg'hio-)
որտեղից՝ հայ. թոր, թուրմ, թարախ, թրիք: Հայերենը ցույց է տալիս հնդեւրոպական արմատի ավելի լայն «հեղուկ» իմաստը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
թրջած,
թրջել,
թրջոց,
անթրիջ
Էջ 276, սյունակ 1
ԹՊՂԱ
(թեպղա, թեպղ)
«մի չար ոգի, մի դեւ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հազիվ թե որեւէ կապ ունենա հնդեւրոպական *steb(h)- արմատի հետ, որ, ի թիվս տարբեր իմաստների, ունի նաեւ «անարգել, նախատել» իմաստը:
Էջ 279, սյունակ 1
ԺԱՄԱՆ
II
«պարապ» կամ «հրապարակ»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն ()
Հին ձեռագրերում՝ «անպարապ», որ մոտավորապես արտահայտում է ժաման բառի իմաստը
Էջ 284, սյունակ 1
ԻՂՁ
(-ի, -ից)
(ըղձ-, ղձ-)
«իղձ, բաղձանք, աղոթք, կախարդ, հմայող»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *elk-
«փափագել, տենչալ, ըղձալ»
հ.-ե. արմատ՝ *uel-
«փափագ, իղձ, բաղձանք»
Հնդեւրոպական ծագման վարկածները կապված են հնչիւնական կամ իմաստային դժուարութիւնների հետ.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ըղձ(ան)ալ,
ըղձապատում,
ըղձութիւն,
ըղձակերտ,
նախիղձիկք,
դձանալ,
դձալի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
ալկատ
«փափագել, տենչալ, ըղձալ»
ալկատ
հայ.
զեղձ
«փափագ, իղձ, բաղձանք»
Էջ 285, սյունակ 1
ԻՄԱՆԱԼ
«իմանալ, հասկանալ, խորհրդածել, զգալ, կարծել, ենթադրել, հնարել, նիւթել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *em-
«վերցնել»
Մեյեն (Meillet, MSL 8, 280) բխեցնում է *men- «մտածել» արմատից՝ ի-ով, բայց իմանալ-ի խոնարհումը նման է -ան ածանցով բայերի խոնարհմանը՝ -անամ եւ -ացայ ձեւով, որ ենթադրում է իմ- արմատ։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
իմանալի,
իմանող,
անիմանալի,
դժուարիմանալի,
իմաստ,
իմաստակ,
իմաստապէս,
իմաստասէր,
իմաստասիրել,
իմաստասիրութիւն,
իմաստաւոր,
իմաստութիւն,
իմաստուն,
անիմաստ,
իմաց,
իմացումն,
իմացութիւն,
իմացուած,
իմացողութիւն,
դժուարիմաց,
անիմաց,
խորհրիմաց,
յառաջիմաց,
լաւիմաց,
իմայ,
անիմայ,
երկիմայ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
emō
«գնել, ձեռք բերել»
հ. խոլ.
em
«վերցնել, ընդունել»
լիտվ.
imti
«վերցնել»
հ. սլ.
imēti
«վերցնել, ունենալ»
ըստ Շեֆտելովիցի եւ Պեդերսենի
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 122, 165;
MSL 280
Էջ 285, սյունակ 1
ԻՄԷՆ
«այս»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Կեղծ բառ, որ այլ ձեռագրերում կա իմն այս, այլ իմենայս, իմէն այս ձեւերով՝ «իմաստանալնարս» մեկնութեամբ.
Մատենագիտություն
Ամալյան, ԲՀ 376
Էջ 287, սյունակ 1
ԻՋՈՒԱՆ
««նեղութիւն» (°) (իջուան չտան արտայայտութեան մէջ)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
իջեւան բառի տարբերակն է՝ գործածուած «(դիրքի) իջեցում, արժեզրկում, անարգում» իմաստով
Էջ 289, սյունակ 1
ԼԱԳ
««անառակ, բղջախոհ, թուլամորթ» (նաեւ «թույլ, մաշված»?)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *leg-h-
«թեթեւ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *lng'hio-)
ռնգային տարբերակից
Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 257) փոխառություն է համարում հունարենից՝ տալով λαγνεία «անառակություն», λαγνύω «անառակություն անել, լրբանալ» եւ λάγνος «անառակ» ձեւերը, սակայն սրանցից անմիջապես հանել հայերեն ձեւերը (առանց -ն-ի) անհավանական է։ Մյուս կողմից՝ դժվար է գտնել անմիջական բնիկ հնդեւրոպական աղբյուր։ ձեւով ամենից ավելի մոտ թվացող *leg-h- «թեթեւ» արմատը իմաստով քիչ է համապատասխանում։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լագութիւն,
լագուցանել,
լագորդել,
լազրտել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
легкий
«թեթեւ»
ռուս.
легкое
«թոք»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 257
Տե՛ս նաեւ
Էջ 293, սյունակ 1
ԼԱՌ
(լոռ, լոր, լռոն)
«ջրիմուռ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
կամ մերձիմաստ այլ արմատ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լաւռաբոյս,
լաւռամարգ,
լաւռաւէտ,
լաւռամրգի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
lustrum
«ճահիճ, ճահճուտ, մորուտ»
հուն.
λυθρον
«արիւնախառն ցեխ»
լիտվ.
lutynas
«ջրափոս, ճահիճ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 601;
Աճ. ՀԱԲ 270
Էջ 293, սյունակ 1
ԼԵԶՈՒ
(-ի, -աց, ուշ՝ նաեւ -ոյ)
«լեզու (երկու իմաստով էլ)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *dnģ'huā-
«լեզու»
նախաձեւերի խառնուրդով
հ.-ե. արմատ՝ *leiģ'h-
«լիզել»
նախաձեւերի խառնուրդով
առաջինի համար հմմտ. հ. հնդկ. jihvā, ավ. hizvā, հ. լատ. dingua, լատ. lingua, հ. իռլ. teng, գոթ. tuggo
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
լեզուային,
բանձրալեզու,
լեզուանի,
երկլեզու,
լեզուանութիւն,
նորալեզուաբան,
լեզուատ,
լեզուաբանութիւն,
լեզուակ,
լեզուագէտ,
լեզուագար,
լեզուագիտութիւն,
լեզուագարիլ,
լեզուագիտական,
միալեզու,
երեքլեզուեան,
բազմալեզու,
երկլեզուեան,
բոցալեզու,
զառնալեզու,
ծանրալեզու,
համալեզու
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jihvā
ավ.
hizvā
հ. լատ.
dingua
լատ.
lingua
հ. իռլ.
teng
գոթ.
tuggo
Մատենագիտություն
H. AG 452;
Աճ. ՀԱԲ 272
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։