Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՑԱԿ
(բրբ. խածուկ)
«բծավոր, պտավոր. արատավոր, հիվանդ, տկար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kēth-/*(s)kəth-
«վնասել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəth-s-)
որտեղից հայ. խաթարել, այլեւ խաբել «նւազել, թուլանալ»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խացկութիւն,
խացկիլ,
խասկիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἀσκηθής
«անվնաս»
գոթ.
skapjan
«վնասել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 325, սյունակ 1
ԽԵԹ
(խէթ) (խեթալ)
«խեթ, խժոռ (խեթել «խփել, խթել, հրել»)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *s(k)h(i)ai-d/t-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khet-)
այլ ձայնավորմամբ
Արմատի կողքին (այլ ձայնավորմամբ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեթահար,
խեթի,
խեթումն,
առխեթել,
խեթկել,
խեթկիչ,
խեթկումն,
անխեթկելի
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 355
Տե՛ս նաեւ
Էջ 326, սյունակ 1
ԽԵՂԱԿԱՆ
(խեղանակ)
««հաստատուն» կամ «գլխավոր» (ԲՀ)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Խեղական ձեւը կարող է կապված լինել խեղ- = խել «խելք, գլուխ» արմատի հետ: Խեղանակ ձեւը որոշ ձեռագրերում կապվում է հեղինակ «առաջնորդ, գլխավոր» բառի հետ:
Էջ 327, սյունակ 1
ԽԵՃԵՊ
(կեճեպ, կճեպ, այլեւ, թերեւս, փեճեկ, փեճոկ, փոճոկ)
«կճեպ, կեղեւ, պատյան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sek-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(k)h)ed-)
o-ձայնդարձ
Հնարավոր է ծագումը հնդեւրոպական *s(k)h)ed- «ճեղքել, ցրել» արմատից (Պետերսոն), որտեղից հայ. շերտ (*skhedri-), այլեւ հնդկ. skhádatē «ճեղքում է»... մանավանդ որ *s(k)h)ed-ը ծագում է *sek- «կտրել» արմատից, որից ծագում է նաեւ *skend- «պոկել, անջատել» հիմնաձեւը, եւ որից ծագում են հայերենին մոտ իմաստներով բառեր։ Աճառյանը բերում է քարթվելական զուգահեռներ (վրաց. xečbi, ճան. xečepa, մեգր. sepčo), բայց չի լուծում այն հարցը, թե որն է որից փոխառել: Վերեւում տրված ստուգաբանության դեպքում հայերենն է քարթվելական ձեւերի աղբյուրը, մանավանդ որ հայերենում առկա է խ/կ հերթագայությունը, ինչպես խեղ եւ կաղ արմատների դեպքում:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skhádatē
«ճեղքում է»
լիտվ.
skedervà
«բեկոր»
հ. հոլ.
ceinn
«թեփ, թեփուկ, կճեպ, պատյան, կեղեւ»
մ. բրետ.
quenn
«կաշի»
բրետ.
kenn
«թեփ»
բրետ.
ken
«կաշի»
հ. բրետ.
skant
«թեփ»
հ. բրետ.
skān
«կեղեւ»
հ. վ. գ.
scinten
«քերթել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 358;
Ջհայկյան, ՕԻԱՊԱՅ 112
Էջ 327, սյունակ 1
ԽԵՆԹ
(խենդ)
«խենթ, հիմար»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Քիչ հավանական է կապը *skēth- «վնաս» (այստեղից` խաբել եւ խաբարել բայերը) արմատի հետ` որպես սրա ռնգային ձեւ: Քիչ հավանական է նաեւ կապը *kwenth- «տանջել, համբերել» բայերի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խենթական,
խենթանալ,
խենթութիւն,
խենթուկ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԵՒ
«հիմար, խենթ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kebh-
«կտրել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khebh-)
խեւ °
Կապ ունի՞ հնդեւրոպական *(s)kebh- «կտրել, ճեղքել» արմատի հետ (*khebh- > խեւ °), որտեղից ծագում են հ. սլավ. xabiti, ռուս. խաբիտյ «փչացնել», չեխ, բրբ., սլովակ. chábit «հիմարացնել», չեխ. pochabý «խելագար, խեւ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեւ(ա)նալ,
խեւութիւն,
խեւուկ,
խեւաբար,
խեւանոց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. սլավ.
xabiti
ռուս.
хабить
«փչացնել»
չեխ.
pochabý
«խելագար, խեւ»
Էջ 328, սյունակ 1
ԽԶԵԼ
(խուզ)
«պոկել, կտրել, խուզել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kēu-
«կտրել, անջատել, քերել, փորփրել, քչփորել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khu-gh-)
ձայնդարձային ձեւ
որտեղից նաեւ` խուզել ձայնդարձային ձեւը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խզումն,
խզելի,
խզտել,
խզրատել
Տե՛ս նաեւ
Էջ 329, սյունակ 1
ԽԻԶԱՆ
«պանդուխտ. փախստական. (բրբ.) հյուրընկալվող անձ, կին, ընտանիք»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պ. xīzān
որտեղից` վրաց. xizani «փախստական»:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
վրաց.
xizani
«փախստական»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 363
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻԲ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)ai-t-
«խփել, հրել»
որտեղից նաեւ՝ խայթ, խէթ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խբել,
խբան,
խբումն,
խբալ,
խիբամայրի,
առխբել,
գաղտախբել,
ոտնխբի,
ծակախիբ,
ծառախիբ,
ամրախիբ,
կողախիբ,
խբնի,
խբանել
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 364
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻՂԲ
«շատ, ստուար, որոշ քանակի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-(e)p-
«կտրել»
որտեղից՝ գոթ. halbs, հայ. խեղփ «կես»
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
halbs
հայ.
խեղփ
«կես»
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։