Մաքրել
Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Զտման արդյունք՝ 312 բառահոդված (էջ 14/32)
Արտահանել արդյունքները (Excel / CSV)
Էջ 342, սյունակ 1 Էջ 342
ԽՈՌԱՊԵՏ «պալատական, արքունական իշխան»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական
Էջ 344, սյունակ 1 Էջ 344
ԽՈՐԱԲԱԲԱՆ «պարսկական զինվորական (սպարապետական) աստիճան»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պարսկերեն
Փոխառություն պարսկերենից:
Էջ 347, սյունակ 1 Էջ 347
ԽՈՒԺ (ուշ՝ -ի, -ից, -աց) (եւ խուժան, խուժան) «վայրենի, բարբարոս, խուժան»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական xuž
փոխատու լեզու՝ հ. պ. Huža-
փոխատու լեզու՝ պ. Xužistan
փոխատու լեզու՝ պ. xuzi
Իրանական աղբյուրից: հմմտ. հ. պ. Huža-, մ. պ., պ. Xužistan, պ. xuzi:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խժարար, խ(ու)ժական, խժ(ա)ղուժ, խժաբանել, խուժային, խուժել, խռովախուժ, խառնախուժ, խուժանային, խուժանապետ, խուժանավարի
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 414; Ջահ. ՀԼՊ 537
Էջ 348, սյունակ 1 Էջ 348
ԽՈՒՄԲ -ի, -ից «հավաք, բազմություն, խումբ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *keu-p- «կոյտ» (անմիջական նախաձեւ՝ *khu-m-p-) *keu- «ծռել, թեքել» հիմքից
Ձեւով աւելի մօտ են նոյն արմատից կազմուած *kumb(h)-ից ծագող ձեւերը, բայց դրանք ունեն «աման» իմաստը: Կասկածելի է նաեւ *kem- «սեղմել» արմատից ծագելու վարկածը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խմբել, աշխարհախումբ, համախումբ, միախումբ, ամենախումբ, աղբախումբ, տանախումբ, մեծախումբ, բազմախումբ, երամախմբել, խմբանկար, խմբապետ, խմբագրութիւն, խմբագրական, խմբագրատուն, խմբագրապետ, խմբագրել, խմբերգ, արձանախումբ, զօրախումբ, նաւախումբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. իռլ.
cuan
«բազմութիւն, կոյտ» <*koup-nā-
լիտվ.
kaũras
«կոյտ»
հուն.
κωμος
«բազմութիւն»
Էջ 368, սյունակ 1 Էջ 368
ԾՈՓՈՐ I (փռույգ, ֆրիզ (ճարտարապետական տերմին)) (ճարտարապետական տերմին)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
կազմված է ծոփ (ծոպ) արմատից՝ -որ վերջածանցով (ըստ Նորայր Բյուզանդացու)
Էջ 372, սյունակ 1 Էջ 372
ԿԱԹԵԼ «կողմ (՞)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
թերեւս պետք է ուղղել կարթել «ճանապարհը ծռել»:
Էջ 372, սյունակ 1 Էջ 372
ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ (-ի, -աց, -ունք) (կաթաղիկոս, կաթուղիկոս) «կաթողիկոս, հայրապետ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. καθολικός «ընդհանրական»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կաթողիկոսական, կաթողիկոսարան
Մատենագիտություն
H. AG 353
Էջ 373, սյունակ 1 Էջ 373
ԿԱԼ II (-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ի) «կալ, կալսելու տեղ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu- «ծռել, թեքել, կորանալ, կամար կազմել» (անմիջական նախաձեւ՝ *gᵘ̯i-lo-)
նման է հ. հնդկ. khala «կալ» բառին, բայց դժվարութիւն է հարուցում հնչիւնական անհամապատասխանութիւնը, եթե մենք գործ չունենք կաղ-խեղ տիպի համապատասխանութեան հետ՝ *(s)kel- «ծռել» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կալորայ, կալոտի, կալատեղ, կալապետ, կալսել, կալածեւ, կալամէջ, կալատէր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հնդկ.
khala
«կալ»
Մատենագիտություն
Mayrhofer, KEWA 305
Էջ 377, սյունակ 1 Էջ 377
ԿԱՂՆՈՒՏ «եզնարգել (թիթեռնածաղկավոր մի բույս)» (բբ)
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
տըրված ըստ նմանության («կաղնու պես ամուր»)։ այս դեպքում պետք է հանել արմատական բառերի շարքից։
Էջ 380, սյունակ 1 Էջ 380
ԿԱՅԱՆ «տուն, կայարանապետ, անկայուն, կիսակայարան եւ այլն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷā- «գնալ, գալ» նաեւ` *gʷem-
իմաստի յուրահատուկ զարգացմամբ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տուն, կայարանապետ, անկայուն, կիսակայարան
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
βάσις
«քայլ, ընթացք. հիմք, կայունություն» <*gʷmtis-
հ. հնդկ.
gatí
«քայլ, շարժում, պատճառ, հիմք, վիճակ»