Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 346, սյունակ 1
ԽՈՐՔԱՊԱՀ
«երախտահատույց»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
խորք եւ պահ բաղադրիչներով նորակազմություն
Էջ 350, սյունակ 1
ԽՈՓ
-ոյ
(խոբ)
«խոփ, գութանի կամ արորի երկաթյա մաս»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ (s)kep-, *(s)kap-
«սուր գործիքով կտրել, ճեղքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khopho-)
խ/կ հերթագայությունը թերեւս առկա է խոփ/կոփել ձեւերի մեջ: Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 423-424) հնարավոր է համարում բխեցնել կովկասյան աղբյուրից՝ նշելով վրաց. xopi, xophi, մեգր. xopi, xobi, xophi «թի», կուր. hob «բահ» զուգահեռները:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խոփակալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
kāf
«ճեղք»
ալբ.
kep
«տաշել, փորել»
հուն.
κοπτω
«խփել, կոփել, կտրել, փշրել»
հուն.
κοπευς
«հատիչ, դուր»
ռուս.
копать
«փորել»
ռուս.
копье
«նիզակ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 423-424
Էջ 352, սյունակ 1
ԽՈՒՆԴԱՏ
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել, հատել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k(h)rint-)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կնճռոտվել, կուչ գալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k(h)rindh-)
Հավանաբար խունդուկ բարդության հնչատարբերակն է: Կապ ունի՞ արդյոք խունդ- (*խոն՞նդ) հ.-ե. *(s)ker- «կտրել, հատել, անջատել» կամ հա-մանուն *(s)ker- «կնճռոտվել, կուչ գալ», (s)ker- «ծռել» արմատներից մեկի *k(h)rint- կամ *k(h)rindh- տարբերակային ձեւերի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
իգախունդատ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 352, սյունակ 1
ԽՈՌՈՎ
«խռովք, շփոթություն, կռիվ, պատերազմ, խռով, խռովված, շփոթված»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)krāu-
«դիզել, կուտակել»
փոխատու լեզու՝ վրաց. xrv, xrova, xroba
«ռհմակ, հոտ, բազմություն»
Հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *(s)krāu- «դիզել, կուտակել» արմատի հետ. հմմտ. լիտվ. kraũti «իրար վրա դնել, դիզել, կուտակել», krūvà «կույտ»։ - Ջահ.: Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 426) բխեցնում է «կովկասյան» (իմա՝ քարթվելական, հատկապես վրացական) աղբյուրից՝ մատնանշելով վրաց. xrv, xrova, xroba «ռհմակ, հոտ, բազմություն» բառը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խռովել,
խռովութիւն,
խռովական,
խռովիչ,
խռովուտ,
խռովարար,
անխռովութիւն,
խռովայոյզ,
խռովկան,
խռովկոտ,
խռովուկ,
խռովխոտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
kraũti
«իրար վրա դնել, դիզել, կուտակել»
լիտվ.
krūvà
«կույտ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 426
Էջ 352, սյունակ 1
ԽՈՌՈՒԿ
«կաղամբազգի մի բույս»
(բուսանվանական)
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել, հատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōr-s-)
Կազմված է բուսանվանակազմիչ -ուկ ածանցով՝ խոռ- (խոռ՞ռ, խի՞ռ) անծանոթ արմատից. հնարավոր՞ է արդյոք վերջինիս կապը *(s)ker- «կտրել, հատել» արմատի *kh-ով եւ *-s ածականով տարբերակի հետ (*խոռ- < *khōr-s- կամ խիռ < *khēr-s-). հմմտ. հուն. κορσοω «խուզել», մ. իռլ. կիմր. corr «նվազ, հյուծված, գաճաճ», խեթ. karš, karšciā «կտրել, հատել»:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
κορσοω
«խուզել»
մ. իռլ.
corr
«նվազ, հյուծված, գաճաճ»
կիմր.
corr
«նվազ, հյուծված, գաճաճ»
խեթ.
