Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 397, սյունակ 1
ԿԵԱՆՔ
(կեն-), -աց
«կյանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷei-
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷei̯u-nā-)
*-n ածանցով
Համարւում է հայկական կազմութիւն կեա-ից՝ -ան ածանցով, բայց հաւանական է կեան- ձեւի անմիջական հնդեւրոպական ծագումը: Ցեղակից լեզուներում պահպանւել են բայական կազմութիւններ՝ հ. հնդկ. jinvati, լիտվ. gyve'nù:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կենակից,
կենասեր,
կենասիրութիւն,
կենատու,
անկեանք,
դժուարակեանք,
կենսաբեր,
կենսատուր,
կենսական,
կենսունակ,
կենսառիթ,
կենսաբան,
կենսագիր,
կենսագրութիւն,
կենսաթոշակ,
կենսարթթու,
կենսալից,
կենսունակութիւն,
կենսուրախ,
կենցաղ,
կենցաղական,
անկենցաղ,
կենցաղավարական,
կենցաղավարութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jinvati
լիտվ.
gyve'nù
Մատենագիտություն
H. AG 459;
Աճ. ՀԱԲ 465-466
Էջ 397, սյունակ 1
ԿԵԼ
(կել)
«հնարամտություն, հնարք, խորամանկություն, նենգություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷei(ə)-
«ուժ, բռնութիւն, բռնի ճնշել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷoi-lo-)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կելութ-ք
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jayati
ավ.
jijišaiti
«ձգտում է հաղթել, հնարամիտ դարձնել»
հուն.
βια
«ուժ, բռնություն»
Էջ 398, սյունակ 1
ԿԵՂԾ
«կեղծ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kelg-
«ոլորվել, գալարվել. նենգություն, կեղծիք»
կ/խ հերթագայությամբ
բնիկ հնդեւրոպական, որ կ/խ հերթագայությամբ (հմմտ. տկեղտ ծ/տխեղտ) կապված է հնդեւրոպական *kelg- «ոլորվել, գալարվել. նենգություն, կեղծիք» արմատի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կեղծիք,
կեղծավոր,
կեղծավորակից,
կեղծավորիլ,
կեղծատրություն,
անկեղծավոր,
անկեղծիկ,
տկեղծ,
տգեղծ,
տկեղտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. իռլ.
celg
«նենգություն, խորամանկություն, դավաճանություն»
հ. անգլ.
hylc
«ծռում, ոլորք»
լեհ.
chołgać się
«սողալ, սահել, քարշ գալ»
Մատենագիտություն
Pok. IEW 554
Տե՛ս նաեւ
Էջ 401, սյունակ 1
ԿԵՐԱՒՆՈՍ
(կերօնոս, կերօնօս, կերոնոս)
«բարկութիւն»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ հուն. κεραυνός
«շանթ, կայծակ»
փոխաբերական գործածութիւն
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 580
Տե՛ս նաեւ
Էջ 403, սյունակ 1
ԿԹԻԼ
(*գթիլ՝ շփոթվելով գայթ-ի գիթ ձայնդարձի հետ)
«թուլանալ, տկարանալ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gei-
«պտտել, ծռել (?)»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gi-t(h)-)
պահպանվել է միայն ածանցյալներով: Ավելի քիչ հավանական է (ըստ իմաստի) ենթադրել *կութ նախաձեւ եւ կապել *geu- «թեքել, ծռել, կամար կազմել» արմատի հետ, որ ունի *-t ածանցանու ձեւեր, բայց տարբեր իմաստներով («կոկորդ», «պարկ», «գրպան» եւ այլն)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կթոտ,
կթոտել,
կթուտել,
կթուցանել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
keikr
«հետ թեքված մարմնով»
հ. իսլ.
kikna
«հետ թեքվել»
հայ.
կեղն
«թեք, զառիվայր»
թերեւս
լատ.
gibber
«սապատավոր»
(*gei-bh-?)
լիտվ.
geibti
«թուլանալ, նվաղել, տկարանալ»
Էջ 403, սյունակ 1
ԿԹՂ
(*կիթղ- կամ *կութղ-)
«թռչնի ձայն, կռինչ, կռիւնչ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gēi-
«երգել, կանչել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gēi-t(h)-)
Աճառյանը համարում է բնաձայնական կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կթղաձայն,
կթղալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
giedóti
«երգել, կանչել»
լիտվ.
gaidys
լատվ.
gaîlis
«աքաղաղ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 584
Էջ 404, սյունակ 1
ԿԻԹ
(-ոյ)
«ընտանի կենդանու տված արդյունքը (կաթ, ձու, կաթնամթերք), կթում, կթվածք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gᵘ̯ēt-
«խեժ, ձյութ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gᵘ̯et-)
արմատից, որ կարող էր ունենալ նաեւ ավելի լայն իմաստ (հմմտ. խեժ «ծառի խեժ» եւ «անասնախեժ»)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
նորվ.
kôda
«դալ, խեժ»
նորվ.
kvoeda
«դալ, խեժ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 409, սյունակ 1
ԿԾԻԿ
«կծիկ, կծկված, կուչ եկած, նվաճված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gei-
«պտտել, ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gig-)
-իկ ածանցով
(*gig- (-իկ ածանցով) «պտտել, ծռել» արմատից. հմմտ. հ. հնդկ. jihma-ga «ոլորագնաց», հայ. կէգն (*geigh-) եւ այլն` իմաստի նրբերանգով։ Ավելի քիչ հավանական է *gu-g-` *geu- «ծռել» արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կծկել,
կծկութիւն,
կծկատարագ,
կծկաթոռ,
կծկում
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
jihma-ga
«ոլորագնաց»
հայ.
կէգն
*geigh-
լիտվ.
gùžas
«կոնգոմ, ելունդ»
Էջ 415, սյունակ 1
ԿՈԿ
«կոկ, ողորկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gag-
«կլոր բան, գունդ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gōg-)
*-o ձայնավորումով
կապ ունի հնդեւրոպական *gag-, *gōg- «կլոր բան, գունդ» արմատի հետ՝ *-o ձայնավորումով:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կոկել,
կոկութիւն,
կոկան,
կոկնուտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
նորվ.
kok
«փոքր, կլոր հաց»
շվեդ.
kok
«փոքր, կլոր հաց»
լիտվ.
gúogė
«գլուխ, գագաթ»
Էջ 418, սյունակ 1
ԿՈՅՏ
-ի, -ից
«կույտ, բազմություն, երամակ, ջոկ, խումբ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական *kōt
փոխատու լեզու՝ պ. kōd
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կուտել,
լեռնակոյտ,
կուտոց,
խեցակոյտ,
կուտակ,
ծերակոյտ,
կուտակել,
նախարարակոյտ,
կուտակութիւն,
կարկառակոյտ,
կուտապան,
կոյտապան,
կուտկէն,
բազմակոյտ,
գաւառակոյտ,
դիակոյտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
kōd
Մատենագիտություն
H. AG 173;
Աճ. ՀԱԲ 631
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։