Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 728, սյունակ 1
ՏԷՐ
(տեառն, տերամբ, տեարք, տեարց, տերանց)
«տէր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմված է տի- «մեծ» (հմմտ. տիեզերք, տիկին) եւ այր բաղադրիչներից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տէրութիւն,
տէրունի,
տէրանուստ,
տէրունատուր,
տէրունական,
տիրել,
տիրասէր,
տիրաբար,
տիրացութիւն,
տեսառնորդի,
տեսառնաբարբառ,
տեսառնագալուստ,
տանուտէր,
ամենատէր,
անտէր,
պարտատէր,
բնատէր,
կոչնատէր,
հրամանատէր
Տե՛ս նաեւ
Էջ 755, սյունակ 1
ՓԱԴԱՆ
(փադամ, փանդամ, փանամ, փադատ)
«բերանը ծածկելու թաշկինակ, գլխաշոր»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրանական աղբյուրից padām
փոխատու լեզու՝ պրսկ. fadām
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պրսկ.
fadām
Մատենագիտություն
H. AG 254;
Աճ. ՀԱԲ 468
Էջ 756, սյունակ 1
ՓԱՂ
III
«կից, կպած, նախամասնիկ»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Աճառյանը (ՀԱԲ 4, 472-473) կցում է բաղ- նույնիմաստ նախամասնիկին:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
փաղել,
փաղութիւն,
փաղակերպ,
փաղասեռ,
փաղադել,
կաւափաղադ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 472-473
Էջ 761, սյունակ 1
ՓԱՐԿԱԼ
(բ. փէրկէլ)
«կարկին»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ պրս. pargāl
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 490
Էջ 764, սյունակ 1
ՓԻԼԱՔ
«երկինք, երկնակամար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ արաբ. falak
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 501
Էջ 767, սյունակ 1
ՓՈՅՐԿԻՆՁ
««անկողին» (՞)»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Ծագումն անհայտ է
Էջ 795, սյունակ 1
-ԱՅԻՆ
«ամառային, ամսային, գարնանային, երկնային, մարդկային, իւրային, ծերային, մերային, նոցային»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Կազմուած է -ա(յ) տարրից եւ -ին ածանցից: Հմմտ. նախ՝ իւրային-իւրոյին, ծերային-ծերոյին, մերային-մերոյին տարբերակները՝ իւրոյ, ծերոյ, մերոյ ձեւերի կողքին՝ իւրոյ-իւրոյին-իւրային զարգացմամբ (վերջինս՝ համաբանութեամբ): Երկրորդ՝ նոցա-նոցային կազմութիւնը՝ հիմքային ա-ի պահպանմամբ եւ -ին ածանցով: Երրորդ՝ ա-ով հիմք ունեցող բառերի -ային-ով կազմութիւնները՝ հնդեւրոպական դարբին, -ա-ց-դարբնային, երկիր, -ա-ց-երկրային, լեզու, -ա-ց- լեզուային եւ այլն (հերթագայական են ամարային, ձմերային ձեւերը ամառն, -րան, ձմեռն, -րան ձեւերից՝ ամառնային, ձմեռնային ուշ ձեւերի կողքին), ոչ հնդեւրոպական ագարակ, -ա-ց - ագարակային, աշխարհ, -ա-ց - աշխարհային, խաւար, -ա-ց - խաւարային, հրեշտակ, -ա-ց - հրեշտակային եւ այլն: Հիմքային -ա-ի անկումից յետոյ ընկալուելով որպէս ինքնուրոյն ածանց՝ -ային-ը բառեր է կազմել նաեւ ոչ -ա-ով հիմքերից՝ աշուն, -նան - աշնանային, երկին, -ի-ց - երկնային, հող, -ոյ հողային, ջերմ, -ոյ ջերմային եւ այլն: Անհաւանական պէտք է համարել իրանական ծագման վարկածը՝ -aina- (աւեստ. -aēna-, հ. պրսկ. -aina-) ածանցից, որ նիւթական ածականներ է կազմել՝ աւեստ. zaranaēna- «ոսկեայ», հ. պրսկ. aθangaina «քարէ» եւ այլն: Իրանական ածանցը գործածութեամբ շատ աւելի նեղ է եղել եւ միջին շրջանում ունեցել է -են տեսքը: Կարելի է կարծել, որ իրանական ածանցը նպաստել է հայերեն ածանցի բաղադրիչների միասնացմանը եւ տարածմանը, եթէ ունենայինք նիւթ նշանակող իրանական ծագման հիմքերից -ային-ով կազմութիւններ, բայց այդպիսիք չկան: ուրարտական -aini-ով հատուկ անունները պէտք է հայկական եւ իրանական կազմութիւններ լինեն, կամ կազմուած լինեն ուրարտական -ni-ով՝ -ia-ով հիմքերից:
Էջ 802, սյունակ 1
-ԱՏՈՐ
(-ՈՒՈՐ)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *bher-
«կրել, բերել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *bhor-)
ձայնդարձային ձեւ
Ծագում է հ.-ե. *bher- «կրել, բերել» (այստեղից հայ. բերել) արմատի ձայնդարձային *-bhor- ձեւից՝ նախորդող *-ā/ə- հիմքային տարրով՝ *medə-bhorā (բարդություն) > մտաւոր. հետագայում -ա-ն դարձել է հոդակապ եւ տարածվել նաեւ նախկին ոչ *-ā/ə-ով հիմքերի վրա. զինուոր, վարձուոր ձեւերը առաջացել են զէնու-ւոր, վար-ձու-ւոր ձեւերից (հմմտ. զէն, -ու, վարձ, -ու, որոնք իրանական փախառություններ են):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղեղնաւոր,
բանաւոր,
լուսաւոր,
մեղաւոր,
մտաւոր,
զինուոր,
վարձուոր
Մատենագիտություն
Meillet 165
Էջ 802, սյունակ 1
-ԲԻ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *-bhi
վերջավորություն
Այս ածանցի բ-ն ակնհայտորեն նույնն է -ն-ով հիմքերի գործիականի -բ վերջավորության հետ (հմմտ. եզ. գործ. արամբ՝ այր-ից եւ կանամբ՝ կին-ից). դժվար բացատրելի է ի-ն. հ.-ե. *-bhi վերջավորության *-i-ն չէր կարող պահպանվել վերջնային դիրքում, եւ մնում է ենթադրել -ի ածանցի ուշ հավելում արամբ եւ կանամբ հոլովաձեւերի վրա. այդպիսի հավելումը սովորական չէ, բայց հմմտ. կանացի. այստեղ վիճակը մոտավորապես նույնն է, ինչ հունարենում, որտեղ *επι πατροφι:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արամբի,
կանամբի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
πατροφι
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։