Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«բաղ» որոնման արդյունք՝ 3993 բառահոդված
· Էջ 148 / 400
Էջ 322, սյունակ 1
ԽԱՐՈՒ
«թշուառ, խեղճ»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ ավ. xvara-
(թերեւս)
«վերք»
Աղբյուր՝ պ. xār
(թերեւս)
«անարգ, ստոր, թշուառ»
Թերեւս փոխառութիւն իրանական աղբիւրից, բայց բուն աղբիւրը չի հաւաստուած: աւ. xvara-ն նշանակում է «վերք», թեեւ ունի հնդեւրոպական իմաստային այլ կարգի զուգահեռներ. պ. xār «անարգ, ստոր, թշուառ» բառը իմաստով համապատասխանում է, բայց նրա մ. պ. իմաստը համարւում է «թեթեւ»-ը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարուանք,
խարուիլ,
խարուակ,
խրուակ,
խրուատ
Մատենագիտություն
Horn, NE 110;
Barth. AW 1876
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՐՏ
(-ի, -ից)
«խարտուք, խարտված մետաղի մանրուք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-d-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khrd- (*kord-, *khərd-))
*k/kh անցմամբ
այս անցման հնարաւորութիւնը հաշւի չեն առել Պետերսոնը (IF 43, 75), Աճառեանը (ՀԱԲ 2, 349) եւ Մայըրհոֆերը (KEWA 1, 304), որոնք խարտել-ի հետ համեմատւող հ. հնդկ. khārdati «կծում է» ձեւը վերցնում են *(s)ker- արմատից առանձին: Աճառեանը (ՀԱԲ 2, 348-349), բխեցնում է սեմական աղբիւրից՝ բերելով ասոր. xrat «հատել, ծակել, քերել, փորել», եբր. xrt «դուր, փորագրիչ», արաբ. xrt «հղկել», harrat «խառատ» զուգահեռները:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խարտել,
խարտածոյ,
խարտոց,
խարտուք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
khārdati «կծում է»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 348-349
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՑԱԿ
(բրբ. խածուկ)
«բծավոր, պտավոր. արատավոր, հիվանդ, տկար»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kēth-/*(s)kəth-
«վնասել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəth-s-)
որտեղից հայ. խաթարել, այլեւ խաբել «նւազել, թուլանալ»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խացկութիւն,
խացկիլ,
խասկիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἀσκηθής «անվնաս»
գոթ.
skapjan «վնասել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՒ
-ոյ, (ուշ` նաեւ -ու)
«շերտ, խավ, աղվամազ, բարակ մազածածկույթ, բուրդ, երիզ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«ծածկել, փաթաթել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəu-)
հնդեւրոպական *khəu- ` *(s)keu- «ծածկել, փաթաթել» արմատից։ հմմտ. հ. հնդկ. skunāti «ծածկում է», հուն. κῶας «բուրդ, կաշի, մորթի» (կասկածով է հատկացւում այս արմատին, բայց հայ. խաւ-ը կարծես հաստատում է լիտվ. kēvalas, լատվ. caula «կճեպ»):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւել
Նոր՝
խաւաբարտ, խաւոտ, խաւարծի, խաւածբի, խաւարտ
խաւաբարտ, խաւոտ, խաւարծի, խաւածբի, խաւարտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skunāti «ծածկում է»
հուն.
κῶας «բուրդ, կաշի, մորթի» (կասկածով)
լիտվ.
kēvalas «կճեպ»
լատվ.
caula «կճեպ»
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒԱՐ
(-ի, -աց)
«խավար, մութ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ մ. պ. xvarvarān
Աղբյուր՝ պազ. xvawār
Աղբյուր՝ պ. xāvar
«արեւմուտք, արեւմուտքի խավարային գոտի, խավար»
իրանական աղբյուրից: հմմտ. մ. պ. xvarvarān, պազ. xvawār, պ. xāvar «արեւմուտք», այլեւ «արեւմուտքի խավարային գոտի, խավար»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւարիմ,
խաւարին,
խաւարային,
խաւարազգած,
խաւարակեաց,
խաւարասէր,
խաւարուտ,
խաւարշուտ,
խաւարշտական,
խաւարշտին,
անխաւար,
խաւարամածեմ
Մատենագիտություն
H. AG 159;
Աճ. ՀԱԲ 351;
Ջահ. ԼՀԳ 25-26
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒԹ
(խօթ, հաւդ, հօդ)
«հիվանդ. ծույլ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)khai-t-
«խփել, հրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khait-)
որից՝ խայթ, խէթ, խեթ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւթանալ,
խաւթամիտ,
խաւթութիւն,
խաւթասիրտ,
խաւթապատճառ,
խաւթակից
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 432
Տե՛ս նաեւ
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒԻԾ
«ալյուրից պատրաստված մի կերակրատեսակ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ ասոր. xəwīśā
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւծարար,
խաւիծխարան
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 352
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒԼ
(-ի, -աց)
(խօլ, խուլ, բրբ. ղօլ)
««հիմար, խենթ. խեղճ» (բրբ. «տգեղ, անպըռգ, շատ կարճ»)»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *skēu-(t)-
«կտրել, անջատել, քերել, քրքրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəu-l-)
Իմաստով մոտ է *(s)k(h)el- «ծռել» արմատից ծագող խեղ, խուլ բառերի հետ, բայց հնչյունական առումով ունի այլ ձայնավորում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւլանալ,
խաւլութիւն,
խաւլառատ,
խաւլաբանութիւն,
խաւլաբար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
skānti «փսխում է, քրքրում է»
լիտվ.
kiãuras «ծակուծկեն»
մ. վ. գ.
schiel «բեկոր»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒՇ
(խտւշ-, խոշ-, խորշ-)
«խշշոց, տխրության լռություն»
Բնաձայն
Բնաձայնական կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւշիւն
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 433
Էջ 324, սյունակ 1
ԽԱՒՍ-Ք
(խօս), -ից
«խոսված բան, խոսք»
Ստուգաբանություն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաւսիլ,
խաւսակից,
խաւսարան,
խաւսելի,
խաւսնակից,
խաւսնայր,
խաւսող,
անխաւս,
բարեխաւս,
բազմախաւս,
խաւսումն,
զարդախաւս,
երկխաւս,
ընդունայնախաւս,
ընդվայրախաւս,
թոթովախաւս,
լաւախաւս,
խառնախաւս,
խորախաւս
Նոր՝
հայախօս, տաճկախօս, վրացախօս, ռուսախօս, համախօսական, խօսակցական
հայախօս, տաճկախօս, վրացախօս, ռուսախօս, համախօսական, խօսակցական
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։