karš, karšciā
«կտրել, հատել»
Էջ 353, սյունակ 1
ԽՍՏՈՐ
(ուշ՝ սխտոր), -ի, -ից, ուշ՝ -ոյ
«սխտոր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *sker-d-
«կտրել, հատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sk(h)oro-do-)
խստոր < *khosodoro- < *skhodoro- ՞
հայ-հունա-ալբանական զուգաբանություն ՞՝ *sk(h)oro-do- նախաձեւի մի տարբերակից, որ թերեւս գալիս է *sker-d- «կտրել, հատել» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խստորապրաս,
խստորակ,
խստորուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκόρ(ο)δον
ալբ.
hurdε
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 428;
Ջահ. ՀԼՊ 148
Էջ 354, սյունակ 1
ԽՐԲՈՒԿ
(խոփուկ)
«խուլավարսակ, պռչուկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել, հատել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khērp- կամ *khērbh-°)
շնչեղ *kh-ով եւ *-p կամ *-bh ածականով տարբերակներ
Կազմված է -ուկ բուսանվանակազմ ածանցով՝ խրբ- արմատից, որ թերեւս կապ ունի հ.-ե. *(s)ker- «կտրել, հատել, անջատել» արմատի շնչեղ *kh-ով եւ *-p կամ *-bh ածականով տարբերակներից մեկի հետ (*khērp- կամ *khērbh-°).
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ալբ.
shko-zë
<*skrēbhr
պրուս.
skrūoblas
«բուսանունները»
<*skrōbar
Էջ 359, սյունակ 1
ԾԱՆԱՐՏԱԿ
-ի, -աց
«համախոսական, խմբակցում»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Ձեւը կարծես իրանական է, բայց ծ-ն հատուկ չէ արեւմտաիրանական լեզուներին. միւս կողմից՝ հազիվ թե կապ ունենայ հայ. ծան- արմատի հետ:
Էջ 360, սյունակ 1
ԾԱՐԱՒ
(-ոյ)
««ծարաւ» (ած. եւ գոյ.)»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծարաւուտ,
ծարաւահատ,
ծարաւկոտ,
ծարաւահիւծ,
ծարաւութիւն,
ծարաւական,
աւգտածարաւ
Էջ 363, սյունակ 1
ԾԻՐԱՆ
«մի ծառայատուղ՝ ծիրան»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g'er-
«հասունանալ, ծերանալ»
*-no ածանցով
փոխատու լեզու՝ ասոր. hazzura armənājā
«հայկական խնձոր՝ ծիրան»
փոխատու լեզու՝ լատ. armeniaca
«ծիրանի գիտական անվանումը»
Ծիրանի անունը կապված է հասունանալու գաղափարի հետ, այն համարվել է վաղահաս պտուղ (հմմտ. լատ. praecogum «վաղահաս» > հուն. πραικοκιον > արաբ. (al-)birqūq (barqūq) > իսպ. albaricoque, պորտուգ. albricoque, կատալան. a(l)bercoc, որտեղից՝ ծիրանի եւրոպական անվանումները (ֆրանս. abricot, անգլ. abrecock, ավելի ուշ, ֆրանս. ազդեցությամբ՝ apricot): Հնդեւրոպական *g'er- արմատի ածանցյալն է *-no ածանցով «հատիկ, միջուկ, կորիզ» իմաստով մի նախաձեւ, որից ծագում են լատ. granum «հատիկ», ն. գ. korn «արմատ», kern «մի- ջուկ», ռուս. зерно «հատիկ, հացահատիկ, սերմ» բառերը։ Ծիրանի բուն հայրենիքը Չինաստանն է, բայց հնում այդպիսին է կարծվել Հայաստանը, որի Արմենիա անվան հետ կապված է ծիրանի գիտական armeniaca անվանումը՝ որպես հայկական պտուղ (տե՛ս The Merriam-Webster book of word histories, 1976, 9-10)։ Հմմտ. նաեւ. ակկադ. armannu(m) (armanû) «(ծիրան(ի)»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծիրանի,
ծիրանակիր,
ծիրանեկիր,
ծիրանածին,
ծիրանաներկ,
ծիրանավաճառ,
ծիրանանալ,
ծիրանաւոր,
ծիրանախառն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
praecogum
«վաղահաս»
իսպ.
albaricoque
ֆրանս.
abricot
լատ.
granum
«հատիկ»
ն. գ.
korn
«արմատ»
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։